Үйл явдал139 мин унших
Ашигт малтмалын тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/

МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ
20..оны ...сарын ...-ний өдөр Улаанбаатар хот
АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТУХАЙ (шинэчилсэн найруулга)
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ
Нийтлэг үндэслэл
1 дүгээр зүйл. Хуулийн зорилго
Эрдсийн нөөц, баялгийг хүрээлэн буй орчин, эдийн засаг, нийгмийн талаар төрөөс баримтлах бодлогод нийцүүлэн, эрэх, хайх, олборлох, боловсруулах замаар эдийн засгийн үр ашигтай геологи, уул уурхайн үйлдвэрлэлийг дэмжихэд энэ хуулийн зорилго оршино.
2 дугаар зүйл. Хуулийн үйлчлэх хүрээ
Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр геологийн тойм судалгаа, ашигт малтмалын эрэл, хайгуул, цацраг идэвхит ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмалын олборлолт, боловсруулалт, тэдгээртэй холбогдсон харилцааг энэ хуулиар зохицуулна.
3 дугаар зүйл. Хуулийн нэр томъѐоны тодорхойлолт
3.1. Энэ хуульд хэрэглэсэн дараах нэр томъѐог дор дурдсан утгаар ойлгоно:
3.1.1. “ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл” гэж энэ хуулийн 8 дугаар бүлэгт заасан хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын ажил гүйцэтгэх зөвшөөрлийн аль нэгийг эсхүл тэдгээрийг хамтад нь;
3.1.2. “ашигт малтмал” гэж:
3.1.2.а. геологийн хувьсал өөрчлөлтийн дүнд газрын гадаргуу болон түүний хэвлийд үүсч бий болсон, аливаа хэрэгцээнд ашиглаж болох байгалийн байдлаараа хатуу, шингэн, хийн төлөвт байгаа, ус болон газрын тос, байгалийн хийнээс бусад эрдэс, бодисын хуримтлалыг;
3.1.2.б. энэ хуулийн дагуу явагдсан олборлолтын үйл ажиллагааны үр дүнд газар, түүний хэвлийгээс гаргасан ашигт малтмалыг; 2
3.1.2.в. энэ хуулийн дагуу явагдсан боловсруулах үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон бүтээгдэхүүн;
3.1.3. “ашигт малтмал боловсруулах” гэж энэ хуульд заасны дагуу олборлосон цацраг идэвхит ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмалыг цэвэршүүлэх, хайлуулах, баяжуулах, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зэргээр ашигт малтмалын ашигт агуулга, үнэ цэнийг нэмэгдүүлэх зорилготой үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг;
3.1.4. “ашигт малтмал олборлох” гэж зөвшөөрөгдсөн техник эдийн засгийн үндэслэл, төлөвлөгөөний дагуу газрын гадаргуу, түүний хэвлий, үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдал, байгалийн уснаас үйлдвэрлэлийн аргаар цацраг идэвхит ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмал гарган авах, угаах, ангилах үйл ажиллагааг;
3.1.5. “ашигт малтмалын орд” гэж геологийн хувьсал, өөрчлөлтийн дүнд бүрэлдэн тогтож анхлан үүссэн чулуулагтайгаа нэг орон зайд байрлаж байгаа эсхүл анхлан үүссэн чулуулаг, орон зайнаасаа өгөршил, элэгдэл, механик үйл явцын дүнд сарнин салж, дахин хуримтлагдаж улмаар үе, давхарга байдалтай байгаа эрдсийн нөөц, баялаг нь үйлдвэрийн аргаар олборлоход эдийн засгийн хувьд ашигтай болох нь тогтоогдсон эрдсийн хуримтлалыг;
3.1.6. “ашигт малтмалын хайгуул” гэж эрлийн ажлын үр дүнд тодорхойлогдсон талбайд ашигт малтмалын биетийн хэлбэр хэмжээ, байршил, найрлага, баяжигдах чанар, геологийн бүтэц, ашигт малтмал олборлох уул техникийн нөхцлүүдийг нарийвчлан тогтоож, нөөц, баялгийн тоо хэмжээг баталгаатай тооцох, түүнийг цаашид олборлох эсэхийг шийдэх зорилгоор шаардагдах бүх төрлийн геологи, геофизик, өрөмдлөг, лаборатори, гидрогеологийн стандартын дагуу хийж гүйцэтгэх цогц үйл ажиллагааг;
3.1.7. “ашигт малтмалын эрэл” гэж ашигт малтмалын байршил, баялаг, нөөцийн тойм хэмжээг үнэлэх, найрлага, геологийн бүтцийг тогтоож түүнийг цаашид үргэлжлүүлэн хайгуул хийх эсэхийг тодорхойлох зорилгоор бүх төрлийн шаардагдах геологи, геофизик, өрөмдлөг, лабораторийн ажлыг хэтийн төлөв бүхий талбайд стандартын дагуу хийж гүйцэтгэх цогц үйл ажиллагааг;
3.1.8. “дэд бүтэц” гэж олон нийтийн хэрэгцээнд нээлттэй ашиглах боломжтой авто болон төмөр зам, нисэх буудал, цахилгаан, дулаан, цэвэр ус, ариутгах татуургын дамжуулах систем, агаарын болон авто, төмөр замын тээвэр, эмнэлэг, эрүүл ахуй, боловсрол, тэдгээртэй холбоотой үйлчилгээг;
3.1.9. “нөхөн сэргээлт” гэж эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд өртөж унаган төрхөө алдсан байгаль орчныг энэ хуулийн 11 дүгээр бүлэгт заасны дагуу нөхөн сэргээх цогц үйл ажиллагааг
3.1.10. “сорчлон олборлох” гэж технологийн хувьд олборлох бололцоотой, Техник эдийн засгийн үндэслэлээр тодорхойлогдсон үйлдвэрлэлийн нөөцийг олборлох үйл ажиллагааг зөвшөөрөгдсөн технологийн дагуу явуулаагүйгээс тухайн ордын нөөцийг бүрэн ашиглаагүй буюу цаашид бүрэн ашиглах боломжгүй болгосон олборлолтын үйл ажиллагааг;
3.1.11. “талбай” гэж энэ хуулийн дагуу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон, байршил булангийн цэгийн солбицлууд нь градус, минут, секундээр тодорхойлогдсон, шулуун шугамаар холбогдсон, хил нь уртраг, өргөрөгийн дагуух чиглэлтэй, тэгш олон өнцөгт хэлбэртэй талбайг;
3.1.12. “тойм судалгаа” гэж геологи, ашигт малтмалын тухай анхдагч мэдээллийг ашиглан газрын гадаргуу болон гүнийн бүтэц, чулуулгийн химийн найрлага, хөгжлийн түүх, хувьсал, ашигт малтмал байгаа эсэхийг тогтоох зорилгоор газрын хэвлийг хөндөхгүйгээр чулуулгийн сорьц, дээж авах, геохими, газрын болон агаарын геофизикийн судалгаа, бүх масштабын геологийн зураглал, сэдэвчилсэн судалгаа хийхийг;
3.1.13. “төрийн захиргааны байгууллага” гэж геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагыг;
3.1.14. “төрийн захиргааны төв байгууллага” гэж геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагыг;
3.1.15. “тусгай зөвшөөрөл” гэж энэ хуульд заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллагаас олгогдсон, тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээгээр нотлогдсон, ашигт малтмалын эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулах эрхийн аль нэгийг эсхүл тэдгээрийг хамтад нь;
3.1.16. “түгээмэл тархацтай ашигт малтмал” гэж барилгын материалын зориулалтаар ашиглах боломжтой, чулуу, шавар, элс, хайрга зэрэг элбэг тархалт бүхий хурдас, чулуулгийн хуримтлалыг;
3.1.17. “үйлдвэрлэлийн дэд бүтэц” гэж уурхай болон боловсруулах үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд ашиглах зориулалттай авто болон төмөр зам, нисэх буудал, цахилгаан, дулаан, цэвэр ус, ариутгах татуургын дамжуулах систем, агаарын болон авто, төмөр замын тээвэр, тэдгээртэй холбоотой үйлчилгээг;
3.1.18. “үйлдвэрлэлийн хаягдал” гэж олборлолт, боловсруулалтын улмаас бий болсон, ашиглахад эдийн засгийн үр ашиггүй болох нь Техник эдийн засгийн үндэслэлээр зөвшөөрөгдсөн чулуулгийг;
3.1.19. “уурхай, үйлдвэрийн эдэлбэр” гэж олборлолтын эсхүл боловсруулалтын үйл ажиллагаанд өртөх олборлолтын, эсхүл боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэсгийг;
3.1.20. “үүсмэл орд” гэж олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны явцад ялгагдсан ашигт малтмалын тодорхой агуулга бүхий, дахин боловсруулахад эдийн засгийн үр ашиг гаргаж болох чулуулгийг;
3.1.21. “цацраг идэвхт ашигт малтмал” гэж Цөмйн энергийн тухай хуулийн [_]-д заасан эрдэс баялгийн хуримтлалыг;
3.1.22. “цацраг идэвхит ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн агуулга бүхий илэрц” гэж Цөмийн энергийн тухай хуулийн [_]-д заасныг;
3.1.23. “эрдсийн баялаг” гэж геологийн хувьсал өөрчлөлтийн дүнд газрын гадаргуу болон түүний хэвлийд үүсч бий болсон эрдсийн хуримтлалыг;
4 дүгээр зүйл. Ашигт малтмалын өмчлөл
4.1. Монгол Улсын газрын гадаргуу болон түүний хэвлийд байгалийн байдлаараа оршиж байгаа ашигт малтмал төрийн өмч мөн.
4.2. Төр өмчлөгчийн хувьд энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлага, журмын дагуу ашигт малтмал эрэх, хайх, олборлох, боловсруулах эрхийг энэ хуульд заасан нөхцөл болзлыг хангасан этгээдэд олгох эрхтэй.
4.3. Тусгай зөвшөөрөлгүй эрэл, хайгуул, олборлолт явуулсны үндсэн дээр газар, түүний хэвлийгээс салгасан ашигт малтмал төрийн өмч байна.
4.4. Энэ хуульд зааснаас бусад тохиолдолд үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдал нь газрын салшгүй хэсэгт тооцогдох бөгөөд төрийн өмч байна.
5 дугаар зүйл. Эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг хориглох газар нутаг
5.1. Дараах газар нутагт эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно.
5.1.1. улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газар нутаг;
5.1.2. “Усны тухай” хуульд заасан гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүсийн нутаг дэвсгэр;
5.1.3. “Ойн тухай“ хуульд заасан хамгаалалтын бүсийн ойн нутаг дэвсгэр;
5.1.4. “Төмөр замын тээврийн тухай” хуульд заасан төмөр замын зурвас газар, аюултай болон аюулгүйн бүсээс гадагш 200 метрийн нутаг дэвсгэр;
5.1.5. “Эрчим хүчний тухай” хуульд заасан шугам сүлжээний хамгаалалтын зурвасын нутаг дэвсгэр;
5.1.6. “Авто замын тухай” хуульд заасан улсын болон олон улсын чанартай авто замын зурвас газрын нутаг дэвсгэр;
5.1.7. “Хот суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын тухай” хуульд заасан ус хангамж, ариутгах татуургын эх үүсвэрийн хамгаалалтын болон эрүүл ахуйн бүсийн нутаг дэвсгэр;
5.1.8. “Рашааны тухай” хуульд заасан рашааны хамгаалалтын бүсийн нутаг дэвсгэр;
5.1.9. хот, тосгоны эдэлбэр газар, түүний заагаас 5 километрийн зайн дотор;
6 дугаар зүйл. Эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг тусгай зөвшөөрөлгүй эрхлэхийг хориглох
6.1. Дор дурдснаас бусад тохиолдолд эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг тусгай зөвшөөрөлгүй явуулахыг хориглоно.
6.1.1. ашигт малтмалын тойм судалгаа хийх;
6.1.2. иргэн өөрийн өмчлөлийн газраас түгээмэл тархацтай ашигт малтмалыг худалдан борлуулж ашиг олох зорилгогүйгээр зөвхөн өөрийн ахуйн хэрэгцээнд зориулан олборлох, боловсруулах;
6.2. Энэ хуульд зааснаас бусад тохиолдолд эрдсийн баялгийг газар, түүний хэвлийгээс салгах, олборлох, тусгай зөвшөөрөлгүйгээр олборлосон ашигт малтмалыг цэвэршүүлэх, боловсруулах, хадгалах, дамжуулах, тээвэрлэх, худалдах, худалдан авах, зуучлахыг хориглоно.
7 дугаар зүйл. Олборлосон, боловсруулсан бүтээгдэхүүнийг бүртгэх, бүтээгдэхүүн гарал үүслийн гэрчилгээтэй байх
7.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч олборлосон, боловсруулсан үндсэн болон дагалдах ашигт малтмал, бүтээгдэхүүнийг худалдан авах, борлуулах, боловсруулах, дахин боловсруулахад энэ хуульд заасны дагуу гарал үүслийн гэрчилгээ авсан байна.
7.2. Үнэт метал, эрдэнийн чулуугаар эдлэл хийх үйлдвэрлэл эрхлэгч хувь хүн, хуулийн этгээд нь үйлдвэрлэлдээ ашигласан болон ашиглахаар авсан үнэт метал, эрдэнийн чулууг тухай бүр төрийн захиргааны байгууллагаас батлагдсан маягтын дагуу бүртгэж, уг бүртгэлд тэдгээрийн гарал үүслийг тодорхойлсон баримт бичгийг хавсаргасан байна.
8 дугаар зүйл. Стратегийн ач холбогдолтой эрдсийн баялаг
8.1. Стратегийн ач холбогдолтой эрдсийн баялагт ус, газрын тос, байгалийн хий, цацраг идэвхит ашигт малтмал, газрын ховор элементийг хамааруулна.
8.2. Усны эрэл, хайгуул, олборлолтын асуудлыг “Усны тухай” Монгол Улсын хуулиар зохицуулна.
8.3. Газрын тос, байгалийн хийн эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын асуудлыг “Газрын тосны тухай” Монгол Улсын хуулиар зохицуулна.
8.4. Цацраг идэвхит ашигт малтмал, газрын ховор элементийн олборлолт, боловсруулалттай холбоотой харилцааг “Цөмийн энергийн тухай” Монгол Улсын хуулиар зохицуулна.
9 дүгээр зүйл. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд
9.1. Энэ зүйлд заасан Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд гэдэгт Монгол Улсын Их хурлын 2007 оны 27 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтад заагдсан нэр бүхий 15 ордыг хамааруулна.
9.2. Энэ хуулийн 9.1-т заасан Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд тус бүрийн хил заагийг төрийн захиргааны төв байгууллага тогтооно.
9.3. Стратегийн ач холбогдолтой ашит малтмалын ордын жагсаалтад аливаа ордыг нэмж бүртгэхгүй бөгөөд ордыг Засгийн газрын өргөн мэдүүлснээр УИХ энэ хуулийн 9.1-т заасан Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтаас гаргаж болно.
9.4. Засгийн газар Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод олборлолт явуулах, түүнээс олборлосон ашигт малтмалыг боловсруулах, борлуулах үйл ажиллагаанд тусгай дэглэм тогтоох зорилгоор, өөрийн санаачилгаар энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй Орд ашиглах гэрээ байгуулж болно.
9.5. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хуулийн этгээдийн хувьцааны тодорхой хувийг төр үнэ төлбөргүй эзэмших эрхтэй бөгөөд төрийн эзэмших хувь хэмжээг энэ хуульд заасан Орд ашиглах гэрээгээр тодорхойлно.
9.6. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод олборлолт, боловсруулалт явуулах талаар Засгийн газар энэ хуульд заасны дагуу
Орд ашиглах гэрээ байгуулаагүй бол тухайн ордын олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг энэ хуульд заасан журмаар явуулна.
10 дугаар зүйл. Орд ашиглах гэрээ
10.1. Засгийн газар энэ хуулийн 9 дүгээр зүйлд заасны дагуу олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод олборлолт явуулах ашигт малтмалыг боловсруулах, борлуулах асуудлаар Орд ашиглах гэрээ байгуулах бол Орд ашиглах гэрээг дараах зарчмаар байгуулна.
10.1.1. Орд ашиглах гэрээний эхний хугацаа нь тухайн ордод олборлолт явуулах Техник эдийн засгийн үндэслэлээр баталгаажигдсан эхний хөрөнгө оруулалтаа нөхөх хугацаатай адил байна.
10.1.2. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй төлбөр, хураамжаас бусад татварыг зөвхөн Орд ашиглах гэрээний эхний хугацаанд уг гэрээгээр тогтворжуулж болно.
10.1.3. Орд ашиглах гэрээний сунгагдсан хугацаанд аливаа татварыг тогтворжуулах асуудлыг Орд ашиглах гэрээгээр зохицуулахгүй.
10.1.4. Орд ашиглах гэрээгээр аливаа төлбөр, хураамжийг тогтворжуулах, татвар, төлбөр, хураамжаас чөлөөлөх асуудлыг зохицуулахгүй.
10.2. Орд ашиглах гэрээний эхний хугацаа дуусмагц тухайн үеийн нөхцөл байдалд нийцүүлэн нэмэлт, өөрчлөлт оруулж 10 жилээс илүүгүй хугацаагаар нэг удаа сунгаж болно.
10.3. Тодорхой хугацаанд олборлох ашигт малтмал, үйлдвэрлэх бүтээгдэхүүний хэмжээг Орд ашиглах гэрээгээр тогтоож болно. Энэ тохиолдолд тогтоосон хэмжээ өөрчлөгдсөн нь Орд ашиглах гэрээний холбогдох бусад нөхцлүүдийг өөрчлөх үндэслэл болно.
10.4. Орд ашиглах гэрээ байгуулах үед урьдчилан тооцох боломжгүй байсан нөхцөл байдал шинээр илэрсэн бөгөөд түүний улмаас гэрээний аль нэг буюу хэсэг бүлэг заалт Монгол Улсын эрх ашигт нийцэхгүй болсон, эсхүл түүний улмаас гэрээгээр хамгаалахаар тохирсон эрх ашиг, сонирхол хөндөгдөхөөр бол эдгээр нь гэрээг өөрчлөх үндэслэл болно.
10.5. Орд ашиглах гэрээ, түүнийг дагалдан гарсан аливаа бусад гэрээ, тэдгээрийн хуулиар нууцад хамааруулснаас бусад бүх нөхцөл, заалт, нэмэлт, өөрчлөлтүүд олон нийтэд нээлттэй байна.
10.6. Орд ашиглах гэрээ байгуулсан тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тухайн тусгай зөвшөөрлийн дагуу хийгдэж буй үйл ажиллагаа, Орд ашиглах гэрээний хугацаан дахь хөрөнгө оруулалт, өмчлөлтэй холбоотой аливаа мэдээллийг Засгийн газрын хүсэлтээр гарган өгөх үүрэгтэй.
10.7. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй байгуулах Орд ашиглах гэрээний агуулга, заалтууд нь энэ хууль болон тухайн үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй холбогдох бусад хууль тогтоомжид нийцсэн байна.
11 дүгээр зүйл. Ашигт малтмалын тойм судалгаа хийх
11.1. Хуулийн этгээд энэ хуульд заасан журмын дагуу ашигт малтмалын тойм судалгаа хийж болно.
11.2. Энэ хууль, “Газрын тосны тухай” хууль болон “Цөмийн энергийн тухай” хуулиар эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон болон хязгаарласан газар нутаг, улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан талбайд тойм судалгаа хийж болно.
11.3. Тойм судалгааны явцад газрын хэвлийг хөндөхийг хориглоно.
11.4. Геологийн тогтоц, ашигт малтмалын тархалтын зүй тогтол, ашигт малтмалын хуримтлал байж болох хэтийн төлөв бүхий талбайг тогтоох зорилгоор тойм судалгааг шинжлэх ухааны үндэслэл бүхий арга, аргачлалын дагуу, тодорхой үе шаттайгаар, цогц байдлаар гүйцэтгэнэ.
11.5. Хэрэв тойм судалгаа хийх талбай нь бусдын өмчлөл, эзэмшил, ашиглалтад байгаа бол сонирхогч этгээд нь уг газрыг өмчлөгч, эзэмшигч, ашиглагчаас тухайн талбайд нэвтрэн орох зөвшөөрөл авсан байна.
11.6. Улсын төсвийн хөрөнгөөр тойм судалгаа хийх тохиолдолд эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд урьдчилан мэдэгдсний үндсэн дээр нэвтрэн орж болно.
11.7. Хуулийн этгээд нь тойм судалгаа хийх тухай хүсэлтээ төрийн захиргааны байгууллагад гаргах бөгөөд хүсэлтэд судалгаа явуулах талбай, түүний байршил, хуулийн этгээдийн нэр, регистрийн дугаар, хаягийг тодорхой дурдсан байна.
11.8. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуульд заасан тойм судалгаа хийх хүсэлтийг бүртгэн авч, зөвшөөрөл олгоно.
11.9. Тойм судалгаа хийх зөвшөөрөл авсан этгээд нь гүйцэтгэсэн тойм судалгааны тайлан, холбогдох баримт бичгийн хувийг төрийн захиргааны байгууллагад өгөх үүрэгтэй бөгөөд уг тайлан, баримт бичгүүд нь Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн санд хадгалагдана.
11.10. Тойм судалгаа хийх, тойм судалгааны тайлан, холбогдох баримт бичгүүдийг хүлээн авах журмыг Засгийн газар батална.
12 дугаар зүйл. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн сан
12.1. Төрийн захиргааны байгууллага Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн сантай байна. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн сан нь Геологийн мэдээллийн сан, Ашигт малтмалын нөөцийн сан, Газрын тосны нөөцийн сангаас бүрдэнэ.
12.2. Геологийн мэдээллийн санд газрын хэвлийн геологийн тогтоц, гадаргын хэв шинж, эрдэс баялгийн талаарх судалгааны мэдээ, тайлан, анхдагч баримт бичгүүд, эрдэс чулуулгийн дээж, үзүүлэн, хавсралт зураг, эрэл, хайгуулын ажлаар тодорхойлсон ашигт малтмалын геологийн нөөц, тэдгээртэй холбоотой бусад мэдээллийг төвлөрүүлнэ.
12.3. Ашигт малтмалын нөөцийн санд ашигт малтмалын ордын үйлдвэрлэлийн нөөц, нөөцийн хөдөлгөөн, техник эдийн засгийн үндэслэл, бүтээгдэхүүний стандарт, технологи, уурхайн үйл ажиллагааны тайлан мэдээ, үйлдвэрлэлийн хаягдал, үүсмэл ордын бүртгэл, байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ, нөхөн сэргээх үйл ажиллагааны талаарх цогц баримт мэдээлэл, тэдгээртэй холбоотой бусад мэдээллийг төвлөрүүлнэ.
12.4. Газрын тосны нөөцийн сан, түүнд төвлөрүүлэх мэдээлэл, холбогдох журмыг Газрын тосны тухай хуулиар тогтооно.
12.5. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн санд төвлөрүүлсэн хуулиар нууцад хамааруулснаас бусад мэдээлэл нь олон нийтэд нээлттэй байна.
12.6. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн санг бүрдүүлэх, хөтлөх, баяжуулах асуудлыг Засгийн газраас баталсан журмын дагуу төрийн захиргааны байгууллага эрхэлнэ.
13 дугаар зүйл. Талбайг улсын нөөцөд авах
13.1. Улсын төсвийн хөрөнгөөр тойм судалгаа, эрэл, хайгуул хийсэн, эрдсийн баялгийг үнэлсэн талбайг төрийн захиргааны төв байгууллагын шийдвэрээр, тодорхой хугацаагаар улсын нөөцөд авч болно.
13.2. Хувийн хөрөнгөөр тойм судалгаа, эрэл, хайгуул хийсэн, олборлолт явуулахад эдийн засгийн үр ашигтай эрдсийн баялгийн хуримтлал бүхий талбайг бодит зардлын нөхөх олговор олгосны үндсэн дээр Засгийн газрын шийдвэрээр, тодорхой хугацаагаар улсын нөөцөд авч болно.
13.3. Улсын нөөцөд авахаар шийдвэр гарсан талбайд өргөдөл хүлээн авах, сонгон шалгаруулалт зарлахыг хориглоно.
13.4. Талбайг улсын нөөцөд байлгах хугацаа дууссан бөгөөд уг хугацаа сунгагдаагүй, эсхүл улсын нөөцөөс гаргах тухай эрх бүхий байгууллагын шийдвэр гарсан бол бол тухайн талбайд тусгай зөвшөөрлийг зөвхөн сонгон шалгаруулалтын журмаар олгоно.
14 дүгээр зүйл. Ордыг улсын нөөцөд авах
14.1. Улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон ашигт малтмалын ордыг бүхэлд нь болон хэсэгчлэн тодорхой хугацаагаар Засгийн газрын шийдвэрээр улсын нөөцөд авч болно.
14.2. Улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон ашигт малтмалын ордод тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр хувийн хөрөнгөөр нэмэлт хайгуулын ажил хийж нөөцийг нь нэмэгдүүлсэн бол ордыг улсын нөөцөд авахдаа Засгийн газар уг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид бодит зардлын нөхөх олговор олгоно.
14.3. Хувийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон ашигт малтмалын ордыг Улсын Их Хурлын шийдвэрээр бодит зардлын нөхөн олговор олгосны үндсэн дээр улсын нөөцөд тодорхой хугацаагаар авч болно.
14.4. Ордыг улсын нөөцөд байлгах хугацаа дууссан бөгөөд уг хугацаа сунгагдаагүй, эсхүл ордыг улсын нөөцөөс гаргах тухай эрх бүхий байгууллагын шийдвэр гарсан бол тухайн ордод олборлолтын тусгай зөвшөөрлийг зөвхөн сонгон шалгаруулалтын журмаар олгоно.
15 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах
15.1. Эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулж буй тусгай зөвшөөрөл бүхий талбайг Газрын тухай хуульд заасны дагуу улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авч болно.
15.2. Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах тухай санал гаргасан бол уг саналыг тухайн аймаг, нийслэлийн Засаг дарга Засгийн газарт хүргүүлнэ.
15.3. Засгийн газар энэ хуулийн 15.2-т заасан саналыг үндэслэлтэй гэж үзвэл тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бүхэлд нь эсхүл хэсэгчлэн орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах тухай шийдвэр гаргана.
15.6. Энэ хуулийн 15.3, 15.4-т заасан шийдвэр гарсан өдрөөр улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан тухайн талбайд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч үйл ажиллагаагаа зогсооно.
15.7. Тодорхой талбайг улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд байлгах хугацаа нь 5 жилээс доошгүй байна.
15.8. Талбайг улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд байлгах хугацаа дууссан бол төрийн захиргааны байгууллага энэ тухай ажлын 10 хоногийн дотор нийтэд мэдээлнэ.
15.9. Талбайг улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан болон нөхөх олговор олгосон тухай шийдвэрийг төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд бүртгэнэ.
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ
Ашигт малтмалын салбар дахь төрийн зохицуулалт
16 дугаар зүйл. Улсын Их Хурлын бүрэн эрх
16.1. Ашигт малтмалын асуудлаар Улсын Их Хурал дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
16.1.1. энэ хуульд заасны дагуу Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтаас ордыг гаргах;
16.1.2. хувийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон ашигт малтмалын ордыг улсын нөөцөд авах тухай болон үүнтэй холбогдуулан нөхөх олговор олгох тухай шийдвэр гаргах;
16.1.3. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг улсын тусгай хэрэгцээнд авах тухай шийдвэр гаргах;
16.2. Энэ хуулийн 16.1 дэх заалт нь Улсын Их Хуралд Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор олгосон бусад бүрэн эрхийг аливаа байдлаар хязгаарлах үндэслэл болохгүй.
17 дугаар зүйл. Засгийн газрын бүрэн эрх
17.1. Ашигт малтмалын асуудлаар Засгийн газар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
17.1.1. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтаас ордыг гаргах тухай саналыг УИХ-д өргөн мэдүүлэх;
17.1.2. Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод олборлолт явуулах, ашигт малтмалыг боловсруулах, борлуулах талаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй энэ хуульд заасны дагуу Орд ашиглах гэрээ байгуулах;
17.1.3. шаардлагатай гэж үзвэл Орд ашиглах гэрээ байгуулсан тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн тухайн тусгай зөвшөөрлийн дагуу хийгдэж буй үйл ажиллагаа, Орд ашиглах гэрээний хугацаан дахь хөрөнгө оруулалт, өмчлөлтэй холбоотой аливаа мэдээллийг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс гаргуулан авах;
17.1.4. хувийн хөрөнгөөр тойм судалгаа, эрэл, хайгуул хийсэн талбайг улсын нөөцөд авах тухай шийдвэр гаргах, үүнтэй холбогдуулан олгох нөхөх олговорын хэмжээ тогтоох, түүнийг олгох;
17.1.5. улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон ашигт малтмалын ордыг улсын нөөцөд авах тухай шийдвэр гаргах;
17.1.6. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах тухай нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас ирүүлсэн саналыг хэлэлцэх, уг саналыг дэмжсэн шийдвэр гаргасан бол тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид олгох бодит зардлын нөхөх олговорын хэмжээг тогтоох, түүнийг олгох;
17.1.7. улсын хилийн бүсэд эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрөл олгох талбай, сонгон шалгаруулалт зарлах;
17.1.8. хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчинд хор хохирол учруулж болзошгүй ашигт малтмалыг олборлох, боловсруулах, тээвэрлэх, хадгалахтай холбогдсон тусгай дэглэм тогтоох;
17.1.9. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн санг бүрдүүлэх журам батлах;
17.1.10. нөхөн сэргээлтийн ажлын зардал байршуулах тусгай дансны гүйлгээнд хяналт тавих журам батлах;
17.2. Энэ хуулийн 17.1 дэх заалт нь Засгийн газарт Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор олгосон бусад бүрэн эрхийг аливаа байдлаар хязгаарлах үндэслэл болохгүй.
18 дугаар зүйл. Төрийн захиргааны төв байгууллагын бүрэн эрх
18.1. Геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
18.1.1. Стратегийн ач холбогдол бүхий ордын хил заагийг тогтоох;
18.1.2. улсын төсвийн хөрөнгөөр тойм судалгаа, эрэл, хайгуул хийсэн талбайг улсын нөөцөд авах тухай шийдвэр гаргах;
18.1.3. тойм судалгаа хийх, тойм судалгааны тайлан, холбогдох баримт бичгийг хүлээн авах журам батлах;
18.1.4. улсын төсвийн хөрөнгөөр гүйцэтгэх тойм судалгаа, эрэл, хайгуулын ажлын жил бүрийн төлөвлөгөөг батлах;
18.1.5. улсын төсвийн хөрөнгөөр хийх тойм судалгаа, эрэл, хайгуулын ажлыг санхүүжүүлэх, гүйцэтгэх, үр дүнг хянаж хүлээн авах, зарцуулсан хөрөнгийн хэмжээг тооцох журмыг санхүүгийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран батлах;
18.1.6. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд ашиглаж байгаа техник, технологид үнэлэлт, дүгнэлт өгөх аргачлал журам батлах;
18.1.7. эрэл, хайгуул, олборлолтын үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг зарлах;
18.1.8. эрэл, хайгуул, олборлолтын үйл ажиллагаа явуулах тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтын журам батлах;
18.1.9. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хил тогтоох, шав тэмдэг тавих журам батлах;
18.1.10. ашигт малтмал олборлох, боловсруулах Техник, эдийн засгийн үндэслэл, уурхай болон боловсруулах үйлдвэрийн зураг төсөл боловсруулах тусгай зөвшөөрөл олгох;
18.1.11. уул уурхайн бүтээгдэхүүний стандартыг стандарчлал, хэмжил зүйн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагатай хамтран боловсруулж батлах;
18.1.12. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны стандарт, журмыг батлах;
18.1.13. олборлолт, боловсруулалтын ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл олгох, түдгэлзүүлэх, сэргээх болон тэдгээртэй холбоотой бусад шийдвэр гаргах;
18.1.14. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд өртсөн байгаль орчныг нөхөн сэргээсэн ажлын үр дүнг хүлээн авах журмыг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран боловсруулж, батлах;
18.1.15. уурхай, боловсруулах үйлдвэрийг шинээр бүртгэх, уурхай, үйлдвэрийг ашиглалтад хүлээн авах комисс томилох журам батлах;
18.1.16. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны аваар устгах онцгой байдлын журам батлах;
18.1.17. аваар устгах сан байгуулах, сангийн ажиллах журам батлах;
18.1.18. олборлох, боловсруулах үйлдвэрлэлийн ажиллагсдын хөдөлмөрийн нөхцөл, цалин хөлс, хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, ахуй хангамжийг бүрдүүлэх журмыг хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран батлах;
18.1.19. энэ хуульд заасны дагуу Мэргэжлийн зөвлөлийн гишүүдийг томилох журам, үйл ажиллгааны дүрэм, зөвлөлүүдийн гишүүдэд цалин хөлс, урамшуулал олгох, томилолтын зардал тооцох журмыг тус тус батлах;
18.1.20. энэ хуульд заасан Мэргэжлийн зөвлөлийн гишүүдийг томилох;
18.1.21. энэ хуульд заасан бүртгүүлвэл зохих үнэт металл, эрдэнийн чулууны жагсаалт, тэдгээрийн сорьц, чанарыг тогтоох, бүртгэх журмыг санхүүгийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран боловсруулж батлах;
18.1.22. нэмэгдэл хөлс авах үйлчилгээний төрөл, үйлчилгээний хөлсний хэмжээг тогтоох;
18.1.23. геологи, уул уурхайн салбарын мэргэжилтэнд мэргэжлийн зэрэг олгох журам батлах;
18.1.24. ашигт малтмалын нөөцийн ангилал тогтоох журам батлах;
18.1.25. энэ хуульд заасан бусад эрх;
18.2. Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь ашигт малтмалын асуудлаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.
18.2.1. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд өртсөн байгаль орчныг нөхөн сэргээх үйл ажиллагааны стандарт, зардлын доод хэмжээг батлах;
18.2.2. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны улмаас байгаль орчинд учирсан хохирлын хэмжээ тогтоох, үнэлгээ хийх аргачлал боловсруулж батлах;
18.2.3. нөхөн сэргээх ажлын зардлыг байршуулах тусгай данс нээх, уг дансны гүйлгээнд хяналт тавих, барьцааг төвлөрүүлэх, буцаан олгох;
18.2.4. хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд өртсөн байгаль орчныг нөхөн сэргээсэн ажлын үр дүнг хүлээн авах журмыг
геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран боловсруулж, батлах;
18.2.5. нөхөн сэргээлтийн зардлын санд төвлөрүүлсэн болон төсвийн хөрөнгөөр нөхөн сэргээлтийн ажил гүйцэтгэх журам боловсруулж батлах, ажил гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулах;
18.2.6. нөхөн сэргээлтийн ажил гүйцэтгэх эрх олгох;
18.2.7. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн ирүүлсэн нөхөн сэргээлтийн ажлын төлөвлөгөөг энэ хуульд заасны дагуу хянаж, дүгнэлт гаргах,
18.2.8. байгаль орчныг хамгаалах талаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тодорхой үүрэг оногдуулах асуудлаар төрийн захиргааны байгууллагад санал оруулах;
18.2.9. энэ хуулийн 5.1-т заасан газар нутгийн хилийн заагийг газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагатай хамтран тогтоох, түүнийг баталгаажуулах;
18.2.10. энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлагдах талбайд санал өгөх;
18.2.11. огтолсон нэг модны оронд 10 мод тарих, ойжуулах зарчмыг хэрэгжүүлэх, хяналт тавих арга, аргачлал, журам гаргах;
18.2.12. энэ хуульд заасан бусад эрх;
18.3. Хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь ашигт малтмалын асуудлаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.
18.3.1. олборлох, боловсруулах үйлдвэрлэлийн ажиллагсдын хөдөлмөрийн нөхцөл, цалин хөлс, хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, ахуй хангамжийг бүрдүүлэх журмыг геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран батлах;
18.3.2. энэ хуульд заасан тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн гадаад болон дотоодын ажиллах хүчний квот (харьцааг) хангах үүргээ биелүүлж байгаа эсэхэд хяналт тавих;
18.3.3. энэ хуульд заасан бусад эрх;
18.4. Эдийн засгийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага ашигт малтмалын асуудлаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.
18.4.1. улсын хэмжээнд уул уурхайг хөгжүүлэх болон уул уурхайн үйл ажиллагаанд дэд бүтэц, үйлдвэрлэлийн дэд бүтэц, эрчим хүч, хот
төлөвлөлтийг уялдуулах асуудлаар эдийн засгийн хөгжлийн нэгдсэн схем зохиох;
18.4.2. олборлох, боловсруулах тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, Техник, эдийн засгийн үндэслэлийг хянан үзэж дүгнэлт гаргах, тухайн олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг бүс нутгийн болон орон нутгийн нэгдсэн төлөвлөлтөд нийцүүлэх талаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид санал, зөвлөмж гаргах;
18.4.3. энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөөгөө өөрчлөх асуудлаар гаргасан саналыг хянан үзэж шаардлагатай бол дүгнэлт, санал, зөвлөмж гаргах;
18.4.4. энэ хуульд заасны дагуу Орон нутаг хөгжүүлэх гэрээний төсөлд санал оруулах;
18.4.5. энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлагдах талбай, сонгон шалгаруулалтыг үнэлэх шалгуур, нөхцөл, шаардлагын талаар санал өгөх;
19 дүгээр зүйл. Төрийн захиргааны байгууллагын чиг үүрэг
19.1. Геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага нь дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
19.1.1. энэ хуульд заасны дагуу хүсэлтээ гаргасан этгээдэд тойм судалгаа хийх зөвшөөрөл олгох;
19.1.2. энэ хуульд заасан ашигт малтмалын эрэл, хайгуул, олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтыг зохион явуулах;
19.1.3. сонгон шалгаруулалтаар болон хуульд заасан тохиолдолд өргөдөлийн үндсэн дээр энэ хуульд заасан ашигт малтмалын эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалт явуулах эрхийг тусгай зөвшөөрлөөр олгох, цуцлах, тэдгээртэй холбоотой бусад шийдвэр гаргах;
19.1.4. тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах, түүнтэй холбоотой бусад шийдвэр гаргах;
19.1.5. тусгай зөвшөөрөл болон тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг шилжүүлэх, нэгтгэх, буцаан өгөх, тэдгээртэй холбоотой бусад шийдвэр гаргах;
19.1.6. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчдын хооронд гарсан хилийн маргааныг хянан шийдвэрлэх;
19.1.7. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн нэгдсэн сан хөтлөх;
19.1.8. Үндэсний эрдэс баялгийн мэдээллийн нэгдсэн санг бүрдүүлэх, хөтлөх;
19.1.9. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд ашиглаж байгаа техник, технологид батлагдсан аргачлал журмын дагуу үнэлэлт, дүгнэлт өгөх;
19.1.10. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн дагуу хийж гүйцэтгэх ажлын төлөвлөгөөг батлах;
19.1.11. Техник, эдийн засгийн үндэслэлийг зөвшөөрөх эсэх асуудлаар шийдвэр гаргах;
19.1.12. сорчлон олборлолт явуулсан эсэх асуудлаар шийдвэр гаргах;
19.1.13. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид эрх үүргээ биелүүлэхтэй холбоотой асуудлаар зөвлөгөө, чиглэл өгөх, уурхай, үйлдвэр барьж байгуулах явцад техник, технологийн хяналт тавих;
19.1.14. хайгуулын ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл олгох, түдгэлзүүлэх, сэргээх болон тэдгээртэй холбоотой бусад шийдвэр гаргах;
19.1.15. олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн олборлосон, боловсруулсан үндсэн болон дагалдах ашигт малтмал, бүтээгдэхүүнийг худалдан авах, борлуулах, боловсруулах, дахин боловсруулахад энэ хуульд заасны дагуу гарал үүслийн гэрчилгээ олгох;
19.1.16. үнэт метал, эрдэнийн чулуугаар эдлэл хийх үйлдвэрлэл эрхлэгч хувь хүн, хуулийн этгээдийн үйлдвэрлэлд ашигласан болон ашиглахаар авсан үнэт метал, эрдэнийн чулууг бүртгэх маягтын загвар батлах;
19.1.17. нууцын зэрэглэлд хамааруулснаас бусад мэдээллийг сонирхсон этгээдэд энэ хуульд заасны дагуу гарган өгөх;
19.1.18. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанд тавих нэгдсэн хяналтыг улсын мэргэжлийн хяналтын байгууллагатай хамтран гүйцэтгэх;
19.1.19. энэ хуульд заасан бусад эрх, үүрэг;
19.2. Газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага ашигт малтмалын асуудлаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.
19.2.1. энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлагдах талбай, сонгон шалгаруулалтыг үнэлэх шалгуур, нөхцөл, шаардлагын талаар санал өгөх;
19.2.2. улсын хэмжээнд өмчлөгдсөн болон газар эзэмших, ашиглах гэрээний үндсэн дээр эзэмшигдэж ашиглагдаж буй газрын кадасртын нэгдсэн зураглал гаргах, түүнийг шинэчлэх, батлагдсан журмын дагуу төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлэх;
19.2.3. энэ хуулийн 5.1-т заасан газар нутгийн хилийн заагийг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран тогтоох;
19.3. Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага ашигт малтмалын асуудлаар дараах эрхийг хэрэгжүүлнэ.
19.3.1. эрэл, хайгуул, олборлолтын үйл ажиллагааны явцад археологи, палеонтологийн олдвор, түүх соѐлын дурсгал илэрсэн тухай орон нутгийн болон төрийн захиргааны байгууллагад тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн өгсөн мэдээллийн дагуу судалгаа шинжилгээ явуулах, улсын хамгаалалтад авах;
19.3.2. энэ хуулийн 19.3.1-д заасан археологи, палеонтологийн олдвор, түүх соѐлын дурсгалыг хувь хүн, хуулийн этгээдтэй гэрээ байгуулсны үндсэн дээр тэдгээрийн хадгалалт, хамгаалалтад шилжүүлэх асуудлыг шийдвэрлэх;
19.3.3. энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлагдах талбай, сонгон шалгаруулалтыг үнэлэх шалгуур, нөхцөл, шаардлагын талаар санал өгөх;
20 дугаар зүйл. Нутгийн өөрөө удирдах болон нутгийн захиргааны байгууллагын бүрэн эрх
20.1. Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага ашигт малтмалын асуудлаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.
20.1.1. тухайн нутаг дэвсгэрийнхээ тусгай зөвшөөрлөөр олгогдоогүй газар нутагт түүх, соѐлын өв, дурсгалт газар, эсхүл байгаль орчин экологийн тэнцвэрт байдлыг хамгаалах зорилгоор хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн хориглох;
20.1.2. энэ хуульд заасны дагуу хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулж буй тусгай зөвшөөрөл бүхий талбайг орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах тухай саналыг төрийн захиргааны төв байгууллагаар уламжлан Засгийн газарт гаргах;
20.1.3. төрийн захиргааны төв байгууллагаас ирүүлсэн сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг зарлах тухай мэдэгдлийг хэлэлцэн энэ хуульд заасны дагуу холбогдох шийдвэр гаргах;
20.1.4. хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй Хамтран ажиллах гэрээ, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй Орон нутаг хөгжүүлэх гэрээ байгуулах, энэ хуульд заасан хугацааны дотор гэрээ байгуулахыг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс шаардах;
20.1.5. нөхөн сэргээлтийн ажлын үр дүнг хүлээн авах Комиссын үйл ажиллагаанд оролцох, хамтран ажиллах;
20.1.6. энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн нөхөн сэргээлтийн ажлын төлөвлөгөөнд санал өгөх;
20.2. Ашигт малтмалын асуудлаар нутгийн захиргааны байгууллага дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
20.2.1. харьяалах нутаг дэвсгэрт нь тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг зориулалтаар нь ашиглуулах, зөрчил гаргавал таслан зогсоох;
20.2.2. байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах болон Хамтран ажиллах гэрээ, Орон нутаг хөгжүүлэх гэрээний талаар хүлээсэн үүргээ тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хэрхэн биелүүлж байгаад хяналт тавих;
20.3. Нутгийн өөрөө удирдах болон нутгийн захиргааны байгууллага нь тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид дараах шаардлага тавихыг хориглоно.
20.3.1. Хамтран ажиллах гэрээ, Орон нутаг хөгжүүлэх гэрээнд заагаагүй аливаа хөрөнгө оруулалт хийх;
20.3.2. хүмүүнлэгийн зорилгоос өөр зорилгоор аливаа хандив, тусламж шаардах, санхүүжилт хүсэх;
20.3.3. улс төрийн үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх зорилгоор аливаа санхүүжилт гаргах;
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ
Тусгай зөвшөөрөл
21 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдох эрх
21.1. Төрийн захиргааны байгууллагаас энэ хуульд заасан журмын дагуу олгогдсон тусгай зөвшөөрөл нь түүнийг эзэмшигчид энэ хуульд заасан нөхцөл шаардлагыг хангасны үндсэн дээр тухайн талбайд энэ хуульд заасан үйл ажиллагаа явуулах эрхийг олгоно.
21.2. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгох шийдвэр гармагц түүнийг эзэмшигчид тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ олгоно.
22 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгох үндсэн нөхцөл
22.1. Сонгон шалгаруулалтын болон өргөдөлийн үндсэн дээр эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгохдоо дараах нөхцлүүдийг нэгбүрчлэн үнэлэх бөгөөд нөхцөл болзлыг хамгийн сайн хангаж байгаа, энэ хуулийн 66 дугаар зүйлд заасан шаардлагад нийцсэн этгээдэд энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийг олгоно.
22.1.1. тусгай зөвшөөрлөөр эрх олгохыг хүссэн эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны урьдчилсан төлөвлөгөө;
22.1.2. байгаль орчны нөхөн сэргээлтийн ажлын урьдчилсан төлөвлөгөө;
22.1.3. энэ хуулийн 22.1.1, 22.1.2-т заасан төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх санхүүгийн боломж, чадавхийн баталгаа;
22.1.4. хайгуулын ажлын үр дүнд эрх бүхий байгууллагаар тогтоогдсон ашигт малтмалын ордын нөөцийн хэмжээ, үнэлгээ нь олборлолтын зардал, нөхөн сэргээлтийн ажлын болон уурхайн хаалтын зардалд хүрэлцэх эсэх;
22.1.5. тусгай зөвшөөрлөөр эрх олгохыг хүссэн эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа эрхлэх талаарх өргөдөл гаргагчийн мэргэжилийн боловсон хүчнээр хангагдсан байдал;
22.1.6. сонгон шалгаруулалтад оролцох болон тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргагч хуулийн этгээдийн үүсгэн байгуулагч иргэн, хуулийн этгээд тус бүрээр эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа эрхлэхтэй холбогдсон хууль тогтоомж, дүрэм журмуудыг биелүүлсэн буюу биелүүлж байгаа байдал, тэдгээрийг цаашид биелүүлэх хүсэл эрмэлзлэл, боломж;
22.1.7. сонгон шалгаруулалтад оролцох болон тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргагч хуулийн этгээд, түүний гүйцэтгэх удирдлага, төлөөлөн удирдах зөвлөл буюу түүнтэй адилтгах байгууллагын гишүүд нь эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг эрхлэн явуулж байсан буюу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч байсан эсэх, хэрэв байсан бол тэдгээр нь хуулиар хүлээсэн үүргээ хэрхэн биелүүлж байсан талаарх тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд авагдсан мэдээлэл;
23 дугаар зүйл. Эрлийн тусгай зөвшөөрөл
23.1. Эрлийн тусгай зөвшөөрлийг геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас зарласан талбайд зөвхөн сонгон шалгаруулалтаар олгоно.
23.2. Эрлийн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуульд заасан нөхцөл шаардлагыг хангасны үндсэн дээр тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд ашигт малтмалын эрэл хийх эрхтэй.
23.3. Эрлийн тусгай зөвшөөрлөөр олгох талбайн хэмжээ 150 гектараас багагүй 25 000 гектараас ихгүй байна.
23.4. Төрийн захиргааны төв байгууллага шаардлагатай тохиолдолд энэ хуулийн 23.3-т заасан хэмжээнээс бага талбайг сонгон шалгаруулалт явуулах талбайгаар зарлаж болно.
23.5. Эрлийн тусгай зөвшөөрлийг 4 жил хүртэлх хугацаагаар олгоно.
23.6. Тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх бүхий нэг этгээдэд олгох эрлийн тусгай зөвшөөрлийн тоо 5-аас илүүгүй байна.
23.7. Эрлийн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуульд заасан нөхцөл, болзлыг хангасны үндсэн дээр өргөдөл гаргаж, тухайн талбай дээр хайгуулын тусгай зөвшөөрөл авах давуу эрхтэй.
24 дүгээр зүйл. Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл
24.1. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг дараах зарчмаар олгоно.
24.1.1. энэ хуульд заасан нөхцөл болзлыг хангасан эрлийн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид өөрөө хүсэлт гаргасан бол тухайн эрлийн тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгоно.
24.1.2. улсын нөөцөд авсан буюу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдоогүй талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг Засгийн газрын шийдвэрээр төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгжид сонгон шалгаруулалт зарлахгүйгээр олгож болно.
24.1.3. энэ хуулийн 24.1.1, 24.1.2-т зааснаас бусад тохиолдолд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас зарласан талбай дээр сонгон шалгаруулалтын журмаар олгоно.
24.2. Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуульд заасан нөхцөл шаардлагыг хангасны үндсэн дээр тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд ашигт малтмалын эрэл, хайгуул хийх эрхтэй.
24.3. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлөөр олгох талбайн хэмжээ 25 гектараас багагүй 12 000 гектараас ихгүй байна.
24.4. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг 5 жил хүртэлх хугацаагаар нэг удаа олгоно.
24.5. Тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх бүхий нэг этгээдэд олгох хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн тоог хязгаарлахгүй.
24.6. Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуульд заасан нөхцөл, болзлыг хангасны үндсэн дээр өргөдөл гаргаж, тухайн талбай дээр олборлолтын тусгай зөвшөөрөл авах давуу эрхтэй.
25 дугаар зүйл. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл
25.1. Олборлолтын тусгай зөвшөөрлийг дараах зарчмаар олгоно.
25.1.1. энэ хуульд заасан нөхцөл болзлыг хангасан хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид өөрөө хүсэлт гаргасан бол тухайн хайгуулын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгоно.
25.1.2. улсын нөөцөд авсан буюу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдоогүй нөөц нь тогтоогдсон талбайд олборлолтын тусгай зөвшөөрлийг Засгийн газрын шийдвэрээр төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгжид сонгон шалгаруулалт зарлахгүйгээр олгож болно.
25.1.3. энэ хуулийн 25.1.1, 25.1.2-т тус тус зааснаас бусад тохиолдолд олборлолтын тусгай зөвшөөрлийг сонгон шалгаруулалтын журмаар олгоно.
25.2. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасны үндсэн дээр тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд энэ хуульд заасны дагуу олборлолт явуулахаас гадна дараах эрхтэй.
25.2.1. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд эрэл, хайгуул хийх;
25.2.2.тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд уурхай болон олборлолтын үйл ажиллагаатай холбоотой зайлшгүй шаардлагатай бусад барилга, байгууламж барих;
25.2.3. уурхайн эдэлбэрт олборлолт явуулахад зайлшгүй шаардлагатай үйлдвэрлэлийн дэд бүтэц барьж байгуулах;
25.2.4. олборлолтын үйл ажиллагааны Техник, эдийн засгийн үндэслэлээр зөвшөөрөгдсөн үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдал үүсгэх, т25.2.5. олборлосон ашигт малтмалыг тээвэрлэх үйл ажиллагаа явуулах, ачиж буулгах зориулалт бүхий байгууламж барьж байгуулах, ашиглах;
25.3. Давс болон түгээмэл тархацтай ашигт малтмал олборлох тусгай зөвшөөрлөөр олгох талбайн хэмжээ нь тал бүр тийш 100 метрээс багагүй, бусад төрлийн ашигт малтмал олборлох талбайн хэмжээ нь тал бүр тийш 500 метрээс багагүй урттай байна.
25.4. Олборлолтын тусгай зөвшөөрлийг 20 жил хүртэлх хугацаагаар олгоно.
25.5. Тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх бүхий нэг этгээдэд олгох олборлолтын тусгай зөвшөөрлийн тоо 5-аас илүүгүй байна.
26 дугаар зүйл. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл
26.1. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийг дараах зарчмаар олгоно.
26.1.1. аливаа этгээд боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл авах тухай хүсэлтээ энэ хуульд заасан журмын дагуу гаргасан бөгөөд энэ хуульд заасан нөхцөл шаардлагыг хангасан бол боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийг олгож болно.
26.1.2. боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийг сонгон шалгаруулалтын журмаар олгож болно.
26.2. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуульд заасны дагуу боловсруулалт явуулахаас гадна дараах эрхтэй.
26.2.1. үйлдвэрлэлийн зориулалтаар газар эзэмших, ашиглах;
эдгээрээс ашигт малтмал ялган авах;
26.2.2. тусгай зөвшөөрлийн дагуу үйлдвэрлэлийн зориулалтаар олгогдсон талбайд боловсруулалтын үйл ажиллагаатай холбоотой зайлшгүй барьж байгуулах шаардлагатай үйлдвэрийн барилга, түүнтэй холбоотой бусад байгууламж барих;
26.2.3. боловсруулах үйлдвэр, боловсруулалт явуулахад зайлшгүй шаардлагатай үйлдвэрлэлийн дэд бүтэц барьж байгуулах;
26.2.4. түүхий эд болон боловсруулсан бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх үйл ажиллагаа явуулах, ачиж буулгах зориулалт бүхий байгууламж барьж байгуулах, ашиглах;
26.3. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг үйл ажиллагааны техник эдийн засгийн үндэслэл, боловсруулах үйлдвэрийн хүчин чадлыг харгалзан төрийн захиргааны байгууллага тогтооно.
26.4. Тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх бүхий нэг этгээдэд олгох боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн тоог хязгаарлахгүй.
26.5. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн дагуу үйлдвэрлэлийн зориулалтаар олгогдох талбай нь геологи, уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон газар нутагт, хүчин төгөлдөр байгаа тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайтай ямар нэг байдлаар давхцаагүй байна.
26.6. Энэ хуулийн 26.7-д зааснаас бусад тохиолдолд үйлдвэрлэлийн зориулалтаар эзэмшүүлэх газрын асуудлыг Газрын тухай Монгол Улсын хуульд заасны дагуу газар эзэмших, ашиглах гэрээгээр зохицуулна.
26.7. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл авахаар хүсэлт гаргасан бол түүний саналыг үндэслэн олборлолтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбай дээр боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгож болно. Энэ тохиолдолд газар эзэмших, ашиглах гэрээ байгуулахгүй.
27 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүчинтэй байх
27.1. Тусгай зөвшөөрөл нь тусгай зөвшөөрлийн анх олгосон хугацаа болон сунгасан хугацааны дотор хүчин төгөлдөр байна.
27.2. Тусгай зөвшөөрлийн хугацаа нь дараах тохиолдолд дуусгавар болно.
27.2.1. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр хугацаа дуусахаас өмнө тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг энэ хуульд заасны дагуу бүхэлд нь буцаан өгсөн;
27.2.2. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд, ашигт малтмалын орд болон тодорхой талбайг улсын нөөцөд авах тухай эрх бүхий байгууллагаас энэ хуульд заасны дагуу шийдвэр гарсан;
27.2.3. тусгай зөвшөөрлийн анх олгосон буюу түүнийг сунгасан хугацаа дуусгавар болсон;
27.3. Тусгай зөвшөөрлийг энэ хуульд зааснаас өөр үндэслэлээр цуцалж болохгүй.
28 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлийг сунгах хугацаа
28.1. Эрэл, хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгахгүй.
28.2. Олборлолтын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг төрийн захиргааны байгууллага тухайн ордын нөөцийг харгалзан үзэж 20 хүртэлх жилээр 2 удаа сунгаж болно.
28.3. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийг сунгах хугацааг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны Тенхик, эдийн засгийн үндэслэлийг үндэслэн төрийн захиргааны байгууллага тогтооно.
29 дүгээр зүйл. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах
29.1. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусах гэж байгаа тухай мэдэгдлийг тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 45 хоногийн өмнө олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид төрийн захиргааны байгууллагаас баталсан журмын дагуу мэдэгдэнэ.
29.2. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 15-aaс доошгүй хоногийн өмнө түүнийг сунгуулахаар өргөдөл гаргана.
29.3. Энэ хуулийн 29.2-т заасан хугацаанд гаргаагүй тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах тухай өргөдлийг төрийн захиргааны байгууллага хүлээн авахаас татгалзана.
29.4. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 29.2-т заасан хугацаанд өргөдөл гаргасан бол тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгасан эсхүл сунгахаас татгалзсан төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр гарах хүртэл уг тусгай зөвшөөрөл хүчин төгөлдөр байна.
29.5. Дараах тохиолдолд төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгахаас татгалзана.
29.5.1. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 22, 66 дугаар зүйлд тус тус заасан нөхцөл, шаардлагыг бүрэн хангаагүй буюу хангахгүй болсон;
29.5.2. зөвшөөрөгдсөн Техник, эдийн засгийн үндэслэл, батлагдсан ажлын төлөвлөгөөний дагуу үйл ажиллагаа явуулаагүй, ажил гүйцэтгэх зөвшөөрлийн дагуу хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй;
29.5.3. олборлолт явуулж буй ордын нөөц дууссан;
29.6. Энэ хуулийн 29.45-т зааснаас бусад тохиолдолд төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгана.
29.7. Тусгай зөвшөөрлийг сунгасан хугацаа нь тусгай зөвшөөрлийн үндсэн буюу сунгасан хугацаа дууссан өдрөөс эхлэн тоологдоно.
29.8. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгахдаа дараах шийдвэрийг дагалдуулан гаргаж болно.
29.8.1. тусгай зөвшөөрлийн хугацааг тодорхой болзлын үндсэн дээр сунгах;
29.8.2. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэмжээг багасгаж тусгай зөвшөөрлийг сунгах;
29.9. Энэ хуулийн 29.2-т заасан хугацаанд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах тухай өргөдөл гаргаагүй эсхүл тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгахаас татгалзах үндэслэл бүрдсэн бол төрийн захиргааны байгууллага уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой эрх ашиг нь хөндөгдөж буй, энэ хуулийн дагуу тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд бүртгэгдсэн бусад этгээдэд энэ талаар нэн даруй мэдэгдэнэ.
30 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэх
30.1. Эрэл, хайгуул, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэхийг хориглоно.
30.2. Дараах тохиолдолд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бусдад хэсэгчлэн шилжүүлж болно.
30.2.1. шилжүүлэн авч байгаа этгээд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бөгөөд;
30.2.2. шилжиж байгаа талбай нь шилжүүлэн авч байгаа этгээдийн тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайтай газар зүйн хувьд хиллэж байгаа;
30.3. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэх тухай хүсэлт хүлээн авсан бол төрийн захиргааны байгууллага дараах тохиолдолд энэ тухай уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой эрх ашиг нь хөндөгдөж байгаа гуравдагч этгээдэд мэдэгдэх үүрэгтэй.
30.3.1. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой барьцааны гэрээ бүртгэгдсэн;
30.3.2. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд ашиг сонирхол үүсгэх, ашиг сонирхлын хувь хэмжээг хамтран эзэмших болон хувь хэмжээг шилжүүлэх гэрээ бүртгэгдсэн;
30.4. Талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэх тухай гэрээг энэ хуулийн дагуу төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэснээр хүчин төгөлдөр болно.
30.5. Талбайг шилжүүлэн авч байгаа этгээд энэ хуулийн 30.22-т заасан нөхцөл шаардлагыг бүрэн хангаагүй бол талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэх тухай гэрээг төрийн захиргааны байгууллага бүртгэхгүй.
30.6. Энэ зүйлд заасны дагуу шилжиж байгаа талбай нь уг талбайг шилжүүлэн авч байгаа этгээдийн тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайтай нэгтгэгдэж зураг зүйн болон тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэгдэх бөгөөд шилжүүлж байгаа талбайд тусад нь тусгай зөвшөөрөл олгохгүй.
30.7. Энэ зүйлд заасны дагуу талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэн авсан этгээд нь нэгтгэгдсэн талбайн хилийн солбицол, шав тэмдгийг шинэчлэн тогтоож, төрийн захиргааны байгууллагаас шаардлагатай гэж үзсэн тохиолдолд олборлолтын ажлын төлөвлөгөө, Техник, эдийн засгийн үндэслэлд зохих өөрчлөлтийг оруулж батлуулна.
30.8. Талбайг хэсэгчлэн шилжүүлэх тухай гэрээ хүчин төгөлдөр болсноор:
30.8.1. талбайг шилжүүлсэн этгээдийн хувьд тухайн талбайтай холбоотой хуульд заасан болон тусгай зөвшөөрөл олгоход төрийн захиргааны байгууллагаас оногдуулсан үүрэг хүчингүй болно;
30.8.2. талбайг шилжүүлэн авсан этгээдийн хувьд тухайн талбайтай холбоотой хуульд заасан болон тусгай зөвшөөрөл олгоход төрийн захиргааны байгууллагаас оногдуулсан үүргийг хүлээнэ;
31 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг нэгтгэх
31.1. Эрэл, хайгуул, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг нэгтгэхгүй.
31.2. Төрийн захиргааны байгууллага нэг этгээдийн нэр дээр 2 буюу түүнээс дээш олборлолтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон, газар зүйн хувьд хиллэж байгаа талбайг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид урьдчлан мэдэгдсэний үндсэн дээр тэдгээрийг нэгтгэх тухай шийдвэр гаргаж болно.
31.3. Энэ хуулийн 31.2-т заасны дагуу нэгтгэгдсэн талбайн хувьд тусгай зөвшөөрлийн хугацаа нь сүүлд олгогдсон тусгай зөвшөөрлийн хугацаагаар тодорхойлогдоно.
32 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн буцаан өгөх
32.1. Төрийн захиргааны байгууллагаас баталсан журмын дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч өргөдөл гаргаж тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн буцаан өгч болно.
32.2. Талбайг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн буцаан өгөх тухай өргөдөлд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх талаар хүлээсэн үүргээ биелүүснийг нотлох баримт, нөхөн сэргээлт хийсэн гэрчилгээг хавсаргана.
32.3. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 32.1-д заасан өргөдлийг хүлээн авсанаас хойш 30 хоногийн дотор энэ хуулийн 32.2-т заасан нотлох баримтыг хянаж дараах шийдвэрийн аль нэгийг гаргана.
32.3.1. нөхөн сэргээлт хийсэн гэрчилгээг үндэслэн тухайн талбайг хүлээн авах;
32.3.2. нөхөн сэргээлт хийгдээгүй, зохих ѐсоор хийгдээгүй бол тухайн талбайд нөхөн сэргээлт хийх талаар үүрэг оногдуулж, хугацаа тогтоож өгөх эсхүл талбайг хүлээн авч, нөхөн сэргээлтийн ажлын зардлыг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас тогтоосон хэмжээгээр бүрэн төлүүлэх шийдвэр гаргах;
32.4. Төрийн захиргааны байгууллагаас энэ хуулийн 32.3.2-д заасан шийдвэр гарсан бол тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч талбайг бүхэлд нь буцаан өгснөөс хойш байгаль орчныг нөхөн сэргээхтэй холбогдсон үүрэг, хариуцлага тэдгээрийг бүрэн биелүүлэх хүртэлх хугацаанд хэвээр хадгалагдана.
32.5. Эрлийн талбайн тодорхой хэсгийг буцаан өгөх тохиолдолд үлдэх талбай нь энэ хуулийн 23.3, хайгуулын талбайн тодорхой хэсгийг буцаан өгөх тохиолдолд үлдэх талбай нь энэ хуулийн 24.3, олборлолтын талбайн тодорхой хэсгийг буцаан өгөх тохиолдолд үлдэх талбай нь энэ хуулийн 25.3-т заасан шаардлагыг тус тус хангасан байна.
32.6. Төрийн захиргааны байгууллага нь талбайг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн буцааж хүлээн авсан тухай холбогдох байгууллагад мэдэгдэж, олон нийтэд мэдээлнэ.
33 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх
33.1. Эрлийн тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэхгүй.
33.2. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг түүнийг анх олгосон өдрөөс хойш нэг жилийн хугацаанд шилжүүлж болохгүй бөгөөд энэ хугацаанд түүнийг шилжүүлэх талаар хийсэн аливаа гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна.
33.3. Энэ хуулийн 33.1, 33.2-т тус тус зааснаас бусад тохиолдолд энэ хууль болон түүнд нийцүүлэн гаргасан журмын дагуу тусгай зөвшөөрлийг зөвхөн эрх борлуулах гэрээ, хэлцлээр шилжүүлж болно.
33.4. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх гэж байгаа тухай ийнхүү шилжүүлэх гэрээ, хэлцэл хийхээс 30 хоногоос доошгүй хугацааны өмнө төрийн захиргааны байгууллагад мэдэгдэх үүрэгтэй.
33.5. Хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн өмчит хуулийн этгээд эрх борлуулах гэрээ, хэлцлээр шилжигдэх гэж байгаа тусгай зөвшөөрлийг эрх борлуулах гэрээ хэлцлийн үнийн дүнгээр нэн түрүүнд авах давуу эрхтэй байна.
33.6. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх тухай гэрээг энэ хуулийн дагуу төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэснээр хүчин төгөлдөр болно.
33.7. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэн авагч нь энэ хуулийн 22, 66 дугаар зүйлд тус тус заасан нөхцөл, шаардлагыг бүрэн хангаагүй бол төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг түүнд шилжүүлэх гэрээг бүртгэхгүй.
33.8. Төрийн захиргааны байгууллага дараах тохиолдолд тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх тухай хүсэлт хүлээн авсан бол энэ тухай уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой эрх ашиг нь хөндөгдөж байгаа гуравдагч этгээдэд дараах тохиолдолд мэдэгдэх үүрэгтэй.
33.8.1. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой барьцааны гэрээ бүртгэгдсэн;
33.8.2. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд ашиг сонирхол үүсгэх, ашиг сонирхлын хувь хэмжээг хамтран эзэмших болон хувь хэмжээг шилжүүлэх гэрээ бүртгэгдсэн;
33.9. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх тухай гэрээг төрийн захиргааны байгууллага бүртгэснээр тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн бүх эрх, үүрэг тусгай зөвшөөрөл шилжүүлэн авагчид шилжинэ.
33.8.2. тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд ашиг сонирхол үүсгэх, ашиг сонирхлын хувь хэмжээг хамтран эзэмших болон хувь хэмжээг шилжүүлэх гэрээ бүртгэгдсэн;
33.9. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх тухай гэрээг төрийн захиргааны байгууллага бүртгэснээр тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн бүх эрх, үүрэг тусгай зөвшөөрөл шилжүүлэн авагчид шилжинэ.
34 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрлийг барьцаалах
34.1. Тусгай зөвшөөрөл нь барьцааны зүйл болж болно.
34.2. Тусгай зөвшөөрлийг барьцаалсан барьцааны гэрээг тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд бүртгүүлэх тухай өргөдлийг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн захиргааны байгууллагад гаргана.
34.3. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг барьцаалсан барьцааны гэрээг бүртгүүлэх тухай өргөдөл хүлээн авмагц тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд өмнө нь бүртгэгдсэн уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой эрх ашиг нь хөндөгдөж буй бусад этгээдэд мэдэгдэнэ.
34.4. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 34.2-т заасан өргөдлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд бүртгэж, бүртгэсэн талаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тодорхойлолт гаргаж өгнө.
34.5. Барьцааны гэрээ дуусгавар болсны дараа тусгай зөвшөөрөл барьцаалсныг тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн сангаас хасуулах тухай өргөдлийг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн захиргааны байгууллагад гаргана.
34.6. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч барьцааны үндсэн гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлснийг барьцаалагч талын нотолсноор тусгай зөвшөөрөл барьцаалсан барьцааны гэрээ дуусгавар болсныг тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлийн санд бүртгэнэ.
34.7. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй бол барьцаалагч тусгай зөвшөөрлийг эрх бүхий өөр этгээдэд шилжүүлэх тухай хүсэлтийг төрийн захиргааны байгууллагад гаргаж болно.
34.8. Барьцаалагчийн тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх талаар санал болгосон этгээд нь энэ хуульд заасан тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тавигдах шаардлага, нөхцөлийг бүрэн хангаагүй бол төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэхийг татгалзана.
34.9. Тусгай зөвшөөрлийг барьцаалагч этгээд уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой аливаа үүрэг хүлээхгүй.
34.10. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг барьцаалсан барьцааны гэрээний үүргийн гүйцэтгэлийг хангах талаар аливаа үүрэг хүлээхгүй.
35 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд ашиг сонирхол үүсгэх
35.1. Тусгай зөвшөөрөл нь энэ хуульд заасны дагуу олгогдож бүртгэлийн санд бүртгэгдсэн бөгөөд тусгай зөвшөөрлийн дагуу хуулиар оногдуулсан үүргийг биелүүлснээр уг тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч этгээддээ эдийн бус хөрөнгийн эрх үүсгэнэ.
35.2. Тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрх нь зөвхөн уг тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийн дагуу олгогдсон эрх, үүргээ хэрэгжүүлэх баталгаа болно.
35.3. Тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд бусад этгээд тухайн эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанаас үр шим хүртэх зорилгоор дараах байдлаар ашиг сонирхол үүсгэж болно.
35.3.1. хөрөнгө оруулах;
35.3.2. хамтран ажиллах;
35.3.3. ажил гүйцэтгэх;
35.4. Тусгай зөвшөөрлийн дагуу үүссэн эдийн бус хөрөнгийн эрхэд ашиг сонирхол үүсгэсэн, ашиг сонирхолын хувь хэмжээг шилжүүлэх зорилготой гэрээ, хэлцэл нь төрийн захиргааны байгууллагаас батлагдсан нөхцөл шаардлагын дагуу хийгдсэн бөгөөд энэ хуулийн дагуу төрийн захиргааны байгууллагад бүртгэгдснээр хүчин төгөлдөр болно.
36 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрлийг цуцлах
36.1. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг дараах үндэслэлээр цуцалж болно.
36.1.1. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 22, 66 дугаар зүйлд тус тус заасан нөхцөл, шаардлагыг хангаагүй буюу хангахгүй болсон;
36.1.2. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн байгууллагаас олгосон холбогдох бусад зөвшөөрлийн дагуу оногдуулсан үүргийг биелүүлээгүй буюу биелүүлэхгүй байгаа нь эрх бүхий байгууллагын хяналт шалгалт, шийдвэрээр тогтоогдож тухайн байгууллагаас тусгай зөвшөөрлийг цуцлуулах талаар мэдэгдэл ирүүлсэн;
36.1.3. ашигт малтмалыг сорчлон олборлосон талаар төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр гарсан;
36.1.4. энэ хуулийн 114.3-т заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн цуцлуулах талаар мэргэжлийн хяналтын эрх бүхий улсын байцаагч дүгнэлт, саналаа төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлсэн;
36.1.5. хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл авснаас хойш энэ хуулийн 93.5.1-т заасан хугацаанд хайгуулын ажлыг эхлээгүй;
36.1.6. эрэл, хайгуулын ажилд зарцуулсан хөрөнгө нь тухайн жилд энэ хуульд заасан эрэл, хайгуулын ажлын зардлын доод хэмжээнд хүрээгүй;
36.1.7. олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрөл олгох шийдвэр гарснаас хойш 24 сарын хугацаанд олборлолтын ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл авах тухай хүсэлтээ төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлээгүй;
36.1.8. олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч ажил гүйцэтгэх зөвшөөрөл олгогдсноос хойш энэ хуулийн 94.5.1-т заасан хугацааны дотор олборлолтын ажлаа эхлээгүй;
36.1.9. төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 96.1-т заасны дагуу тодорхой хугацаагаар ажил гүйцэтгэх зөвшөөрлийг түдгэлзүүлсэн бөгөөд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч уг хугацаанд түдгэлзүүлсэн нөхцөл шаардлага, оногдуулсан үүргийг биелүүлээгүй, зөрчлийг арилгаагүйн улмаас түүнийг түдгэлзүүлснээс хойш 6 сарын дотор ажил гүйцэтгэх зөвшөөрлийг сэргээгээгүй;
36.1.10. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн үйл ажиллагааны улмаас тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбай дээр болон ойролцоо ажиллаж байгаа ажилчид, тухайн орчин тойронд нь байгаа ард иргэдэд аюул занал учруулж болзошгүй нөхцөл байдал үүссэн болохыг холбогдох байгууллагаас тогтоосон;
36.1.11. тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг энэ хуульд заасан түүнийг төлбөл зохих хугацаанд төлөөгүй бол;
36.1.12. энэ хуулийн 100.6-д заасны дагуу нөхөн төлбөр төлөх гэрээний үүргийг биелүүлэх тухай мэдэгдлийг төрийн захиргааны байгууллагаас авснаас хойш 30 хоногийн дотор энэ хуульд заасан нөхөн төлбөр, алдангийг төлөөгүй бол;
36.1.13. энэ хуулийн 145.2, 145.3 дахь хэсэгт тус тус заасан хариуцлага хүлээсэн бол;
36.2. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 36.1-т заасан тусгай зөвшөөрлийг цуцлах үндэслэлүүдийн аль нэг нь бий болсон гэж үзвэл тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид болон уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой эрх ашиг нь хөндөгдөж буй гуравдагч этгээдэд энэ тухай мэдэгдэл хүргүүлэх бөгөөд мэдэгдэлд тусгай зөвшөөрлийг цуцлах болсон үндэслэлүүдийг тодорхой дурдана.
36.3. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч мэдэгдэлд заасан үндэслэлийг зөвшөөрөхгүй бол тайлбараа холбогдох нотлох баримт, материалын хамт мэдэгдлийг хүлээн авсан буюу хүлээн авсанд тооцох өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлнэ. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хугацаанд нотлох баримт материалаа ирүүлээгүй бол төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг цуцална.
36.4. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн ирүүлсэн тайлбар, нотлох баримт, материалыг 30 хоногийн дотор хянан үзээд үндэслэлтэй бол тусгай зөвшөөрлийг хүчинтэй хэвээр үлдээнэ.
36.5. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн ирүүлсэн тайлбар, нотлох баримт, материалыг үндэслэлгүй гэж үзвэл энэ хуулийн 36.4-т заасан хугацаанд тусгай зөвшөөрлийг цуцлах шийдвэр гаргана.
37 дугаар зүйл. Олон нийтэд мэдээлэх
37.1. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарласан, тусгай зөвшөөрөл олгохыг хүссэн өргөдөл хүлээн авсан, тусгай зөвшөөрөл олгох шийдвэр гаргасан, тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгасан, тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэмжээг өөрчилсөн, тусгай зөвшөөрлийг цуцлах шийдвэр гаргасан бол тухайн шийдвэр гарснаас хойш ажлын 5 хоногийн дотор дараах мэдээллийг өөрийн цахим хуудсаар болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр олон нийтэд мэдээлнэ.
37.1.1. тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөлд дурдсан талбайн хэмжээ, байршил, тусгай зөвшөөрлийн төрөл;
37.1.2. тусгай зөвшөөрлөөр олгосон буюу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэмжээг өөрчилсөн бол уг талбайн хэмжээ, байршил, тусгай зөвшөөрлийн хугацаа;
37.1.3. тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгасан бол сунгасан хугацаа;
37.1.4. тусгай зөвшөөрлийг цуцалсан буюу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бүхэлд нь буцааж өгсөн бол чөлөөлөгдсөн талбайн хэмжээ, байршил, тусгай зөвшөөрлийн төрөл;
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ
Тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт
38 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг зарлах
38.1. Төрийн захиргааны төв байгууллага сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг жил бүрийн 2 дугаар сарын эхний 7 хоногт зарлана.
38.2. Сонгон шалгаруулалт явуулах талбай нь энэ хуулийн 39 дүгээр зүйлд заасны дагуу орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас санал авсан бөгөөд нутгийн өөрөө удирдах байгууллага тухайн талбайд сонгон шалгаруулалт зарлахыг зөвшөөрсөн буюу зөвшөөрсөнд тооцогдсон байна.
38.3. Төрийн захиргааны төв байгууллага тухайн жилд сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг сонгохдоо энэ хуулийн 40 дүгээр зүйлд заасан төрийн байгууллагуудаас санал авсан байна.
38.4. Төрийн захиргааны төв байгууллага тухайн жилд сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг сонгохдоо аж ахуйн нэгж, байгууллагаас санал авч болно.
38.5. Төрийн захиргааны төв байгууллагаас дараах талбайд сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлаж болно.
38.5.1. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдоогүй болон энэ хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл хүлээн аваагүй талбайд;
38.5.2. тусгай зөвшөөрөл хүчингүй болсны улмаас чөлөөлөгдсөн талбайд;
38.5.3. тусгай зөвшөөрөл цуцлагдсны улмаас чөлөөлөгдсөн талбайд;
38.5.4. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг бүхэлд нь хүлээлгэн өгсний улмаас чөлөөлөгдсөн талбайд;
38.5.5. улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнээс чөлөөлөгдсөн талбайд;
38.5.6. улсын нөөцөөс чөлөөлөгдсөн талбайд;
38.6. Төрийн захиргааны төв байгууллага сонгон шалгаруулалт явуулах энэ хуулийн 38.5.2-38.5.6-д заасан талбайг нэгтгэх буюу нэг талбайг хуваан зарлаж болно.
38.7. Төрийн захиргааны төв байгууллага энэ хуульд заасан эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон, улсын нөөц, улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан газар нутагт сонгон шалгаруулалт явуулах талбай зарлаж болохгүй.
38.8. Энэ хуулийн 59.2-т заасан нөхцөл байдал үүссэн бөгөөд өргөдөл гаргагч өөр этгээдийн нэрийг дэвшүүлэх 90 хоногийн хугацаанд төрийн захиргааны төв байгууллага тухайн талбайг дахин сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарлахгүй.
38.9. Эрэл, хайгуул, олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт явуулах талбай нь тэгш, олон өнцөгт хэлбэртэй, хил нь уртраг, өргөргийн дагуух чиглэлтэй давхцсан шулуун шугамаар хязгаарлагдсан байна.
38.10. Талбайн давхцал гаргахгүйн тулд сонгон шалгаруулалт явуулах талбайн дараах газар нутаг, талбайтай хиллэж байгаа хэсэг нь шулуун шугам биш байж болно.
38.10.1. улсын хил;
38.10.2. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон буюу хязгаарласан газар нутаг;
38.10.3. улсын болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд, улсын нөөцөд авсан талбай;
38.10.4. эрэл, хайгуулын талбайд хамруулах боломжгүй гэж үзсэн нуур, цөөрөм зэрэг байгалийн тогтоц;
39 дүгээр зүйл. Нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас санал авах
39.1. Төрийн захиргааны төв байгууллага сонгон шалгаруулалтыг зарлахаас өмнө тухайн талбай байршиж байгаа орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас энэ зүйлд заасны дагуу санал авсан байна.
39.2. Төрийн захиргааны төв байгууллага сонгон шалгаруулалт явуулах боломжтой гэж үзсэн талбай байрших орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллагад дараах байдлаар сонгон шалгаруулалт явуулах тухай мэдэгдэл хүргүүлнэ.
39.2.1. сонгон шалгаруулалт зарлах талбай нь нэг сум, дүүргийн нутаг дэвсгэр дээр байгаа бол тухайн сум, дүүргийн ИТХ-д;
39.2.2. сонгон шалгаруулалт зарлах талбай нь 2 буюу түүнээс дээш сум, дүүрэг, аймаг нийслэлийн нутаг дэвсгэрийг хамарсан бол тухайн сум, дүүрэг тус бүрийн ИТХ-д;
39.3. Энэ хуулийн 39.2-т заасны дагуу ирүүлсэн мэдэгдлийг орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага хүлээн авсан, хүлээн авсанд тооцогдсноос хойш ажлын 35 өдрийн дотор хэлэлцэн тухайн талбайд сонгон шалгаруулалт явуулахыг дэмжсэн эсхүл татгалзсан шийдвэр гаргана.
39.3.1. хэрэв татгалзсан шийдвэр гаргасан бол үндэслэлийг уг шийдвэртээ тодорхой дурдана.
39.3.2. тухайн орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага энэ хуулийн 39.3-т заасны дагуу гаргасан шийдвэрээ төрийн захиргааны төв байгууллагад 21 хоногийн дотор баталгаат шуудангаар хүргүүлнэ.
39.3.3. орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага энэ хуульд заасан хугацаанд төрийн захиргааны төв байгууллагын мэдэгдэлд хариу ирүүлээгүй бол тухайн талбайд сонгон шалгаруулалт явуулахыг дэмжсэн гэж үзнэ.
39.4. Тухайн орон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага сонгон шалгаруулалт явуулах тухай төрийн захиргааны төв байгууллагын саналд татгалзсан бол тухайн талбайд сонгон шалгаруулалт зарлахгүй бөгөөд ийнхүү татгалзсан хариу ирүүлснээс хойш 4 жилийн хугацаанд тухайн талбайд сонгон шалгаруулалт зарлахгүй.
40 дүгээр зүйл. Төрийн байгууллагуудаас санал авах
40.1. Төрийн захиргааны төв байгууллага энэ хуульд заасан сонгон шалгаруулалт явуулах гэж байгаа талбай, сонгон шалгаруулалтаар олгох тусгай зөвшөөрлийн төрлийн талаар дараах төрийн байгууллагуудад сонгон шалгаруулалт зарлахаас өмнө мэдэгдэж санал авсан байна.
40.1.1. байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага;
40.1.2. хот байгуулалт, дэд бүтцийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага;
40.1.3. газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага;
40.2. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлах гэж байгаа тухай мэдэгдлийг энэ хуулийн 40.1-т заасан байгууллагуудад мэдэгдэхээс гадна эдийн засгийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.
40.3. Энэ хуулийн 40.1, 40.2-т тус тус заасан төрийн байгууллагууд тухайн сонгон шалгаруулалт зарлах талбайн асуудлаар тухайлан өгөх саналтай бол мэдэгдэл хүлээн авснаас хойш 21 хоногийн дотор төрийн захиргааны төв байгууллагад саналаа ирүүлэх бөгөөд санал ирүүлсэн асуудлаар төрийн захиргааны төв байгууллага нь тухайн төрийн байгууллагатай зөвлөлдөх үүрэгтэй.
41 дүгээр зүйл. Бусдын өмчлөл, эзэмшил, ашиглалтад байгаа газарт сонгон шалгаруулалт явуулах талбай зарлах
41.1. Иргэнд өмчлүүлсэн, газар эзэмших, ашиглах гэрээгээр эзэмшиж, ашиглаж байгаа газарт “Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай” болон “Газрын тухай” хуульд заасны дагуу тухайн сум дүүргийн Засаг дарга зөвшөөрөл олгохоос татгалзсанаас бусад тохиолдолд төрийн захиргааны төв байгууллага тухайн газарт өмчлөгч, эзэмшигч, ашиглагчийн зөвшөөрлийг үндэслэн сонгон шалгаруулалт явуулах талбай зарлаж болно.
42 дугаар зүйл. Улсын хилийн бүсэд сонгон шалгаруулалт явуулах талбай, тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлах
42.1. Улсын хилийн бүсэд сонгон шалгаруулалт явуулах талбай, эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтыг Засгийн газрын шийдвэрээр зарлана.
42.2. Улсын хилийн бүсэд тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад энэ хуулийн 22 дугаар зүйл, 66.4-т тус тус заасан нөхцөл шаардлагыг хангасан этгээд оролцоно.
42.3. Улсын хилийн бүсэд эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг явуулахад Засгийн газар тусгай дэглэм тогтоож болно.
43 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлах
43.1. Төрийн захиргааны төв байгууллагаас сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг зарласнаас хойш 14 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтын товыг өдөр тутмын сониноор нийтэд зарлана.
43.2. Сонгон шалгаруулалт явуулах тухай зар нь сонгон шалгаруулалтын нөхцөл шаардлагын талаар энэ хууль болон төрийн захиргааны төв байгууллагаас баталсан журамд заасан мэдээллийг агуулах бөгөөд холбогдох мэдээллийг бүрэн агуулаагүй бол хүчингүйд тооцогдоно.
43.3. Улсын төсвийн хөрөнгөөр гүйцэтгэсэн тойм судалгаа, эрлийн ажлын явцад тогтоогдсон эрдсийн хуримтлалын илрэл бүхий талбайд зөвхөн хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлана.
43.4. Улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийгдэж, нөөц нь тогтоогдсон талбайд зөвхөн олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлана.
44 дүгээр зүйл. Үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдалд хайгуул, олборлолт явуулах тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлах
44.1. Төрийн захиргааны байгууллага байгаль орчныг нөхөн сэргээх зорилгоор энэ хууль батлагдахаас өмнө үүссэн бөгөөд энэ хууль батлагдах үед тусгай зөвшөөрлөөр олгогдоогүй байгаа талбайд хаягдаж орхигдсон үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдалд хайгуул, олборлолт явуулах тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалт зарлаж болно.
44.2. Энэ хуулийн 44.1-т заасан үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдалд хайгуул, олборлолт явуулах тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтыг зарлахад энэ хуулийн 39, 40.1.1, 40.1.3-т тус тус заасан санал авахыг шаардахгүй.
44.3. Энэ хуулийн 44.1-т заасан үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдалд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийг тусгай зөвшөөрлийн төлбөр төлөх үүргээс, олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийг нөөцийн төлбөр төлөх үүргээс тус тус чөлөөлж болно.
45 дугаар зүйл. Төрийн байгууллагуудаас санал авах
45.1. Энэ хуулийн 40.1, 40.2-т тус тус заасан төрийн байгууллагууд тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад тавигдах үнэлэх шалгуур үзүүлэлтүүд, нөхцөл шаардлагын талаар тухайлан өгөх саналтай бол төрийн захиргааны төв байгууллагаас сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг зарласнаас хойш 14 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллагад саналаа ирүүлэх бөгөөд санал ирүүлсэн асуудлаар төрийн захиргааны байгууллага нь тухайн төрийн байгууллагатай зөвлөлдөх үүрэгтэй.
46 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцэх
46.1. Аливаа этгээд дараах байдлаар сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцэх эрхтэй.
46.1.1. сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцэж байгаа этгээд ийнхүү эсэргүүцэж байгаа үндэслэлээ тодорхой гаргаж төрийн захиргааны байгууллагад бичгээр хүргүүлнэ.
46.1.2. сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцэж байгаа этгээд сонгон шалгаруулалт явуулах талбайг төрийн захиргааны төв байгууллагаас зарлаж, олон нийтэд мэдээлснээс хойш 14 хоногийн дотор эсэргүүцлээ гаргана.
46.2. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцсэн нь үндэслэлтэй гэж үзвэл сонгон шалгаруулалт зарлахгүй байж болно.
46.3. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалт зарлахыг эсэргүүцсэн үндэслэл, эсэргүүцлийн бичгийг уг сонгон шалгаруулалтыг зарлах эсхүл зарлахаас татгалзсан эцсийн шийдвэр гарах хүртэл олон нийтэд нээлттэй байлгаж сонирхогч аливаа этгээд үзэж танилцах боломжоор үнэ төлбөргүй хангана.
47 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалтад оролцох өргөдөл гаргах эрх
47.1. Энэ хуульд заасан нөхцөл шаардлагыг хангасан, тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх бүхий этгээд сонгон шалгаруулалтад оролцох эрхтэй.
48 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалтад оролцох өргөдөл хүлээн авах
48.1. Сонгон шалгаруулалтад оролцох өргөдөл хүлээн авч эхлэх хугацаа нь энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалт зарлагдснаас хойш 30-аас багагүй хоног байх бөгөөд өргөдөл хүлээн авч дуусах хугацаа нь эхэлснээсээ хойш 14-өөс багагүй хоног байна.
48.2. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтад оролцох өргөдөл хүлээн авах хугацаанд ирсэн өргөдлийг хүлээн авч, бүртгэн өргөдөл, өргөдөлд хавсаргасан баримт бичгийн хуудас тус бүрт бүртгэлийн он, сар, өдөр, цаг, минут, бүртгэлийн дугаарыг тэмдэглэж, битүүмжлэн, энэ тухай тодорхойлолтыг өргөдөл гаргасан этгээдэд өгнө.
48.3. Сонгон шалгаруулалт оролцох тухай өргөдөл гаргах, баримт бичиг хүлээн авах бусад үйл ажиллагааг төрийн захиргааны төв байгууллагаас баталсан журмаар зохицуулна.
48.4. Өргөдөлд хавсаргах баримт бичгийн жагсаалтыг төрийн захиргааны байгууллагаас тухай бүр зарлана.
48.5. Сонгон шалгаруулалтад оролцох өргөдөл нь энэ хууль болон төрийн захиргааны төв байгууллагаас гаргасан өргөдөл гаргах журамд заасан нөхцөл, шаардлагыг бүрэн хангаагүй бол төрийн захиргааны байгууллага уг өргөдлийг хүлээн авахаас татгалзана.
49 дүгээр зүйл. Сонгон шалгаруулалтын баримт бичгийг үнэлэх
49.1. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтад ирүүлсэн бичиг баримтыг үнэлэх шалгуур үзүүлэлтүүдийг тухай бүр урьдчилан зарлах бөгөөд дараах нөхцлүүдийг сонгон шалгаруулалт бүрт үнэлнэ.
49.1.1. энэ хуулийн 22, 66 дугаар зүйлд заасан тусгай зөвшөөрөл олгох үндсэн нөхцөлүүд;
49.1.2. байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийг сайн дураараа нэмэгдүүлэх санал;
49.1.3. энэ хуулийн 86.1, 86.2-т тус тус заасан Хамтран ажиллах гэрээ болон Орон нутаг хөгжүүлэх гэрээний нөхцлүүдийн талаарх санал;
49.1.4. улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоон улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн орд газарт олборлолт явуулах тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад оролцогчийн хайгуулын ажилд улсын төсвөөс гаргасан зардлыг улсын төсөвт буцааж нөхөн төлөх хэмжээг сайн дураараа нэмэгдүүлэх санал;
49.2. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 49.1-т заасан нөхцөл, шалгуур үзүүлэлтүүдийг харгалзан үнэлж хамгийн өндөр оноо авсан нэг оролцогчийг сонгон шалгаруулалтын ялагчаар зарлана.
49.3. Энэ хуулийн 49.1.1-т заасан тусгай зөвшөөрөл эзэмших үндсэн нөхцөлийг хангаагүй сонгон шалгаруулалтын оролцогчийг сонгон шалгаруулалтын ялагчаар зарлахгүй.
50 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалтын ялагчийг зарлах
50.1. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтын ялагчийг тодруулсан бол энэ талаар сонгон шалгаруулалтын ялагчид болон бусад оролцогчдод нэн даруй бичгээр мэдэгдэнэ.
50.1.1. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтын ялагчаас бусад сонгон шалгаруулалтад амжилтгүй оролцсон оролцогчдод энэ тухай мэдэгдэл хүргүүлэхдээ мэдэгдэлд тэдний сонгогдоогүй үндэслэлийг тодорхой дурдана.
50.2. Сонгон шалгаруулалтын ялагч энэ хуулийн 50.1-д заасан мэдэгдэл хүлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор сонгон шалгаруулалтын үр дүнг хүлээн зөвшөөрч байгаагаа төрийн захиргааны байгууллагад бичгээр мэдэгдэх үүрэгтэй.
50.3. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтын ялагчийг тодруулсан талаарх мэдээллийг дараах байгууллагуудад бичгээр мэдэгдэнэ.
50.3.1. тухайн нутгийн захиргааны болон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага;
50.3.2. байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага;
50.3.3. газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага;
50.4. Олборлолтын ба боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтын ялагч тодорсон тухай мэдэгдлийг энэ хуулийн 50.3-т заасан байгууллагуудад мэдэгдэхээс гадна эдийн засгийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.
50.5. Төрийн захиргааны байгууллага сонгон шалгаруулалтын дагуу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдож байгаа талбай, тусгай зөвшөөрлийн төрөл, сонгон шалгаруулалтын ялагчийн талаарх мэдээллийг сонгон шалгаруулалтын ялагчийг зарласнаас хойш 7 хоногийн дотор олон нийтэд мэдээлнэ.
51 дүгээр зүйл. Сонгон шалгаруулалтын ялагч тодроогүй тохиолдол
51.1. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 49.3-т заасан үндэслэлээр сонгон шалгаруулалтад оролцогсдоос хэнийг ч ялагчаар тодруулахгүй байж болно.
51.2. Сонгон шалгаруулалтын ялагч тодроогүй бол төрийн захиргааны байгууллага тухайн талбайд дахин сонгон шалгаруулалт зарлах эсхүл дахин сонгон шалгаруулалт зарлахгүй байж болно.
51.3. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 51.1-д зааснаар сонгон шалгаруулалтын ялагчийг тодруулах боломжгүй гэж үзсэн бөгөөд энэ хуулийн 51.2-т заасны дагуу аль нэг шийдвэр гаргасан бол энэ тухай сонгон шалгаруулалтад оролцогсдод нэн даруй бичгээр мэдэгдэнэ.
52 дугаар зүйл. Сонгон шалгаруулалтын ялагчид тусгай зөвшөөрөл олгох
52.1. Сонгон шалгаруулалтын ялагч энэ хуулийн 52.3-т заасан үүргээ биелүүлсэн бол төрийн захиргааны байгууллага энэ хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулалтын ялагчийг олон нийтэд зарласан өдрөөс хойш 30 хоног өнгөрмөгц ялагчаар зарлагдсан этгээдэд дараах зарчмаар тусгай зөвшөөрөл олгох тухай шийдвэр гаргаж, тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ олгож бүртгэнэ.
52.1.1. эрлийн тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад ялсан этгээдэд эрлийн;
52.1.2. хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад ялсан этгээдэд хайгуулын;
52.1.3. олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад ялсан этгээдэд олборлолтын;
52.1.4. боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтад ялсан этгээдэд боловсруулалтын;
52.2. Энэ хуулийн дагуу сонгон шалгаруулалт зарлагдсан талбайд сонгон шалгаруулалтад ялагчаас өөр этгээдэд тусгай зөвшөөрөл олгохыг хориглоно.
52.3. Сонгон шалгаруулалтын ялагч төрийн захиргааны байгууллагаас сонгон шалгаруулалтын ялагчийг зарласнаас хойш энэ хуулийн 85 дугаар зүйлд заасан хугацааны дотор тусгай зөвшөөрлийн эхний жилийн төлбөр, энэ хууль болон холбогдох бусад хуульд заасан урьдчилан төлөхөөр заасан бусад төлбөрүүдийг хугацаанд нь төлнө.
52.4. Энэ хуулийн 50.2-т заасны дагуу сонгон шалгаруулалтын үр дүнг хүлээн зөвшөөрч байгаагаа төрийн захиргааны байгууллагад бичгээр мэдэгдээгүй, урьдчилан төлбөл зохих төлбөрүүдийг хугацаанд нь төлөөгүй нь тусгай зөвшөөрлийг олгохгүй байх, сонгон шалгаруулалтын үр дүнг хүчингүйд тооцох үндэслэл болно.
52.5. Тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээнд түүнийг олгосон он, сар, өдөр, эзэмшигчийн нэр, олгогдсон талбайн хэмжээ, булангийн цэгийн солбицлуудыг тэмдэглэх бөгөөд тусгай зөвшөөрөл нь уг тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой өөрчлөлтийг тусгах зориулалт бүхий хавсралттай байна.
52.6. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ олгож тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэснээс хойш ажлын 3 хоногийн дотор дараах байгууллагуудад тусгай зөвшөөрөл олгосон тухай бичгээр мэдэгдэнэ.
52.6.1. тухайн орон нутгийн засаг, захиргааны байгууллага;
52.6.2. татварын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага,
52.6.3. мэргэжлийн хяналтын алба
ТАВДУГААР БҮЛЭГ
Өргөдлөөр тусгай зөвшөөрөл олгох
53 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргах эрх
53.1. Дараах этгээд тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргах эрхтэй.
53.1.1. энэ хуулийн 24.1.1-д заасан эрх бүхий этгээд хайгуулын;
53.1.2. энэ хуулийн 25.1.1-д заасан эрх бүхий этгээд олборлолтын;
53.1.3. энэ хуулийн 26.1.1-д заасан эрх бүхий этгээд боловсруулалтын;
54 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл хүлээн авах
54.1. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл ирмэгц хүлээн авч, өргөдөл бүртгэх анхдагч бүртгэлийн дэвтэрт бүртгэн өргөдөл, өргөдөлд хавсаргасан баримт бичгийн хуудас тус бүрт бүртгэлийн он, сар, өдөр, цаг, минут, бүртгэлийн дугаарыг тэмдэглэж энэ тухай тодорхойлолтыг өргөдөл гаргасан этгээдэд өгнө.
54.2. Өргөдөлд хавсаргах материалын жагсаалтыг төрийн захиргааны байгууллагаас батална.
54.3. Төрийн захиргааны байгууллага өргөдлийг хүлээн авч анхдагч бүртгэлд бүртгэснээс хойш ажлын 10 өдрийн дотор өргөдлийг хүлээн авахаас татгалзах үндэслэл байгаа эсэхийг хянаж өргөдлийг хүлээн авах эсэх талаар өргөдөл гаргагчид мэдэгдэнэ.
55 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл хүлээн авахаас татгалзах
55.1. Дараах тохиолдолд төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл хүлээн авахаас татгалзана.
55.1.1. тухайн этгээдэд эрлийн тусгай зөвшөөрлөөр өмнө олгогдоогүй талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.2. тухайн этгээдэд хайгуулын тусгай зөвшөөрлөөр өмнө олгогдоогүй талбайд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.3. эрлийн тусгай зөвшөөрлөөр өмнө олгогдсон талбайд тухайн эрлийн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс өөр этгээд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.4. хайгуулын тусгай зөвшөөрлөөр өмнө олгогдсон талбайд тухайн хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс өөр этгээд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.5. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайтай ямар нэг байдлаар давхцсан талбайд боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.6. төрийн захиргааны төв байгууллагаас сонгон шалгаруулалт явуулахаар зарласан талбайтай ямар нэг байдлаар давхцсан талбайд тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.7. эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон буюу тусгай хэрэгцээ, улсын нөөцөд авах тухай эрх бүхий байгууллагын шийдвэр гарсан газар нутагтай ямар нэг байдлаар давхцсан талбайд тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.1.8. сонгон шалгаруулалт явуулах тухай төрийн захиргааны байгууллагаас ирүүлсэн саналд нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас өмнө нь өгсөн татгалзсан шийдвэр гарснаас хойш 4 жилийн дотор тухайн талбайд тусгай зөвшөөрөл олгохыг хүссэн;
55.1.9. энэ хуульд заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэрийн дагуу хаагдсан уурхай, үйлдвэрийн талбай, түүний эдэлбэр газарт тусгай зөвшөөрөл хүссэн;
55.2. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл нь энэ хууль болон төрийн захиргааны байгууллагаас гаргасан тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргах журамд заасан нөхцөл, шаардлагыг бүрэн хангаагүй бол төрийн захиргааны байгууллага уг өргөдлийг хүлээн авахаас татгалзана.
55.3. Төрийн захиргааны байгууллага ирсэн өргөдөлд энэ хуулийн 55.1-т заасан өргөдлийг хүлээн авахаас татгалзах үндэслэл байгаа эсэхийг уг өргөдлийг хүлээн авснаас хойш 5 хоногийн дотор хянаж, тийм үндэслэл байж болзошгүй гэж үзвэл тусгай зөвшөөрөл хүсч өргөдөл гаргасан этгээдээс уг асуудлаар нэмэлт мэдээлэл, тодруулга авч болно.
55.4. Төрийн захиргааны байгууллага нь энэ хуулийн 55.3-т заасан нэмэлт мэдээлэл, тодруулга авах тухай хүсэлтийг өргөдөл гаргасан этгээдэд бичгээр гаргах бөгөөд уг бичигт өргөдөл гаргасан этгээдээс хариу авах хугацааг тодорхой заана. Энэ тохиолдолд энэ хуулийн 55.3-т заасан хугацааг мөн хугацаагаар сунгагдсанд тооцно.
55.5. Өргөдөл гаргасан этгээд тогтоосон хугацааны дотор нэмэлт мэдээлэл, тодруулгыг ирүүлээгүй бол төрийн захиргааны байгууллага уг өргөдлийг хүлээн авахаас татгалзаж болно.
55.6. Энэ хуулийн 55.1.3, 55.1.4-т тус тус заасан өргөдлийг тухайн талбайд хайгуулын болон олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн бичгээр гаргасан хүсэлтийг үндэслэн төрийн захиргааны байгууллага хүлээн авч болно.
55.7. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуульд заасан өргөдөл хүлээн авахаас татгалзах үндэслэл байвал хүсэлтийг хүлээн авахаас татгалзаж, шалтгаан үндэслэлийг нь дурдсан хариуг өргөдөл гаргасан этгээдэд бичгээр мэдэгдэж өргөдөл бүртгэх дэвтэрт энэ тухай тэмдэглэнэ.
55.8. Энэ хуульд заасан өргөдөл хүлээн авахаас татгалзах үндэслэл байхгүй бол төрийн захиргааны байгууллага өргөдлийг хүлээн авч энэ талаар өргөдөл гаргагчид бичгээр мэдэгдэнэ.
56 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлийг шилжүүлэхийг хориглох
56.1. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлийг бусад этгээдийн нэр дээр шилжүүлэхийг хориглоно.
57 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлийг буцаан авах тухай хүсэлт гаргах
57.1. Тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргагч өргөдөлөө буцаан авах тухай хүсэлтийг төрийн захиргааны байгууллагад бичгээр гаргасан бол түүнийг буцаан авсанд тооцно.
57.2. Өргөдөл, түүнд хавсаргасан баримт бичгийн эх хувь нь төрийн захиргааны байгууллага үлдэх бөгөөд тэдгээрийн хуулбарыг өргөдөл гаргагчид үнэ төлбөргүйгээр олгоно.
58 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгох боломжтой гэж үзэх
58.1. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 55.8-д заасны дагуу өргөдлийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор энэ хуулийн 22 дугаар зүйлд заасан үндсэн нөхцөлүүдийг нэгбүрчлэн үнэлнэ.
58.2. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 58.1-д заасны дагуу нөхцлүүдийг үнэлэхдээ өргөдөл гаргагчаас нэмэлт мэдээлэл, тодруулга авах талаар бичгээр хүсэлт гаргаж болно. Энэ тохиолдолд уг нэмэлт мэдээлэл, тодруулга гаргаж өгөх хугацааг тодорхой заана.
58.3. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 22 дугаар зүйлд заасан нөхцөлүүдийг хангаж буй этгээдэд тусгай зөвшөөрлийг олгох боломжтой гэж үзэх бөгөөд энэ талаар өргөдөл гаргагчид болон дараах байгууллагуудад бичгээр мэдэгдэнэ.
58.3.1. тухайн нутгийн өөрөө удирдах болон нутгийн захиргааны байгууллага;
58.3.2. байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага;
58.3.3. газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага;
58.4. Олборлолтын болон боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгох гэж байгаа тухай мэдэгдлийг энэ хуулийн 58.3-т заасан байгууллагуудад мэдэгдэхээс гадна эдийн засгийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.
58.5. Энэ хуулийн 58.3, 58.4-т тус тус заасан төрийн байгууллагууд уг мэдэгдэлийн хариуд тухайлан өгөх саналтай бол мэдэгдэл хүлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллагад саналаа ирүүлэх бөгөөд санал ирүүлсэн асуудлаар төрийн захиргааны байгууллага нь тухайн төрийн байгууллагатай зөвлөлдөх үүрэгтэй.
59 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгох боломжгүй гэж үзэх
59.1. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 22 дугаар зүйлд заасан нөхцлүүдийг бүрэн хангаагүй этгээдэд тусгай зөвшөөрөл олгох боломжгүй гэж үзэх бөгөөд энэ тухай шийдвэр гарснаас хойш ажлын 3 хоногийн дотор тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл гаргагчид бичгээр мэдэгдэнэ. Мэдэгдэлд уг шийдвэрийн үндэслэлийг тодорхой заана.
59.2. Төрийн захиргааны байгууллагаас энэ хуулийн 59.1-т заасны дагуу өргөдөл гаргагчид тусгай зөвшөөрөл олгох боломжгүй гэж үзсэн шийдвэр гаргасан бол шийдвэр гарснаас хойш 90 хоногийн дотор өргөдөл гаргагч энэ хуульд заасан болзол, нөхцлийг хангасан өөр этгээдийн нэрийг дэвшүүлэн тусгай зөвшөөрлийг олгуулахаар төрийн захиргааны байгууллагад нэг удаа бичгээр хүсэлт гаргах эрхтэй.
60 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгохыг эсэргүүцэх
60.1. Аливаа этгээд тусгай зөвшөөрөл олгохыг эсэргүүцэх эрхтэй. Энэ тохиолдолд энэ хуулийн 46 дугаар зүйлд заасан журмаар зохицуулна.
61 дүгээр зүйл. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг олгох эсэх асуудлаар шийдвэр гаргах
61.1. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 55.8-д заасны дагуу өргөдлийг хүлээн авснаас хойш 60 хоногийн дотор дараах шийдвэрийн аль нэгийг гаргана.
61.1.1. тусгай зөвшөөрөл олгохоос татгалзах;
61.1.2. тусгай зөвшөөрөл олгох;
61.2. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгох шийдвэр гаргасан бол уг шийдвэр гарснаас хойш ажлын 3 хоногийн дотор тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ олгоно.
62 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгохоос татгалзах
62.1. Төрийн захиргааны байгууллага дараах тохиолдолд тусгай зөвшөөрөл олгохоос татгалзана.
62.1.1. энэ хуулийн 22 дугаар зүйлд заасан нөхцөл шаардлагыг хангахгүй байгаа этгээдэд;
62.1.2. энэ хуулийн 58.3-т заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллагаас тухайн өргөдөл гаргагчид тусгай зөвшөөрөл олгох боломжтой гэж шийдсэн талбайд түүнээс өөр этгээдэд;
62.1.3. эрлийн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бичгээр хүсэлт гаргаснаас бусад тохиолдолд тухайн эрлийн тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд өөр этгээдэд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл;
62.1.4. хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бичгээр хүсэлт гаргаснаас бусад тохиолдолд тухайн хайгуулын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд өөр этгээдэд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл;
62.1.5. олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бичгээр хүсэлт гаргаснаас бусад тохиолдолд тухайн олборлолтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл;
62.1.6. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайтай аливаа байдлаар давхцсан талбайд;
62.1.7. тухайн талбайд тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдөл өмнө нь хүлээн авсан бөгөөд төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгох болон олгохгүй талаар аливаа шийдвэр гаргаагүй байгаа талбайд;
62.1.8. энэ хуульд заасан эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон газар нутагт;
62.1.9. энэ хуульд заасны дагуу улсын нөөц, тусгай хэрэгцээнд авах тухай шийдвэр гарсан талбайд;
62.2. Геологи, уул уурхайн тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон газар нутагт тухайн хориглосон төрлийн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрөл олгохгүй.
62.3. Эрэл хийгдэж, эрлийн ажлын тайланг эрх бүхий байгууллага хүлээн авсан талбайд эрлийн тусгай зөвшөөрөл олгохгүй.
62.4. Хайгуул хийгдэж энэ хуульд заасны дагуу нөөц нь тогтоогдсон талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгохгүй.
62.5. Энэ хуульд заасны дагуу нөөц нь тогтоогдоогүй талбайд олборлолтын тусгай зөвшөөрөл олгохгүй.
62.6. Энэ хуулийн 60 дугаар зүйлд заасан эсэргүүцэл үндэслэлтэй гэж үзвэл төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгохоос татгалзаж болно.
63 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл авахаас татгалзах
63.1. Энэ хуульд заасны дагуу өргөдлөөр болон сонгон шалгаруулалтын журмаар тусгай зөвшөөрөл олгох шийдвэр гарсны дараа өргөдөл гаргагч эсхүл сонгон шалгаруулалтын ялагч уг тусгай зөвшөөрлийг авахаас татгалзаж болно.
63.2. Энэ хуулийн 63.1-т заасан этгээд тусгай зөвшөөрөл авахаас татгалзаж байгаа тухай мэдэгдэлээ бичгээр гаргаж төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлэх бөгөөд төрийн захиргааны байгууллага уг мэдэгдлийг хүлээн авснаар тусгай зөвшөөрөл олгосон шийдвэрийг хүчингүй болгож, хүчингүй болгосон шийдвэрийг тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэнэ.
64 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрөл олгохдоо тодорхой болзол тавих
64.1. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл олгохдоо энэ хуулийн 58.3-58.5-д заасны дагуу холбогдох төрийн байгууллагатай зөвлөлдсний үндсэн дээр, эсхүл өөрийн санаачлагаар дараах асуудлаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тодорхой болзол тавьж, үүрэг оногдуулж болно.
64.1.1. нөхөн сэргээлт, нөхөн сэргээлтийн зардал, түүний барьцаатай холбогдсон асуудлаар;
64.1.2. байгаль орчныг хамгаалах;
64.1.3. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдох талбайд эсхүл өөр газар нутагт байгаль орчны төлөв байдлыг дүйцүүлэн сайжруулах,
64.1.4. гүний усыг хамгаалах;
64.1.5. газар зохион байгуулалт, газар ашиглалттай холбогдсон асуудлаар;
64.1.6. түүх соѐлын дурсгалт зүйлс болон нийтийн эзэмшлийн өмч хөрөнгө, тэдгээртэй харьцах болон тэдгээрийг хамгаалахтай холбогдсон асуудлаар;
64.2. Төрийн захиргааны байгууллага 64.1-т заасан асуудлаар болзол тавьж, үүрэг оногдуулсан эсэх асуудлыг тусгай зөвшөөрөл олгох тухай шийдвэрт тодорхой заана.
64.3. Төрийн захиргааны байгууллага 64.1-т заасан асуудлаар болзол тавьж, үүрэг оногдуулахдаа тусгай зөвшөөрөл авч байгаа этгээдтэй харилцан санал солилцож болох бөгөөд ийнхүү үүрэг оногдуулсан тухай 58.3, 58.4-т тус тус заасан байгууллагуудад бичгээр мэдэгдэнэ.
64.4. Төрийн захиргааны байгууллагаас 64.1-т заасан асуудлаар оногдуулсан үүрэг нь биелэгдэх боломжтой байхаас гадна дараах зүйлүүдийг тодорхой тусгаж тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээнд хавсаргана.
64.4.1. ямар үүрэг оногдуулж байгааг нэгбүрчлэн тодорхой заах;
64.4.2. үүрэг биелүүлэх хугацаа;
64.4.3. үүрэг биелэгдсэнд тооцох нөхцөл;
65 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрлөөр оногдуулсан үүрэг, болзол, нөхцөл, шаардлагыг өөрчлөх
65.1. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй харилцан тохиролцсоны үндсэн дээр энэ хуулийн 64.1-т заасан тусгай зөвшөөрлөөр оногдуулсан үүрэг, нөхцөл шаардлагыг өөрчлөх, хугацааг хойшлуулах, хүчингүй болгох, эсхүл нэмж үүрэг оногдуулж болно.
65.2. Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй тусгай зөвшөөрлийн хүчинтэй хугацааг өөрчлөх талаар тохиролцоо хийх буюу уг хугацааг өөрчлөх эрхгүй.
65.3. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 65.1-д заасны дагуу тусгай зөвшөөрлөөр оногдуулсан үүрэг, нөхцөл шаардлагад өөрчлөлт оруулах хүсэлт гаргасан бол төрийн захиргааны байгууллага нь энэ талаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй тохиролцохдоо дараах зарчмыг баримтлана.
65.3.1. тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээлтийн ажлын үр дүн, үйл ажиллагааг илүү сайжруулах,
65.3.2. хүрээлэн буй орчны тэнцвэртэй байдлыг хангах, ийнхүү хангахад нэмэр болохуйц нөхцөл, байдлыг бий болгох, түүнийг хэрэгжүүлэх,
65.3.3. нийтийн эзэмшлийн өмч хөрөнгийн хадгалалт, хамгаалалтыг сайжруулах,
65.3.4. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн тусгай зөвшөөрлийн дагуу хийж гүйцэтгэх төлөвлөгөөт ажил, эрх, үүргээ бүрэн хэрэгжүүлэх нөхцлийг сайжруулах,
65.4. Тусгай зөвшөөрлөөр оногдуулсан үүрэг, нөхцөл шаардлагыг өөрчилсөн талаар төрийн захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэрийг энэ хуулийн 58.3, 58.4-т тус тус заасан байгууллагуудад бичгээр мэдэгдэнэ.
ЗУРГАДУГААР БҮЛЭГ
Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч
66 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрх
66.1. Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа, Монгол улсад татвар төлөгч хуулийн этгээд улсын хилийн бүсээс бусад газарт ашигт малтмалын эрэл, хайгуул, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрхтэй.
66.2. Үүсгэн байгуулагч нь Монгол Улсын иргэн бөгөөд компанийн дүрмийн сангийн 75-с доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж байгаа, эсхүл гадаадын хөрөнгө оруулалттай хамтарсан компанийн дүрмийн сангийн 34-өөс доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж, Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа, Монгол улсад татвар төлөгч хуулийн этгээд ашигт малтмалын олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрхтэй.
66.3. Үүсгэн байгуулагч нь Монгол Улсын иргэн бөгөөд компанийн дүрмийн сангийн 75-с доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж байгаа, эсхүл гадаадын хөрөнгө оруулалттай хамтарсан компанийн дүрмийн сангийн 51-ээс доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж, Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа, Монгол улсад татвар төлөгч хуулийн этгээд улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийж нөөцийг нь тогтоосон орд газарт олборлолт явуулах тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрхтэй.
66.4. Үүсгэн байгуулагч нь Монгол Улсын иргэн бөгөөд компанийн дүрмийн сангийн 75-с доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж байгаа, эсхүл гадаадын хөрөнгө оруулалттай хамтарсан компанийн дүрмийн сангийн 51-ээс доошгүй хувийг Монгол Улсын иргэн эзэмшиж, Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа, Монгол улсад татвар төлөгч хуулийн этгээд улсын хилийн бүсэд эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмших эрхтэй.
67 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийг төлөөлөн үүрэг, хариуцлага хүлээх этгээд
67.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн энэ хуулиар хүлээсэн үүрэг, хариуцлагыг тухайн хуулийн этгээдийн гүйцэтгэх удирдлага, төлөөлөн удирдах зөвлөл түүнтэй адилтгах байгууллагын гишүүд хүлээнэ.
68 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн үйл ажиллагаа хуульд нийцсэн байх
68.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч болон тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд энэ хуулийн 99 дүгээр зүйлд зааснаар эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааг удирдан явуулах болон гүйцэтгэхээр томилогдсон этгээд аливаа үйл ажиллагааг энэ хууль, холбогдох бусад хууль болон дүрэм, журамд нийцүүлэн хийж гүйцэтгэх үүрэгтэй.
69 дүгээр зүйл. Байгалийн нөөц баялгийг сорчлон олборлохыг хориглох
69.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч ашигт малтмалын нөөцийг бүрэн олборлох үүрэг хүлээх бөгөөд сорчлон олборлохыг хориглоно.
69.2. Ашигт малтмалын нөөцийг сорчлон олборлосон байж болзошгүй нөхцөл байдал илэрвэл төрийн захиргааны байгууллага шинжээч томилох бөгөөд шинжээч томилох тухай шийдвэр гарснаар төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн ажил гүйцэтгэх зөвшөөрлийг түдгэлзүүлнэ.
69.3. Төрийн захиргааны байгууллага шинжээч томилох тухай шийдвэр гаргаснаас хойш 3 сарын дотор шинжээчийн дүгнэлтийг үндэслэн ашигт малтмалын нөөцийг сорчлон олборлосон эсэхийг тогтооно.
69.4. Шинжээчийн дүгнэлтэд дараах нөхцөл байдлуудыг тодорхойлно.
69.4.1. нөөцийг сорчлон олборлосон эсэх;
69.4.2. сорчлон олборлосон ашигт малтмалын хэмжээ, түүний зах зээлийн үнэлгээ;
69.4.3. сорчлон олборлолт явуулснаас цаашид олборлох боломжгүй болсон ашигт малтмалын хэмжээ, түүний зах зээлийн үнэлгээ;
69.4.4. тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид хүлээлгэх нөхөн төлбөрийн хэмжээ;
69.4.5. сорчлон олборлосноос үүссэн геологи, уул техникийн нөхцлийн хохиролын хэмжээ;
69.5. Нөхөн төлбөрийн хэмжээ нь энэ хуулийн 69.4.2, 69.4.3-т тус тус заасан ашигт малтмалын зах зээлийн үнэлгээний нийлбэр дүнгээс багагүй байна.
69.6. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч Техник, эдийн засгийн үндэслэлээр зөвшөөрөгдөөгүй үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдал үүсгэхийг хориглоно.
70 дугаар зүйл. Ашигт малтмалыг бүрэн олборлох, боловсруулах үүрэг
70.1. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь тухайн ордод олборлолт явуулахдаа үйлдвэрлэлийн нөөцөөр тогтоогдсон үндсэн болон дагалдах ашигт малтмалыг бүрэн олборлох үүрэгтэй.
70.2. Боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь үндсэн ашигт малтмалыг дагалдах ашигт малтмалын хамт боловсруулах үүрэгтэй.
70.3. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч олборлолт, боловсруулалтын явцад дагалдах ашигт малтмалыг олборлох, боловсруулах үйл ажиллагааг гэрээний үндсэн дээр бусад этгээдээр гүйцэтгүүлж болно.
70.4. Дагалдах ашигт малтмалын жагсаалтыг төрийн захиргааны төв байгууллага тогтооно.
71 дүгээр зүйл. Түүхий эдээр хангах үүрэг
71.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа үйлдвэрийг нэн тэргүүнд өөрийн олборлосон, боловсруулсан үндсэн болон дагалдах ашигт малтмал, түүхий эдээр хангах үүрэгтэй.
71.2. Олборлолтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 71.1-т заасан үүргээ биелүүлэхдээ түүхий эдийн үнийг аливаа байдлаар хөнгөлөх, түүхий эдийг худалдан борлуулах зах зээлийн болон бусад этгээдтэй байгуулах гэрээний үнээс доогуур тогтоох үүрэг хүлээхгүй.
72 дугаар зүйл. Дотоодын аж ахуйн нэгжүүдээр ажил гүйцэтгүүлэх үүрэг
72.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үндсэн болон туслах үйл ажиллагааны 60-аас доошгүй хувийг дотоодын аж ахуйн нэгжүүдээр гүйцэтгүүлэх үүрэгтэй.
72.2. Энэ хуулийн 72.1-т заасан “дотоодын аж ахуйн нэгж” гэдэгт “Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай” хуулийн 6 дугаар зүйлд заасны дагуу гадаадын хөрөнгө оруулалт хийх хэлбэрээр байгуулагдсан аж ахуйн нэгж хамаарахгүй.
72.3. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч дотоодын аж ахуйн нэгжүүдийн хүрэлцээ, тухайн үйл ажиллагааг гүйцэтгэхэд тавигдаж буй шаардлагад нийцэхгүй байгаагаас шалтгаалан энэ хуулийн 72.1-т заасан үүргээ биелүүлэх боломжгүй болсон бөгөөд түүнийг зохих ѐсоор нотолсон бол эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр энэхүү үүргээс бүрэн буюу хэсэгчлэн чөлөөлж болно.
73 дугаар зүйл. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хилийг тэмдэглэсэн шав тэмдэг тавих
73.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбай нь тухайн орчиндоо бусад газраас зааглагдсан, аливаа хүнд танигдахуйц, эрх бүхий байгууллагаас баталсан стандартад нийцсэн байнгын шав тэмдэгтэй байна.
73.2. Төрийн захиргааны байгууллагаас олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл олгож, бүртгэснээс хойш 3 сарын дотор тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хууль болон холбогдох журамд заасны дагуу тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хилийг тэмдэглэсэн байнгын шав тэмдэг тавина.
73.3. Талбайн хил өөрчлөгдсөн тохиолдолд ийнхүү өөрчилснийг төрийн захиргааны байгууллага бүртгэснээс хойш 2 сарын дотор тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч шав тэмдгийг шилжүүлэн байрлуулах үүрэгтэй.
74 дүгээр зүйл. Тусгай зөвшөөрлийн дагуу газар эзэмших, ашиглах
74.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид тусгай зөвшөөрөл олгогдсоноос 90 хоногийн дотор тухайн газрыг эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг эрх бүхий байгууллага Газрын хуульд заасны дагуу шийдвэрлэх үүрэгтэй.
74.2. Тусгай зөвшөөрөл олгох тухай төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр гарснаас хойш 30 хоногийн дотор Газрын тухай хуульд заасан эрх бүхий этгээд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид газар эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээ олгоно.
74.3. Газар эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээг тусгай зөвшөөрөл олгосон хугацаатай адил хугацаагаар олгоно. Тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дууссан бөгөөд цаашид сунгагдаагүй, тусгай зөвшөөрлийг хугацаанаас нь өмнө буцаан өгсөн, тусгай зөвшөөрөл цуцлагдсан нь газар эзэмших, ашиглах эрхийг дуусгавар болгох үндэслэл болно.
74.4. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийн дагуу олгогдсон газрыг дор дурдснаас бусад зорилгоор эзэмшиж, ашиглахыг хориглоно.
74.4.1. энэ хуульд заасан тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон эрхийн дагуу эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаа явуулах;
74.4.2. энэ хуулийн 74.4.1-т заасан үйл ажиллагаа явуулах ажилчдын байнгын болон түр сууц, зайлшгүй шаардлагатай бусад барилга, байгууламж барих;
74.4.3. уурхай, үйлдвэрийн эдэлбэрт олборлолт явуулахад зайлшгүй шаардлагатай үйлдвэрлэлийн дэд бүтэц барьж байгуулах;
74.4.4. үүсмэл орд, үйлдвэрлэлийн хаягдалын далан үүсгэх;
74.4.5. олборлосон ашигт малтмал, үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх үйл ажиллагаа явуулах, ачиж буулгах зориулалт бүхий байгууламж барьж байгуулах;
74.5. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуулийн 74.4.2- 74.4.5 -т заасан зорилгоор газар эзэмшиж, ашиглахдаа холбогдох бусад хуулиар тогтоосон төлбөр, хураамж төлөх үүргээс чөлөөлөгдөхгүй.
74.6. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуулийн 74.4.2- 74.4.5-т заасан үйл ажиллагаа явуулахдаа холбогдох бусад хууль тогтоомж, стандарт, дүрэм журмаар оногдуулсан үүргээс чөлөөлөгдөхгүй.
74.7. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 74.4.2– 74.4.5-д заасан зорилгоор газар эзэмших, ашиглах явцдаа тухайн газарт хохирол учруулсан бол Газрын тухай хуульд заасны дагуу уг хохирлыг нөхөн төлөх үүрэгтэй.
74.8. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн энэ хуулийн 74.4.2– 74.4.5-д заасан зорилгоор газар эзэмшиж, ашиглаж буй байдалд Газрын тухай хуульд заасан эрх бүхий этгээд хяналт тавина.
74.9. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд шав тэмдэг тавих зорилгоор нэвтрэх тухайгаа дараах этгээдэд ийнхүү нэвтрэхээс 20-с доошгүй хоногийн өмнө мэдэгдэнэ.
74.9.1. тухайн орон нутгийн засаг, захиргааны байгууллага;
74.9.2. газрын харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага;
74.9.3. хэрэв тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбай нь хувийн өмчийн эсхүл газар эзэмших, ашиглах гэрээгээр олгогдсон газарт хамаарч байгаа тохиолдолд тухайн өмчлөгч, эзэмшигч, ашиглагчид;
74.10. Тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайд газар эзэмших, ашиглах, нэвтрэх эрх нь дараах тохиолдолд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид хадгалагдана.
74.10.1. энэ хуульд заасны дагуу шав тэмдэг тавьсан;
74.10.2. тусгай зөвшөөрлийг анх олгосон буюу түүнийг сунгасан хугацаанд;
74.10.3. тусгай зөвшөөрлийг буцаан өгсөн, тусгай зөвшөөрлийг цуцалсан төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр гараагүй;
75 дугаар зүйл. Даатгуулах үүрэг
75.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь өөрийн үйл ажиллагааны улмаас бусдад учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх зорилготой заавал даатгуулах тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хариуцлагын даатгалд хамрагдсан байна.
76 дугаар зүйл. Хувьцаа гаргах тухай шийдвэрийг мэдэгдэх үүрэг
76.1. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбай дээр явуулж буй хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаатай холбоотойгоор олон улсын болон дотоодын хөрөнгийн зах зээлд хувьцаа гаргах бол ийнхүү гаргах тухай шийдвэр гарснаас хойш 30 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллагад мэдэгдэх үүрэгтэй.
76.2. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч олон улсын болон дотоодын хөрөнгийн зах зээлд хувьцаа гаргасан бол хөрөнгийн зах зээлд бүртгүүлснээс хойш 30 хоногийн дотор төрийн захиргааны байгууллагад мэдэгдэх үүрэгтэй.
76.3. Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 76.1-т заасан мэдэгдлийг хүлээн авмагц тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд бүртгэнэ.
76.4. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч эсхүл түүний гадаад улсад бүртгэлтэй охин болон хараат компани, тэдгээртэй нэгдмэл сонирхолтой этгээд хувьцаагаа худалдах бол “Стратегийн ач хологдол бүхий салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжид гадаадын хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах тухай” (2012) Монгол Улсын хуулийн холбогдох заалтийг дагаж мөрдөнө.
77 дугаар зүйл. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн олон нийттэй зөвлөлдөх үүрэг
77.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн тусгай зөвшөөрлийн дагуу хийж гүйцэтгэх үйл ажиллагаа нь тухайн орон нутгийн иргэдийн эрх ашигт нөлөөлж болзошгүй бол тухайн асуудлаар орон нутгийн иргэдэд үнэн зөв мэдээлэл өгөх үүрэгтэй.
77.2. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 77.1-т заасны дагуу мэдээлэл өгөхдөө тухайн асуудлаар орон нутгийн иргэдийг санал бодлоо илэрхийлэх боломжоор хангах үүрэгтэй.
78 дугаар зүйл. Эртний амьтан, ургамалын ховор олдвор, түүх соѐлын дурсгалын олдворын талаар мэдэгдэх үүрэг
78.1. Эрэл, хайгуул, олборлолтын ажил гүйцэтгэх явцад эртний амьтан, ургамалын ховор олдвор, түүх соѐлын дурсгал олдсон бол тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ хуулийн 98.1-т заасан зайн хэмжээнд үйл ажиллагааг зогсоож, хамгаалалт тогтоон энэ тухай орон нутгийн засаг захиргааны байгууллагад нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй.
79 дүгээр зүйл. Цацраг идэвхит ашигт малтмалын илэрцийн талаар мэдэгдэх үүрэг
79.1. Эрэл, хайгуул, олборлолтын ажил гүйцэтгэх явцад цацраг идэвхит ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн агуулга бүхий илэрц илэрсэн тохиолдолд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ тухай төрийн захиргааны байгууллагад 30 хоногийн дотор мэдэгдэх үүрэгтэй.
79.2. Цацраг идэвхит ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн агуулга бүхий илэрцийг Цөмийн энергийн тухай хуульд заасан хувь хэмжээгээр ойлгоно.
80 дугаар зүйл. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийлгэх
80.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь төрийн захиргааны байгууллагаас тусгай зөвшөөрөл олгосон шийдвэр гарснаас хойш 3 сарын дотор Байгаль орчны тухай хуульд заасан байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийлгэсэн байна.
80.2. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнд тухайн олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны явцад хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчинд учирч болзошгүй хортой нөлөөллийг урьдчилан тодорхойлж, түүнийг багасгах, арилгах арга хэмжээ, уурхай, үйлдвэр хаах үед авах арга хэмжээг уг үнэлгээнд тусгана.
80.3. Газар зүйн хувьд хиллэж байгаа 2 буюу түүнээс дээш талбайд эсхүл нэг ордын хэмжээнд олборлолт, боловсруулалт явуулж буй 2 буюу түүнээс дээш тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээ тус бүрийг боловсруулахдаа тухайн үйл ажиллагааны явцад байгаль орчинд үзүүлж болох нөлөөллийг нийтэд нь тооцож тусгасан байна.
80.4. Олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагааны улмаас байгаль орчинд бодит хор хохирол учирч болзошгүй буюу учирсан байх нөхцөл байдал, тэдгээрийг үнэлэх шалгуур, байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийх аргачлалыг байгаль орчныг хамгаалах тухай хууль тогтоомж болон холбогдох журмаар зохицуулна.
81 дүгээр зүйл. Хүн амын эрүүл мэндэд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийлгэх
81.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн захиргааны байгууллагаас тусгай зөвшөөрөл олгосон шийдвэр гарснаас хойш 3 сарын дотор хүн амын эрүүл мэндэд учирч болзошгүй хортой нөлөөллийг урьдчлан тодорхойлох, түүнийг багасгах, арилгах арга хэмжээг тусгасан үнэлгээг эрх бүхий байгууллагаар хийлгэсэн байна.
82 дугаар зүйл. Ажиллагсдын хөдөлмөрийн нөхцөл, ахуй хангамжийг бүрдүүлэх
82.1. Олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч төрийн захиргааны төв байгууллагаас баталсан журмын дагуу өөрийн ажиллагсдын хөдөлмөрийн нөхцөл, цалин хөлс, хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, ахуй хангамжийг бүрдүүлэх үүрэгтэй.
83 дугаар зүйл. Газрын төлбөр төлөх үүрэг
83.1. Эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч “Газрын төлбөрийн тухай” хуульд заасны дагуу эрэл, хайгуул, олборлолт, боловсруулалтын тусгай зөвшөөрлийн дагуу олгосон газрын нийт талбайн гектар тутамд газрын төлбөр төлнө.
83.2. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч газрын төлбөрийг Газрын төлбөрийн тухай хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол тусгай зөвшөөрлийг цуцлах үндэслэл болно.
Сэтгүүлч Unursaikhan

