Жил бүрийн 04 дүгээр сарын 29-нд тохиодог "Дэлхийн бүжгийн өдөр" нь орчин үеийн балетын эцэг хэмээн алдаршсан Францын нэрт балетмейстер Жан-Жорж Новерийн мэндэлсэн өдөр бөгөөд ЮНЕСКО-ийн ивээл дор үйл ажиллагаа явуулдаг Олон улсын театрын хүрээлэнгээс санаачлан 1982 оноос хойш дэлхий нийтээр тэмдэглэн ирсэн уламжлалтай. Бүжиг бол зүгээр нэг урлаг бус, сэтгэлийн гүн дэх мэдрэмжийг хөдөлгөөнөөр амилуулж, хүн төрөлхтнийг эрч хүчээр цэнэглэдэг амьд хэл юм. Тэр дундаа Монголын ард түмний язгуур урлаг, уламжлалт бүжиг, биелгээ нь бидний соёлын дархлааг хадгалах, өв уламжлалаа түгээн дэлгэрүүлэх үнэт өв билээ. Түүнчлэн бүжгийн урлаг, бүжгийн спорт нь залуучуудын бие бялдрын өв тэгш хөгжил, гоо зүйн хүмүүжлийг төлөвшүүлэхээс гадна манай улсыг зорин ирэх жуулчдын сэтгэлийг татах аялал жуулчлалын нэгэн тод нэрийн хуудас болж байна. Бүжгийн урлаг нь хүн төрөлхтнийг хэл, улс төр, соёлын хил хязгааргүйгээр нэгтгэж чаддаг хамгийн хүчирхэг гүүр болохыг дэлхий дахинд сурталчлан таниулах нь тус өдрийн гол зорилго билээ.Бүжгийн урлагийн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулж, эх орныхоо нэрийг олон улсад цуурайтуулж буй үе үеийн бүжигчид, бүжиг дэглээч, багш дасгалжуулагчид болон бүжгийн урлагийг сонирхогч хүн бүрд уран бүтээлийн өндөр амжилт, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе!
УИХ-ын чуулганы /2026.05.22/-ны нэгдсэн хуралдаанаар Татварын Ерөнхий хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Г.Уянгахишиг дараах байр суурийг илэрхийллээ.Хүн амын орлогын албан татварын тухай хуулийн 23.1-т шатлалтай хөнгөлөлтийн асуудлыг тусгасан байна. Үүнийг шатлалгүй болгоод сарын 79200 төгрөгийн хөнгөлөлттэй байхаар өөрчилжээ. Жилд 840 тэрбум төгрөгийн нөлөөлөл төсөвт үүсэж байна гэлээ. Хөдөлмөр эрхлэгчдээ дэмжих зорилгыг ойлгож байна. Гэхдээ НДШ-ийн тогтолцоогоор дэмжвэл илүү дэмтэй юм. ХХОАТ-ын хөнгөлөлтийг нийтээр нь гэхээс илүү бага орлоготой, дөнгөж ажил эрхэлж эхэлж байгаа залуус, ипотекийн зээлтэй, бага насны хүүхэдтэй иргэд рүү чиглүүлбэл нөлөөлөл нь сайн байх болов уу гэж хараад байна. Хэлэлцүүлгийн явцад энэ асуудлаар зарчмын зөрүүтэй санал гаргах бодолтой байна. Одоогийн хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуулиар 0-ээс 6 сая төгрөгийн орлого дээр жилд 240 мянган төгрөгийн хөнгөлөлт өгч байна. Тэгэхээр 2 сая 500 мянган төгрөг хүртэлх цалинтай хүмүүсийн орлогоос 10 биш 5%-ийн татвар авдаг байх өөрчлөлтийг хөнгөлөлтөөрөө бий болгочихвол хэрэгтэй хүмүүстээ нэлээн дэмтэй. Тиймээс Татварын ерөнхий газарт энэ өөрчлөлт төсөвт ямар нөлөө үзүүлэхийг, нөгөө 840 тэрбум төгрөгт ямар өөрчлөлт орох тооцооллыг хийгээд үзээч гэсэн хүсэлт тавьж байна. Энэ тооцоолол дээр үндэслэж хэлэлцүүлгийн явцад өөрчлөлт оруулах боломж гарах уу?Одоогийн 23 дугаар зүйлийн 4 дээр анх удаа орон сууц худалдан авч буй тохиолдолд 6 сая төгрөг хүртэлх хөнгөлөлт өгдөг. Байраа худалдан борлуулсны 2%-ийн татварыг хөнгөлөх гэхээсээ илүүтэйгээр анх удаа орон сууц авч байгаа залуучуудаа дэмжих бодлогоо барьж, буцаан олголтын хэмжээг нэмэх бодлого баривал нөлөөлөл нь өндөр гэж хараад байна.
УИХ-ын чуулганы 2026.05.22/ны өдрийн хуралдаанаар Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг байр сууриа илэрхийллээ. Татварын багц хуулийг УИХ-ын арав гаруй гишүүдээс бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулагдаж, судалгаа хийж боловсруулж, 170-180 мянган татвар төлөгч нарын саналыг авч,2 жил шахуу хэлэлцүүлсэн. Татвар төлөгчийн 56% нь хувь НӨАТ, ХХОАТ-ыг хэмжээг бууруулах тал дээр санал өгсөн байдаг. ХХОАТ дээр анх удаагаа орон сууц авч байгаа үнээ хөнгөлчихсөн. Дахиад 2% гэхээр орон сууцын наймаа хийдэг хүмүүсээ дэмжсэн байдалтай энэ 2% явчих гээд байгаа юм. Багц хуулиа том зургаар нь харж саналаа оруулаад явах хэрэгтэй. Татварын ерөнхий хуульд маргаан таслах зөвлөлийг хараат бус байлгах тал тал дээр ороогүй байна. Том том байгууллагууд татвар бага төлдөг, маргаанаараа янз, янзын байдлаар шийдүүлдэг асуудал гарсан. Нөат-ын 50 саяыг 400 сая болгохоор, Нөат төлдөг ААН-ийн тоо л багасаж, ААН-үүдээ задлана. Бусдаар үр дүн гарахгүй.Уг нь 50 саяар нь үлдээгээд эцсийн хэрэглэгчдэд нь хөнгөлөлт өгчихөөр, яг дундын гар дээрээс наймаа хийдэг хүмүүсийн зарж байгаа юманд Нөат тооцдог болъё гэж хуульд орчихсон байгаа саналыг хэвээр нь үлдээвэл сайн.
УИХ-ын чуулганы /2026.05.22/-ны нэгдсэн хуралдаанаар Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллэУИХ-ын гишүүн Б.Жавхлан:Татварын багц хуулиа өргөн барьсан. их сайн хэрэг.Үндсэндээ 4 том хууль орж байж татварын реформ гэдэг үзэл баримтлал бий болж босож ирж байгаа. Татварын суурь хууль, ХХОАТ-ын хууль, ААНОАТ-ын хууль, НӨАТ-ын хууль гээд. Өмнө нь өргөн баригдсан багцаас ялгаатай нь гэвэл ЗГ-аас дахин өргөн барьсан нь Нөат-ын хуулиа бүхэлд нь татчихсан байна лээ. Татварын багц реформ гэдэг агуулга алдагдчихаж байгаа юм биш үү!Сүүлийн 2 жил гаруйн хугацаанд хийгдсэн олон нийтийн санал асуулга хэлэлцүүлгээр хамгийн их хүлээлттэй байгаа нь НӨАТ-ын хууль. Хамгийн хүлээлттэй байгаа хуулиа эргүүлэн татчихаар яг Нөат дагасан реформ цуг бүүр алга болчихлоо. 2 жил хэлэлцүүлэг хийчихсэн олон нийт, баялаг бүтээгч, татвар төлөгчдийн дунд нэгэнт хүлээлт бий болчихсон байсан. Мөн өмнө өргөн баригдсан байсан хууль дотор мөн эдгээрийг нь тусгачихсан байсан. Энэ жилийн хувьд Нөат-ыг татсан шалтгаан нь гадаад дотоод нөхцөл байдал, татварын орлого, төсвийн нөхцөл байдлаас шалтгаалаад орлоготой уялдуулж татсаныг ойлгож байна. Гэхдээ үзэл баримтлал бодлогоо хадгалаад реформоо бүхэлд нь хадгалаад, орлогод нөлөөлөхгүй байдлаар аажмаар хугацааг нь дарамт багатайгаар хойш нь шийддэг ч юм уу...Мөн өргөн баригдсан байсан Нөат-ын хууль дотор орлогод нөлөөлөхгүйгээр олон нийтийн хэлэлцүүлгээр дэмжигдсэн хэд хэдэн чухал заалтууд байсан. Тухайлбал мөнгөн суурь луу шилжицгээе гэх мэт. Импортлогч компаниудын гааль дээр, хил дээр Нөат хураадгийг, татвар авдгийг больё. Борлуулалтын хугацаа өгөөч, тодорхой хугацааны дараа Нөат-аа тайлагнаад төлөөд явдаг болъё гэх заалтуудыг оруулсан байсан нь бүхэлдээ татагдсан байна. Байхгүй болчихсон. 30 гаруй мянган ААН-үүдийг хамруулсан хэлэлцүүлэг явуулсан. Шууд ААН-үүдтэй нь ч уулзалт хийсэн зүйлүүд байгаа. Тэдгээр хүмүүсийн 90% нь Нөат-ын татвар гэдэг гинжин шинж чанартай татвар, ААН-үүд бол зөвхөн суутган дамжуулагч агентын үүрэг гүйцэтгэдэг. Түүнээс эцсийн татвар төлөгч биш. Гэтэл тэр дундаас нь 40 гаран хуулиар, 40 гаран салбарын төлөөллүүд ААН, бизнесүүдийг татвар суутган төлөгч үүргээс нь чөлөөлөөд хаячихаар дамжуулагч буюу цаана нь байгаа урд нь байгаа ААН-үүд дээр торгууль болж очоод байгаа юм. Үүнийгээ больчихъё бүгдээрээ суутган төлөгч болъё гэдэг маш хүчтэй саналууд орж ирсэн ч Нөат-ын хуулийг татахад байхгүй болчхож байгаа юм.Харамсалтай байна. Олон нийтийн хүлээлттэй нийцсэн том реформ байхгүй болох гээд байна шүү! Мөн шинээр өргөн барьсан дотор дэмжиж болохгүй заалт байна. НӨАТ-ын суутган төлөгчийн босгыг 50-400 сая болгож байгаа нь суурь бодлогын маш том ухралт болно.
УИХ-ын чуулганы /2026.05.22/-ны нэгдсэн хуралдаанаар Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллэУИХ-ын гишүүн Д.Энхтүвшин:Хүн амын орлогын албан татвар нь сум, дүүрэг, орон нутгийн зэрэглэлтэй хот тосгоны төсвийг бүрдүүлдэг гол татвар. Энэ татвар нь бусад татвартай адилхан биш, төсөв дээр ирэх нөлөөлөл нь 2 дахин үржигддэг. Өөрөөр хэлбэл тухайн орон нутаг, сум дүүргийн татварын орлого нь байхгүй болчихоор хасагдсан дүнгээр төсвөөс тодорхой хэмжээний дутагдсан дүнг нь нөхөж өгөх зайлшгүй шаардлага үүсдэг. Иймд үүнийш хариуцлагатай, сайн ярилцаж, шийдлүүдийг нь ярих ёстой.
Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогтод өнөөдөр /2026.05.21/ Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуулийн төсөл өргөн мэдүүлэв.Монгол Улс НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурал (COP17)-ыг зохион байгуулах гэж буйтай холбогдуулан цөлжилттэй тэмцэх, ногоон бодлогыг амьдралд ойртуулах хүрээнд дэлхий нийтийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлж Монгол Улсын Засгийн газраас төслүүдийг боловсруулсныг дурдлаа. Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенцыг 1993 онд, конвенцын Парисын хэлэлцээрийг 2016 онд Монгол Улсын Их Хурал соёрхон баталж, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох чиглэлээр олон улсын өмнө үүрэг, амлалт хүлээсэн юм.Гэвч Монгол Улс нүүрстөрөгчийн өндөр агууламжтай эдийн засгийн бүтэцтэй хэвээр байгаа аж. Үндэсний эрчим хүчний системийн нийлүүлэлтийн 90 орчим хувь нь нүүрсээр ажилладаг дулааны цахилгаан станцаас бүрдэж, мал аж ахуйн салбар нийт хүлэмжийн хийн ялгарлын томоохон эх үүсвэр болж байна. Хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, сэргээгдэх эрчим хүч, ногоон хөгжил, тогтвортой үйлдвэрлэл, хэрэглээг дэмжихийн зэрэгцээ уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас байгаль орчин, нийгэм, эдийн засаг, хүний эрүүл мэндэд үзүүлж буй сөрөг нөлөөллийг бууруулах шаардлага бий гэдгийг төсөл санаачлагч тодотгов.Иймд уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох, даван туулах бодлого, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх, Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилт, арга хэмжээг урт хугацаанд тогтвортой хэрэгжүүлэх, ногоон санхүүжилт, карбон зах зээлийг хөгжүүлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөллийг бууруулах нэгдсэн эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх зорилгоор хуулийн төслийг боловсруулсан байна.Хуулийн төсөл нь нийтлэг үндэслэл, төрийн байгууллагын бүрэн эрх, уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгаа, шинжилгээ, дасан зохицох болон даван туулах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, ногоон санхүүжилт, карбон зах зээл, мэдээллийн сан, ил тод байдал, хяналт-шинжилгээ, хариуцлагын зохицуулалт бүхий нийт 9 бүлэг, 32 зүйлтэй. Уур амьсгалын өөрчлөлтийн засаглалын нэгдсэн тогтолцоог бий болгох зохицуулалтуудыг тусгасан байна.Хуулийн төсөлд уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох, даван туулах бодлого, арга хэмжээг шинжлэх ухаанд суурилсан, урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн бодлоготой уялдуулан хэрэгжүүлэх зарчмыг тусгасан. Мөн Парисын хэлэлцээр болон Монгол Улсын Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилтыг хэрэгжүүлэх, түүнийг таван жил тутам шинэчлэх, хэрэгжилтийг хэмжих, тайлагнах, баталгаажуулах (MRV) тогтолцоог бүрдүүлэх эрх зүйн үндсийг тогтоож байгаагаараа онцлогтой юм байна. Төсөлд хүний эрх, эрх чөлөөг хязгаарласан зохицуулалт байхгүй гэдгийг онцолж байлаа.Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуулийн төслийг баталснаар Монгол Улсад уур амьсгалын эрсдэлээс үүдэлтэй жил тутмын эдийн засгийн алдагдал, нийгэм-эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулах, улмаар шаардлагатай хөрөнгө оруулалтыг үе шаттайгаар татах, олон улсын карбон зах зээлд үр ашигтай оролцох эрх зүйн суурь бүрдэх юм байна.
УИХ-ын чуулганы /2026.05.22/-ны нэгдсэн хуралдаанаар Татварын Ерөнхий хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Б.Түвшин дараах байр суурийг илэрхийллээ.Татварын Ерөнхий хуульд татварын бүртгэл, тайлагнал, төлөлт, зөрчил, гаалийн бүрдүүлэлт гэсэн 5 хэсгийг томьёолоод, тооцооллын аргачлалыг нээлттэй нийтэлдэг аргыг нэвтрүүлэх нь зөв. Гэхдээ одоо байгаа хандлага, арга зүйгээр хэрэглэх нь ямар ч үр дүнгүй. Татвар төлөгчид үнэлгээгээ нээлттэй хардаг, санал гомдлоо гаргадаг, ил тод байдал болон татварын татвар төлөгчийн эрх ашгийг хангадаг байдлаар оруулж суулгах юм бол татварын албанд дэвшил болно. Бичил, жижиг бизнес эрхлэгчид мэдээлэл дутмагаас эрсдэлтэй ангилалд орчихдог. Тэдэнд хэрхэн туслах вэ?Татвараа төлж чадахгүй байгаа ААН-үүдийн орлогыг 80/20-оор хуваахыг 50/50 болгочихмоор байна. 63.1.4 дэх заалтыг хасахгүй бол хэрэгжихгүй. Татварын ачааллын гол асуудал нь бодит татвар, нэрлэсэн татвар 2. ААНОАТ ангилалд маш олон хөнгөлөлт чөлөөлөлтийг өгч байна. Хуулиа тойруулж хөнгөлөлт чөлөөлөлт өгөх нь хэрээс хэтэрлээ. Төр авахыгаа авдаг. Гагцхүү шударга зарцуулдаг болох нь чухал. Мөчрөө дийлэхээ больтол нь хөнгөлт, чөлөөлөлт өгчихөөр авдаг юмаа ч авч чадахаа больсон.Тиймээс бодит татварыг бууруулах хэрэгтэй. ААНОАТ 10% байхад бодит татвар 36%-тай байх судалгааг 5-6 жилийн өмнө гаргаж байсан. Хэвээрээ байх шиг байна. Татвар ногдох орлогыг бодитойгоор бууруулаад бодит татварын ачааллыг үе шат руу нь оруулах хэрэгтэй. Энэ шатлалуудыг ойртуулбал ААН-үүд жижгэрнэ шүү дээ. Бодитойд татвар ногдох орлогын шатлал буурснаараа ААН-үүд босоод ирэхгүй. Тиймээс шатлалуудыг буулгахаасаа илүү бодит татварыг бууруулчихвал яадаг юм. Татвар ногдох орлогоос хасагдах зардлыг нь нэмэгдүүлэх ийм бодлого бодож байгаа юу? Татварын багц хууль болонАж ахуй нэгжийн орлогын албан татварыг хөнгөлөлт чөлөөлөлтөөс нь салгаад цэгцлэх цаг болсон.
Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогтод өнөөдөр /2026.05.21/ Улсын Их Хурлын гишүүн Э.Болормаа, А.Ариунзаяа, С.Эрдэнэбат, М.Ганхүлэг, Л.Соронзонболд, М.Нарантуяа-Нара, Г.Очирбат нараас Санхүүгийн хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв.Монгол Улсын парламентад суудалтай улс төрийн таван намын төлөөллийн 19 гишүүнээс Улсын Их Хурлын даргын захирамжаар байгуулагдсан ажлын хэсгийн хүрээнд Монгол банк, Санхүүгийн зохицуулах хороо болон бусад мэргэжлийн байгууллага, холбоодтой хамтран уг анхдагч хуулийн төслийг боловсруулсан гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Э.Болормаа танилцуулсан.Өнөөдөр Монгол Улсын иргэд банкны карттай, харилцах данстай, банк санхүүгийн бус байгууллага, аппликейшний зээлтэй гээд бүгд санхүүгийн хэрэглэгч болсон. Санхүүгийн хэрэглэгчдэд тохиолдож буй тулгамдсан олон асуудал, гомдлыг цаашид хэрхэн, яаж шийдвэрлэх нь тодорхойгүй байгаа тул хуулийн төсөл нь санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгчээс санхүүгийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ авахаар сонирхож байгаа, эсхүл авсан хувь хүний эрхийг хамгаалахад чиглэсэн гэдгийг төсөл санаачлагч гишүүн Э.Болормаа энэ үеэр онцлов. Иймд уг хуулийн төслийг санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгчээс үзүүлж байгаа санхүүгийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд тавигдах нийтлэг шаардлагыг тогтоож, зохицуулагч байгууллагаас зохистой хяналт шалгалтаас гадна санхүүгийн хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах, хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлэх, олон нийтийн санхүүгийн мэдлэгийг дээшлүүлэх агуулгаар боловсруулсан гэж байлаа.Тус хуулийн төсөл нь банк, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж зээлийн хоршоо, үнэт цаас, даатгалын компаниуд, виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгч зэрэг этгээдүүдэд мөн хамаарах аж.Хуулийн төсөлд тусгагдсан зарим зохицуулалтдаас дурдвал, санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгч нь үйлчилгээний нөхцөл, нийт өртөг, түүний задаргаа, төлбөрийн хуваарь, онцлог, эрсдэл болон үр дагаврын талаар бүрэн гүйцэд, үнэн зөв, ойлгомжтой, харьцуулж болохуйц мэдээллээр иргэдийг хангах, санхүүгийн хэрэглэгчтэй гэрээ байгуулахдаа тухайн гэрээний агуулга, нөхцөл, хүү, хураамж, шимтгэл, нэмэлт төлбөр, тэдгээрийг тооцсон аргачлалыг танилцуулж, тайлбарлах үүрэгтэй байхаар зохицуулжээ.Мөн санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгч хэрэглэгчтэй гэрээ байгуулахдаа эдгээр мэдээллээр хангаснаа нотолж, зохицуулагч байгууллагаас баталсан хяналтын хуудсаар баталгаажуулах, улмаар зээл олгохдоо зээлийн бодит өртгийг танилцуулах үүрэгтэй бөгөөд зээлийн бодит өртөг нь зарласан хүү, шимтгэл, хураамж, бусад нэмэлт зардлыг багтаасан дүнг жилийн 365 хоногоор тооцсон хувиар илэрхийлсэн үзүүлэлт байна гэдгийг тодорхой тусгасан байна. Харин зохицуулагч байгууллага нь бусад хуульд заасан чиг үүргээс гадна санхүүгийн хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах хүрээнд үйлчилгээ үзүүлэгчийн үйл ажиллагааг зохицуулах, хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлэх чиг үүрэгтэй байхаар төсөлд тусгажээ.Санхүүгийн хэрэглэгчийн өөрийн хэрэгцээ, шаардлагад тохирсон үйлчилгээг сонгох, санхүүгийн нөөцийг зохистой удирдах мэдлэг, чадварыг дээшлүүлэх хөтөлбөрийг Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл болон боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага хамтран батлах бөгөөд, уг хөтөлбөрт нийцүүлэн сургалтын агуулга, төлөвлөгөөг зохицуулагч байгууллага болон салбар бүрийн мэргэжлийн холбоод хамтран баталж, хэрэгжүүлэхээр төсөлд тусгасан байна. Санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгч болон хэрэглэгчийн хоорондын санхүүгийн үйлчилгээний талаарх маргааныг үнэ төлбөргүйгээр түргэн шуурхай, хараат бусаар шийдвэрлэх чиг үүргийг бие даасан, мэргэшсэн санхүүгийн омбудсман хэрэгжүүлж болох бөгөөд түүний эрх зүйн байдал, үйл ажиллагаа, маргаан хянан шийдвэрлэхтэй холбоотой харилцааг мөн зохицуулсан байна.Хуулийн төсөл батлагдсанаар санхүүгийн хэрэглэгч болон үйлчилгээ үзүүлэгч хоорондын мэдээллийн болон эрх, үүргийн тэнцвэртэй байдлыг хангах, улмаар уг зах зээлийн үр ашигтай, ил тод, өрсөлдөөнт орчныг бэхжүүлж, иргэдийн санхүүгийн салбарт итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэх эерэг үр нөлөөтэй гэж үзэж байна. Иргэдийн санхүүгийн мэдлэгийг дээшлүүлэх үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх, зохицуулагч байгууллагаас зохистой хяналт шалгалтаас гадна санхүүгийн хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах хяналт, шалгалтыг хэрэгжүүлэх замаар тус салбарын урт хугацааны хөгжлийг дэмжиж, санхүүгийн тогтвортой байдалд дэмжлэг үзүүлнэ гэж төсөл санаачлагчид үзжээ.
УИХ-ын чуулганы /2026.05.22/-ны нэгдсэн хуралдаанаар Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн, Сангийн сайд З.Мэндсайхан гишүүний асуултад хариуллаа:Шатлалыг бий болгосноороо 6-аас доош тэрбумын ашигтай байвал 10, дээш байх юм 25%-ийн босготой байсан. Энэ нь ААН-үүдэд хэтэрхий огцом нэмэлт байна гэдэг асуудлууд үүссэн. Энэ хүрээнд нь дунд нь шатлал үүсгээд 6 хүртэл 10, 6-10 тэрбумын хооронд 15 гэдэг ийм дундын шатлалыг оруулж ирж байгаа. Ингээд 10 тэрбумаас дээш бол 25 болгоод явахаар... Босгыг нэмснээр том ААН-үүдийн татварын ачаалал 0,3-0,5%-аар буурч байгаа. 13 хувьд хүрэхээр байна. Жижиг, дунд ААН-үүдийн татварын хөнгөлөлтийн хамрах хүрээг нэмэгдүүлэх зорилгоор, 90%-ийн татварын буцаалт эдлэх буюу татварын нэг хувийн ачааллын босго 1,5 байсан. 1,5 тэрбум төгрөгийн борлуулалттай байгаад орлогоосоо зарлагаа хасаад татвараа төлөх нь 1 хувь байсан. Тэгвэл энэ босгыг 2,5 тэрбум болгож өсгөж өгч байгаа. Энэ нь ААН-үүдэд хялбаршуулсан байдлаар явахад татварын суурь баазыг нэмэгдүүлэх, татварын хөнгөлөлтийн хэмжээг ААН-д нэмэгдүүлэх зорилгоор оруулж ирсэн татвар байгаа.
Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогтод өнөөдөр /2026.05.21/ Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд, М.Бадамсүрэн, Ш.Бямбасүрэн, Г.Ганбаатар, М.Ганхүлэг, Б.Дэлгэрсайхан, Ц.Идэрбат, Ц.Мөнхбат, Л.Мөнхбаясгалан, Н.Наранбаатар, У.Отгонбаяр, Р.Сэддорж, Р.Эрдэнэбүрэн нараас Газрын тосны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл өргөн мэдүүлэв.Газрын тосны тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.1 дэх хэсэгт “Гэрээлэгч газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын үед тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг жил бүр төлнө.” 30.6 дахь хэсэгт “Тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийн 10 хувийг тухайн тусгай зөвшөөрлийн талбайг харьяалах сум, дүүргийн төсөвт, 20 хувийг аймаг, нийслэлийн төсөвт, 70 хувийг улсын төсөвт тус тус хуваарилна”, 31 дүгээр зүйлийн 31.3 дэх хэсэгт “Нөөц ашигласны төлбөрийн 30 хувийг орон нутгийн хөгжлийн нэгдсэн санд, 70 хувийг улсын төсөвт тус тус төвлөрүүлнэ” хэмээн тусгасан байдаг. 2024 онд баталсан Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулиар төрөлжсөн сангуудад хатуу ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр, уул уурхайн олборлолт, ашигт малтмалын боловсруулах салбарын хуулийн этгээдийн төрийн эзэмшилд ногдох ногдол ашгийг хуваарилахтай холбоотой харилцааг зохицуулсан. Ингэхдээ газрын тос, байгалийн хийн нөөц ашигласны төлбөрийг улсын төсөв, Үндэсний баялгийн сангийн төрөлжсөн сан, Орон нутгийн хөгжлийн нэгдсэн сан болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн талбайг харьяалах бүс, аймаг, сумын төсөвт хэрхэн хуваарилах, мөн эл салбарын төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд дэх төрийн эзэмшлийн ногдол ашгийг баялгийн санд төвлөрүүлэхтэй холбоотой харилцааг тусгаагүйг төсөл санаачлагч Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд энэ үеэр онцлоод уг хуулийн төслийг зүүн болон говийн бүсээс сонгогдсон нэр бүхий 13 гишүүн өргөн мэдүүлж буйг тодотгов.Мөн тэрбээр, хуулийн төсөлд тусгасан өөрчлөлтөөр газрын хэвлийн баялаг болох газрын тос, байгалийн хийн нөөц ашигласны төлбөрийн 25 хувийг улсын төсөв, 35 хувийг Үндэсний баялгийн төрөлжсөн сангууд, 10 хувийг Орон нутгийн хөгжлийн нэгдсэн сан, Бүсийн хөгжлийн сан, газрын тосны ашиглалтын нөлөөлөлд өртөж буй тухайн бүс, аймаг, сумдын төсөвт тус тус хуваарилах зохицуулалтыг тусгасан гэж байлаа. Мөн газрын тос, байгалийн хий олборлох, боловсруулах салбарын төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд дэх төрийн эзэмшлийн хувьд ногдох ногдол ашгийг Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэх энэ төрлийн харилцааг зохицуулахаар Газрын тосны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон дагалдан гарах бусад хууль тогтоомжийн төслийг боловсруулсан байна. Монгол Улс жилд 2.0 тэрбум ам.долларыг бензин, шатахуун зарцуулдаг бөгөөд Газрын тосны үйлдвэр ашиглалтад орох хугацаа дөхөж байгаа энэ цаг үед хайгуулын үйл ажиллагаа явуулах хэрэгцээ шаардлагатай байна. Энэ асуудалд орон нутгийн иргэд болгоомжтой ханддаг. Иймд газрын тосны ашиглалтын нөлөөлөлд өртөж буй иргэд, сум, орон нутгийн хөгжилд тодорхой хэмжээний үр өгөөжийг нь бодитой хүртээх нөхцөлийг бүрдүүлснээр уул уурхай, хайгуулын салбарт эерэг нөлөө үзүүлнэ хэмээн төсөл санаачлагч гишүүд үзсэн байна