Ц.Идэрбат: Тариаланчдын урамшуулал, шатахууны хангамж, зээлийн “хар жагсаалт”-ыг шийдвэрлэнэ

УИХ-ын гишүүн, ХХААХҮ-ийн сайдЦ.Идэрбат Монгол Улсын газар тариалангийн гол бүс нутаг болох Дархан, Сэлэнгэд ажиллаж байна. Тэрбээр сайдын ажлаа аваад анхны томилолтоо газар тариалангын бүс нутгаас ийн эхлүүллээ. Ингэхдээ газар тариалангийн улирал эхэлж байгаатай холбогдуулаад салбарын үйл ажиллагааг төрийн зохицуулалтаар дэмжиж буй дэмжлэгүүдийн үйл явцыг тариалангийн салбарын төлөөллүүдэд танилцуулахаас гадна тэдэнд тулгамдаж байгаа олон асуудлуудын талаар санал солилцлоо.Тухайлбал Дэлхий нийтэд үүссэн Ойрх Дорнодын нөхцөл байдлаас болоод шатахууны үнийн нэмэгдэх төлөвтэй байгаа. Үүнтэй холбогдуулан хаврын тариалалтад зориулаад 10 мянган тонн бензин, шатахуун нөөцлөх хуваарилах ажлуудыг зохион байгуулж байна. Тодруулбал, Түлш, шатахууны хангамжийг сайжруулах чиглэлээр уул уурхай, эрдэс баялгийн салбар болон нефть импортлогч 23 ААН-тэй хамтран ажиллаж, хаврын тариалалтад зориулан 10 мянган тонн шатахууныг нэг литр тутмыг 3400 төгрөгөөр нийлүүлэхээр зохицуулалт хийжээ. Өнгөрсөн долоо хоногт ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбатыг ажлаа авах үед 4700 тонны шатахууны гэрээ байгуулагдаад байсан бол 15 ААН-тэй гэрээ байгуулж, 7000 тонн шатахууны нийлүүлэлтийг баталгаажуулжээ. 240 орчим тариаланчид гэрээ байгуулж, шаардлагатай шатахууны худалдан авалтыг эхлүүлээд байна. Цаашид 3 мянган тоннын нөөцийн асуудал байгаа юм. Энэ мэт Газар тариалангийн салбарт тулгамдаж буй асуудлуудыг тодорхой болгож энэ хүрээнд хийгдэх ажлуудаа салбарын сайд танилцууллаа. Тухайлбал, Нэгдүгээрт, 2025 оны тариалангийн урамшууллын асуудлыг яаралтай цэгцлэх шаардлагатай.Хоёрдугаарт, хөнгөлөлттэй зээлд хамрагдах боломж аж ахуйн нэгжүүдэд хязгаарлагдаж байна. Учир нь Төв, Сэлэнгийн бүсэд үүссэн ган гачгийн улмаас зарим тариаланчид өмнөх зээлээ хугацаанд нь төлж чадаагүйгээс шалтгаалан хаврын тариалалтын зээлд хамрагдаж чадахгүй байгаа нь бодит хүндрэл болж байна. Үүнийг шийдвэрлэнэ.Гуравдугаарт, шатахууны хангамж, зохицуулалтын асуудлыг мөн анхаарч, тодорхой шийдэлд хүрэх шаардлагата. Иймд ирэх Засгийн газрын хуралдаанд газар тариалангийн салбарын тулгамдсан асуудлуудыг хэлэлцүүлж, урамшууллыг шуурхай олгох, зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, шатахууны хангамжийг тогтвортой болгох чиглэлд бодит шийдвэрүүдийг гаргана. Хэрэв дээрх асуудлуудыг цаг алдалгүй шийдвэрлэхгүй бол салбарт ойлгомжгүй байдал үүсэх эрсдэлтэй. Тиймээс Засгийн газрын түвшинд онцгой анхаарч ажиллана.Дөрөвдүгээрт, Дунд хугацаанд газар тариалангийн салбарыг экспортын чиг баримжаатай хөгжүүлэх бодлогыг хэрэгжүүлнэ. Бид зөвхөн дотоодын хэрэгцээг хангаад зогсохгүй экспортын чадавхыг нэмэгдүүлж, салбарыг эдийн засгийн хувьд бэхжүүлэх ёстой. Энэ хүрээнд Эдийн засгийн хөгжлийн яам, Гадаад харилцааны яамтай нягт хамтран ажиллана. Мөн урт хугацаанд даатгал, газрын зохицуулалт, бордооны хангамж зэрэг суурь асуудлуудыг үе шаттай шийдвэрлэхэд анхаарна. Улсын хэмжээнд 2026 оны хаврын тариалалтыг эрчимжүүлж, улаан буудайг 312 мянган га-д, төмсийг 16 мянган га-д, хүнсний ногоог 18 мянган га-д, тэжээл болон тосны ургамлыг 100 гаруй мянган га-д тариалахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд нийт тариалалтын хэмжээ 633 мянган га-д хүрэхээр байна.Тариалалтын үндсэн бэлтгэлүүдийг хангах чиглэлд тодорхой ажлуудыг зохион байгуулж байна. Тухайлбал, тариаланчид өнгөрсөн оны ургацаас 29 мянган тонн улаанбуудайн үр нөөцөлсөн бөгөөд үүнээс 14 мянган тонныг Хөдөө аж ахуйн корпорациар дамжуулан борлуулж, 12 мянган тонн үрийг зээлийн шинэчлэлд хамруулаад байна.Төмсний үрийн хангамжийн хувьд зарим бүс нутагт хомсдол үүсэх эрсдэлтэй байгаатай холбогдуулан нэмэлт нийлүүлэлт, зохицуулалтын ажлыг холбогдох байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлж байна.Мөн бордооны нийлүүлэлтийн хүрээнд 10 мянга орчим тонн бордоог импортлон, тариаланчдад хүргэх зохион байгуулалтыг хийж байгаа бол ургамал хамгааллын бодисын нийлүүлэлтийг 15 ААН-ээр дамжуулан тасралтгүй хангахаар ажиллаж байна.Иймд хаврын тариалалтын үед үүсэж болзошгүй хүндрэл, эрсдэлийг бууруулах зорилгоор төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг эрчимжүүлж, тариалалтын үйл ажиллагааг хэвийн, тасралтгүй явуулахад онцгойлон анхаарч байна.