Орон нутгийн сонгуулийн тухай хууль батлагдсантай холбогдуулан сонгуулийн бэлтгэл ажил хэрхэн хангагдаж байгаа талаар Сонгуулийн Ерөнхий хорооны дарга Н.Лувсанжавтай ярилцаа.

-Орон нутгийн сонгуулийн санхүүжилтийн зардлыг баталлаа. Нийтдээ хэчнээн төгрөг төсөвлөгдөв?

-Орон нутгийн сонгуулийн санхүүжилт хуульд зааснаар улсын төсөв, орон нутгийн төсвөөс бүрддэг. УИХ төсвийн тодотголтой уялдуулаад СЕХ-гоор дамжиж санхүүжих зардлыг баталлаа. Үүнээс гадна хуульд заасны дагуу орон нутгийн төсвөөс санхүүжүүлэх зардал нь 2012 оны Төсвийн тухай хуульд суугаад орон нутагт татаас хэлбэрээр хүрчихсэн байгаа.

Нийтдээ СЕХ-гоор дамжиж 5.2 тэрбум төгрөг зарцуулагдах боллоо. Үүнээс саналын хуудас хэвлэхэд 1.4 тэрбум төгрөгийг зарцуулна. Сонгуулийг автомат системээр явуулахтай холбогдуулаад саналын хуудсыг СЕХ хэвлүүлэх болсон. Орон нутагт 4.5 тэрбум орчим төгрөгийг сонгуульд зарцуулахаар тухайн ИТХ-ууд нь баталчихсан байгаа. Тиймээс УИХ орон нутагт очсон тэр мөнгийг буцааж, СЕХ-ны дансанд төвлөрүүлэх шийдлийг гаргаж, тогтоолын төслийг баталлаа.

-Орон нутгийн сонгуульд 9.2 тэрбум төгрөг зарцуулна гэж ярьж байсан. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Өмнөх төслүүд УИХ-аас гарсан тогтоолтой холбоотойгоор 9.2 тэрбум гэж яригдаж байсан. Сангийн яамтай бид ярилцаж байгаад 5.2 тэрбум болголоо.

-Нэр дэвшигчийн сурталчилгааны зардлыг хэдээр тогтоосон бэ?

-Сурталчилгааны зардлыг тогтооно. СЕХ ИТХ-ын тэргүүлэгчид, нэр дэвшигчид дээд тал нь хэдэн төгрөгөөр сурталчилгаа хийх боломжтой гэдгийг тогтоож батална.

-Хуулиар СЕХ орон нутагт мэргэжлийн зөвлөгөө өгөхөөр болсон. Яг ямар зарчмаар орон нутагтай хамтарч ажиллах вэ?

-Сонгуулийн автоматжуулалтыг СЕХ-ны дэргэдэх Мэдээллийн технологийн төв хариуцан зохион байгуулах хууль батлагдчихлаа. Тэгэхээр СЕХ орон нутгийн сонгуульд хоёр үүрэгтэй оролцоно. Нэгдүгээрт, автоматжуулалтын төсөв, техник технологийн шийдлийг нь зохицуулж, Мэдээллийн төв удирдлагаар хангаж ажиллана.

Улсын иргэний бүртгэлийн хуульд өөрчлөлт орж, сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг байнга хөтлөх үүргийг УБЕГ хариуцаж ажиллахаар боллоо. Тиймээс УБЕГ энэ асуудлыг хариуцаж, СЕХ орон нутагт арга зүйн зөвлөгөө өгөхөөр боллоо.

Арга зүйн зөвлөгөө өгнө гэдэг нь хуулийг тэгж хэрэгжүүл, ингэ гэж тайлбарлах үүрэг биш. Бид хуулийн заалтыг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ гэдэгт л тусална. Арга зүйн хүрээнд орон нутагт чиглэл өгч ажиллана. Гэхдээ ингэж ажиллах хугацаа бага болчихлоо.

-Сонгуулийн тойрог, хэсгийн хороодыг хэдийгээр байгуулах вэ?

-Сонгогчдын санал авах өдрөөс 65-аас доошгүй хоногийн өмнө хэсгийн хороодыг байгуулах ёстой. Хэсгийн хороог аймаг, сум, дүүргийн ИТХ-ын тэргүүлэгчид байгуулна.

Орон нутгийн сонгуулийн хууль батлагдсаны дараа бид УБЕГ-тай хамтраад аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын тэргүүлэгчдэд хэсгийн хороо байгуулахад юуг анхаарах талаар арга зүйн зөвлөгөө өгсөн. Хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж, хэсгийн хороог байгуулахдаа төлөөлөгчдийн тоог тодорхойлох асуудал хийгдэхээр болсон. Мөн аймаг, дүүрэг, сумд өөрсдөө хэсгийн хороодоо байгуулна.

-Орон нутагт автомат системээр сонгууль явуулахтай холбоотойгоор хүндрэл гарах уу?

-Автомат системийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотойгоор нэр дэвшигчид санал авах өдрөөс 45-аас доошгүй хоногийн өмнө тодорсон байх ёстой.

-Яагаад?

-2000 гаруй төрлийн саналын хуудсыг янз бүрийн тоогоор хэвлүүлнэ. Түүнд дүйцүүлж нэр дэвшигчдийн мэдээллийг санал авах төхөөрөмждөө суурилуулахад цаг хугацаа шаардагдах учир нэлээд эртнээс энэ ажлыг зохион байгуулах хэрэгтэй.

-Сонгуулийн ирц хүрэхгүй байж магадгүй гэж яриад байгаа. Ирцийг бүрдүүлэх талаар СЕХ ямар ажил хийх вэ?

-СЕХ бүх юмны баталгаа болохгүй нь ойлгомжтой. Ирцийг бүрдүүлэхийн төлөө нэн тэргүүнд хуулиа сайн сурталчлах хэрэгтэй байна. Иргэд өөрсдөө сонгуульд идэвхтэй оролцох ёстой.

Мөн улстөрийн намууд иргэдийг сонгуульд идэвхтэй оролцуулах шаардлагатай. Орон нутгийн засаг захиргааны байгууллагууд чиг үүргийнхээ дагуу иргэдэд хуулийг сурталчлах, иргэд саналаа өгөх боломжийг хангах талаар санаачилгатай ажиллах ёстой. Ингэж байж бид сонгуулийг амжилттай давж гарна.

-УИХ өнөөдөр 71 гишүүнтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Одоогоор дөрвөн гишүүний асуудал шийдэгдээгүй байгаа. Хоёр дүүргийн дахин санал хураалтыг орон нутгийн сонгуультай хамт явуулах уу?

-УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хороо бидний ажилтай танилцаж, дахин санал хураалтыг орон нутгийн сонгуулийн үеэр хамт явуулах нь зүйтэй гэсэн чиглэл өгсөн. СЕХ энэ асуудлыг хурлаараа хэлэлцэж шийднэ.

Хоёр томоохон дүүрэгт дахин санал хураалт явуулахад зөвхөн автоматжуулалтын хувьд 250 мянган ам.долларын зардал шаардагдана. Үүнээс гадна сонгууль, хэсгийн хороодын ажлын зохион байгуулалтын хэрэгцээнд мөнгө хэрэгтэй. Тэгэхээр бараг тэрбум төгрөг шаардлагатай.

Тиймээс бид нэгэнт орон нутгийн сонгуулийг хийж байгаа нөхцөлд саналын хуудсанд хоёр дүүрэгт нэр дэвшигчдийн нэр бичигдээд саналыг хураалгахад технологийн хувьд харшлахгүй болохоор хамт явуулах нь зүйтэй гэсэн бодолтой байна.

-Өвөрхангай аймгийн хоёр нэр дэвшигчдийн хувьд ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-Нийслэлийн шүүхээс гаргасан шийдвэрт давж заалдсан байгаа. Мөн Өвөрхангайн сум дундын шүүх дээр тойргийн хорооны шийдвэртэй холбоотойгоор хэрэг шийдэгдэх ёстой. Энэ асуудлууд шийдэгдсэний дараа тодорхой болно.

СЕХ хэн нэгний нөлөөнд орж, асуудлыг санаатайгаар хойш татаагүй. СЕХ хуулийн шийдэл нь тодорхой болсон үед шийдвэр гаргах бодолтой байна.

Н.Лувсанжав: Саналын хуудас хэвлэхэд 1.4 тэрбум төгрөг зарцуулна