Монгол Улсын эдийн засаг сүүлийн гучин жилд уул уурхайгаас хэт хамааралтай, төрийн данхар бүтэц, хүнд сурталд хүлэгдсэн дүр зургийг дуртай нь ам уралдан ярьж байна. Өнгөрсөн хугацаанд баялаг бүтээгчиддээ зориулсан бие даасан хуульгүй, төр нь тэднээсээ татвар авахаас өөрөөр дэмжлэг байхгүй ирсэн нь гэдэг нь нүцгэн үнэн болсон.

Тэгвэл энэ байдлыг үндсээр нь өөрчлөх, бизнес эрхлэгчдэд "амьсгалах агаар" бэлэглэх мэт “Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай” анхдагч хуулийн төслыг Засгийн газраас боловсруулан, Эдийн засаг хөгжлийн яам, Ж.Энхбаяр сайд хариуцан УИХ-д өргөн мэдүүлсэн байгаа билээ…

Яагаад энэ хууль бидэнд хэрэгтэй вэ?
Өнөөдөр дотоод, гадаадын аж ахуй нэгжүүдийн үйл ажиллагааг зохицуулдаг 200 гаруй хууль байгаагаас аль нь ч бизнес эрхлэгчийг дэмжихээс илүүтэй "хянах, шалгах, торгох" хандлагатай байдаг. Тэгвэл үүний үр дагаварт нь манай улс “Эдийн засгийн эрх чөлөө”-ний индексээр дэлхийн 176 орноос 76-д буюу хангалтгүй түвшинд эрэмбэлэгдэж байна. Ялангуяа өмчийн эрх, төрийн зарчимт байдлын үзүүлэлт "муу" байгаа нь гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг үргээх гол шалтгаан болж буй. Нэг үгээр хэлбэл эдийн засагт нь төрийн оролцоо маш их, уялдаа холбоогүй шийдвэр маш ихтэй аж.

Хуулийн хэрэгжилт юуг өөрчлөх боломжтой вэ?
Хэрэв хууль нь зөвхөн цаасан тунхаг биш, хэрэгжилт нь үр дүнгээ өгч чадвал эдийн засгийн харилцаанд төр ямар тохиолдолд "ГАРАА ТАТАХ"-ыг хуульчлан өгч, оролцоог нь багасгах боломжтой. Тухайлбал:
1.    Аливаа бизнесээ эхлүүлэхэд шаардлагатай байдаг төр талаас хүсдэг олон тусгай зөвшөөрөл, өмчийн бүртгэлийн шат дамжлагыг эрс цөөрнө.
2.    Төр хувийн хэвшлийн хийж чадах ажлыг булааж хийдэг, зах зээлд давуу эрхээр оролцдог байдлыг хуулиар хязгаарлана. Үлдсэнийг нь зах зээл өөрөө зохицуулна.
3.    Гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдад тэгш боломж олгож, авлигаас ангид орчныг шүүх, эрх зүйн түвшинд баталгаажуулснаар хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг буцааж сэрээнэ._
Гэхдээ хууль бүрийг л гоёоор сайхан магтаж болно. Гол ойролцоо эдийн засагтай улсад ижил төрлийн хуулиуд хэрхэн хэрэгждэг талаар судалгаа, шинжилгээ хэрэгтэй. Тэгвэл бусад улс орны сайн жишгийг харвал:

Шалгуур үзүүлэлт	Сингапур (Загвар улс)	Эстони (Шинэчлэлийн жишээ)	Монгол Улсын шинэ хуулийн төсөл
Төрийн оролцоо	Хамгийн бага. Төр зөвхөн зохицуулагч.	Цахим засаглал дээр суурилсан хамгийн бага хүнд суртал.	Төрийн оролцоог бууруулж, чиг үүргийг хязгаарлахаар тусгасан.
Татварын орчин	Маш бага, тодорхой.	0% компанийн ашгийн татвар (дахин хөрөнгө оруулалтад)	Салбар харгалзан татварыг бууруулах зорилт тавьсан.
Бизнес эхлүүлэх	1-2 өдөрт багтдаг.	Цахимаар 15 минутад.	Шат дамжлагыг цөөлж, цахим хэлбэрт шилжүүлэхээр тусгасан.
Өмчийн эрх	Хатуу хамгаалагдсан.	ЕХ-ны стандартын дагуу маш өндөр.	Хуулиар хамгаална

Түүнчлэн адилхан цаг үед социалист системээс зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн Гүрж улс гэхэд л 2000-аад оны дундуур "Эдийн засгийн эрх чөлөөний акт" баталж, ДНБ-д эзлэх төрийн зарлагыг хязгаарлаж, нэмээд татвар нэмэхийг зөвхөн бүх нийтийн санал асуулгаар шийддэг болгосон нь эдийн засгаа өдгөө 20 жилийн дотор 4 дахин тэлэх боломжтой болгосон.

Түүнчлэн Казахстан улс ч гадаадын хөрөнгө оруулагчдад зориулсан "Астана" санхүүгийн төвийг Английн эрх зүйн системээр ажиллуулж эхэлсэн нь хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг эрс нэмэгдүүлсэн. Ингэснээр л өнөөгийн Казакстан улс эдийн засгийн өсөлтөөрөө Евро азид цахиур хагалахад томоохон нөлөөг үзүүлсэн байдаг.

Тэгэхээр засгийн газраас өргөсөн барьсан тус хуулийн төсөл нь жишиг болсон бусад улсын хуулийн түвшинд хараахан хүрээгүй мэт боловч хэлэлцүүлгийн явцад сайжрах нь мэдээж. Гэвч өргөн баригдсан бүх л хуулийн төсөл хаврын “халуун” улстөрийн элдэв үйл явдлуудаас шалтгаалан хэлэлцэх процесс нь нэлээд хойшлогдох шинжтэй байна.

Эдийн засагт төрийн оролцоог хасаж, иргэдэд “ТОМ” боломж нээх хууль