Эрүүл мэндийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Д.ОЧИРБАТ "Уламжлалт анагаах ухааныг хөгжүүлэх бодлогын шинэчлэл" сэдвээр салбарын удирдах ажилтнуудад илтгэл танилцуулав. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигийг хэрэгжүүлэн “Уламжлалт анагаах ухааныг хөгжүүлэх 2026-2030 оны арга хэмжээний төлөвлөгөө”-г Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэн батлав. Уг төлөвлөгөөнд: - Санхүүжилтийн тогтолцоог сайжруулна- Мэргэшсэн эмч, мэргэжилтэн бэлтгэнэ- Эмийн ургамлыг хамгаалж, тарималжуулна- Эмийн бүртгэл, чанарын хяналтыг сайжруулна- Стандарт хангасан эмийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлнэ- Уламжлалт эмийг экспортод гаргана- Эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгоно- Эрүүл амьдралын хэв маягийг дэмжихээр тусгажээ.Мөн уламжлалт анагаах ухааны үзлэг, эмчилгээг ЭМДҮЗ-ийн тогтоолд тусган санхүүжүүлдэг болголоо.
Эрхэм эмч та бүхэндээ "Дэлхийн эмч нарын баяр"-ын мэндийг хүргэж, ажил үйлс нь өөдрөг бүтэмжтэй, хүн ард нь эрүүл энх байхын өлзийтэй ерөөлийг өргөн дэвшүүлье.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар “Тогтоолын хавсралтад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал “Тогтоолын хавсралтад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” тогтоолын төслийг танилцууллаа.Тэрбээр танилцуулгадаа, Улс орны эдийн засаг, уул уурхайн үйлдвэрлэлийн өсөлттэй холбоотойгоор манай улсын газрын тосны бүтээгдэхүүний хэрэглээ жил бүр өсөн нэмэгдэж, 2025 онд импортын хэмжээ 2.9 сая тонн болж өмнөх оноос 0.1 сая тонноор өссөн. Цаашид 2026 онд 3.0 сая, 2027 онд 3.1 сая тоннд хүрэх төлөвтэй байна гэлээ.Өнөөдрийн байдлаар манай улс шатахууны хэрэглээгээ 100 хувь импортоор хангаж байгаа бөгөөд нийт импортын 98 орчим хувийг ОХУ, үлдсэн хувийг БНХАУ эзэлж байна. Манай гол ханган нийлүүлэгч ОХУ-ын “Роснефть” компанийн 04 дүгээр сарын хил үнэ өмнөх сараас тонн тутамдаа энгийн дизель түлш 648 ам.доллароор нэмэгдэж 1385, Евро-5 дизель түлш 483 ам.доллароор нэмэгдэж 1410, Евро-5 Аи-92 автобензин 441 ам.доллароор нэмэгдэж 1206, Аи-95 автобензин 441 ам.доллароор нэмэгдэж 1176, Аи-98 автобензин 441 ам.доллароор нэмэгдэж 1226 болж, төрлөөс хамаарч 441-648 ам.доллароор өссөн. Үүнтэй холбоотойгоор дотоодын зах зээл дээрх энгийн Аи-92 автобензинээс бусад төрлийн шатахууны борлуулалтын үнэ энгийн дизель түлш 2200 төгрөгөөр нэмэгдэж 5200 , Евро-5 дизель түлш 1300 төгрөгөөр нэмэгдэж 5300, Евро-5 Аи-92 автобензин 1100 төгрөгөөр нэмэгдэж 4200, Аи-95 автобензин 500 төгрөгөөр нэмэгдэж 4100 төгрөг болж тус тус нэмэгдэх нөхцөл байдал үүсээд байна гэдгийг Ерөнхий сайд танилцуулгадаа тодотгов. Олон улсын нөхцөл байдалтай холбоотойгоор газрын тосны бүтээгдэхүүний Гаалийн албан татварын хувь хэмжээг тогтоох эрхийг Засгийн газарт олгосноор, зах зээлийн нөхцөл байдалтай уялдуулан шатахууны үнийн хэлбэлзлийг түргэн шуурхай зохицуулах боломж бүрдэх ач холбогдолтой гэж байлаа.УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа байнгын хорооны санал дүгнэлтийг танилцууллаа.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар төслүүдийг хэлэлцлээ. Уг хуралдаанаар “Тогтоолын хавсралтад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын гишүүн Р.Сэддорж:Монгол Улс шатахууны 95%-ийн нэг улсаас авч, үнэ өсөх бүрд эдийн засаг бүхэлдээ доргиж байгаа. Шатахууны үнэ өсхөд гадаад хүчин зүйл хэдэн хувь, дотоод бодлогын алдаа хэдэн хувь байна вэ? Албан тооцоо ийм байгаа юу. Төрийн зүгээс үнэ барих бодлого явуулж байсан бол яг ямар механизмаар байсан, одоо яагаад цуцлагдсан байгаа вэ? Импортын 95% нэг улсаас хамааралтай байгаа нь Үндэсний аюулгүй байдалд ямар эрсдэл бий болж байна. Мөн хөрш зэргэлдээ улсуудаас буюу БНХАУ-аас авах боломжийг албан ёсоор судалсан дүгнэлт байна уу? Шатахууны үнийн өсөлтөд гаалийн татвар, тээвэр, хадгалалтын зардал тус бүр ямар хувиудыг эзэлж байна вэ. Шатахууны үнэ 10% өсөхөд инфляц хэдэн функтээр өсөх тооцоолол байна вэ? Тээвэр, хүнс, барилгын материалын салбарт дам нөлөөллийн тооцоо яаж гарч байна. Мөн газрын тос боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орох хүртэл төр бодлогын шийдэл гэж энийг үзэх үү?
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар Нийгмийн хамгааллын тухай Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Австри Улс хоорондын хэлэлцээр соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүдийн асуусан асуултад НДЕГ-ын дарга Б.Батжаргал хариуллаа.Олон улстай хэлэлцээр байгуулж байгаагийн үр дүнд гадаадад байгаа монголчуудын 35-38 орчим хувь нь нийгмийн даатгалын тогтолцоонд хамрагдсантай адилхан нөлөөтэй үйлчилгээ үзүүлэх ийм хэлэлцээрүүд хэрэгжиж байна. Одоогийн Монгол Улсын нийгмийн даатгалын тухай хуулиар бол нийгмийн даатгалд гадаадад байгаа монголчууд даатгуулах боломж нь нээлттэй. Заавал биечлэн ирэх шаардлагагүй болсон. Цахимаар даатгуулах бүх сувгийг нь нээгээд өгчихсөн байгаа. Сүүлийн тоогоор 4-5 мянга орчим даатгуулагч гадаад улсаас Монгол улсдаа даатгуулаад явж байна гэсэн тоо баримт байна. Дараагийн удаад Австрали болон бусад улсуудын хэлэлцээр ороод ирэх тусам гадаадад байгаа монголчуудын даатгалд хамрагдах хувь 50-60% болох ийм боломж бүрдэж байна гэж харж байгаа.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ны өдрийн хуралдаанаар Нийгмийн хамгааллын тухай Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Австри Улс хоорондын хэлэлцээр соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд, үг хэлж, асуулт асуув.УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан:2 улсын хоорондын хэлэлцээрийг маш хурдтай батлаад өгчихсөн нь зөв. Монгол улс энэ төрлийн хэлэлцээрийг нийт хэдэн улстай хийсэн, хэдтэй хийхээр хүлээгдэж байгаа вэ? Энэ төрлийн хэлэлцээр хийгдсэн хамгийн олон Монгол Улсын иргэн амьдарч байгаа 5 улсыг тэнд иргэдийнхээ тоотой хэлж өгөөч. Улс хоорондын хэлэлцээрийг маш нухацтай, хариуцлагатай хандаж хиймээр байгаа юм. Өмнө нь бид 2 хөрштэйгөө хийсэн туршлага бий. ОХУ-тай хийх газрын тосны бүтээгдэхүүн, онгоцны түлшний хэлэлцээрийг хэлж болно. Тухайн үед улстөржиж хайнга хандсан. Цаг хугацаа маш хурдан өнгөрч дахин нэг жил өнгөрсний дараа орж ирж байна. Үүнээс болж нефть бүтээгдэхүүний хангамж саарч асуудал үүссэн. Төрийн өндөрлөгүүд, сайд нар нь очиж гуйхаас холгүй юм болж байна. Улс төржилтөө бага хийчихгүй бол үр дагавар нь их гараад байна. Үүний тод жишээ газрын тосны бүтээгдэхүүн дээр гарч байгаа шүү.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар Нийгмийн хамгааллын тухай Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Австри Улс хоорондын хэлэлцээр соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.УИХ-ын гишүүн С.Лүндэг Байнгын хорооны санал дүгнэлтийг танилцууллаа.Монгол Улсын Засгийн газраас гадаад улсад ажиллаж, амьдарч байгаа монгол иргэдийн нийгмийн хамгааллын баталгааг хангах зорилгоор тодорхой арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлж ирсэн болохыг дурдав. Монгол Улсын иргэд олноор оршин сууж байгаа улстай нийгмийн хамгааллын хэлэлцээр байгуулж, хоёр улсын иргэдийн нийгмийн хамгааллын харилцаанд харилцан тэгш эрхтэй байх, тухайн улсын иргэний нэгэн адилаар тэтгэвэр, тэтгэмж авах хууль эрх зүйн үндсийг бүрдүүлдэг байна.Одоогийн байдлаар Оросын Холбооны Улс, Бүгд Найрамдах Солонгос Улс, Унгар Улс, Бүгд Найрамдах Польш Улс, Бүгд Найрамдах Турк Улс болон Бүгд Найрамдах Чех Улстай нийгмийн хамгааллын хэлэлцээр байгуулж, шимтгэл төлсөн хугацааг нэгтгэн тооцох, шимтгэл төлсөн хугацаанд ногдох тэтгэвэр тогтоолгон авах нийгмийн хамгааллын тогтолцоонд давхар хамрагдахаас урьдчилан сэргийлэх, зарим богино хугацааны тэтгэмж авах талаар харилцан тохиролцсон хэлэлцээрийг хэрэгжүүлж байгаа аж. Цаашид Бүгд Найрамдах Австри Улстай хэлэлцээр шинээр байгуулах, Оросын Холбооны Улс, Бүгд Найрамдах Солонгос Улстай байгуулсан хэлэлцээрийг шинэчлэхээр ажиллаж байгааг сайд дурдав.Бүгд Найрамдах Австри Улстай 2023 оноос Нийгэм хамгааллын тухай Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Австри Улсын хоорондын хэлэлцээр байгуулах яриа хэлэлцээг эхлүүлж, хоёр улсын дотоодын хууль тогтоомжийн шаардлагыг хангаснаар хэлэлцээрт 2025 оны тавдугаар сарын 26-ны өдөр Улаанбаатар хотноо талууд гарын үсэг зурсан байна. Энэхүү хэлэлцээр нь нийгмийн даатгалын хуулиудад зааснаас өөр журмаар тэтгэврийн эрх үүсгэх, олгох харилцааг зохицуулсан тул Олон улсын гэрээний тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.3-д зааснаар заавал соёрхон батлах олон улсын гэрээ болохыг тодотголоо.Уг хэлэлцээр хэрэгжсэнээр иргэд нийгмийн даатгалын шимтгэлийг хоёр улсад давхар төлөхөөс чөлөөлөгдөх, хоёр улсад ажиллаж нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн, давхцаагүй хугацааг нэгтгэн тооцуулж өндөр насны, хөдөлмөрийн чадвар алдсаны, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авах эрх үүсгэх, тухайн улсын хууль тогтоомжийн дагуу даатгалын шимтгэл төлсөн хугацаанд ногдох тэтгэврийг тогтоолгон авах боломж бүрдэх юм байна. Ингэснээр тухайн хүний ирээдүйн нийгмийн баталгаа нь сайжрах ач холбогдолтой.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар Сургуулийн орчны эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг:Хуулийг үзэл баримтлалын хүрээнд дэмжиж байна. Мэдээж гишүүдийн хэлж байгаа нарийвчилсан асуудлуудыг анхаараад УИХ дээрх хэлэлцүүлгийн шатад сайжруулах тал дээр ажиллаад явах байх. Хуулийн үзэл баримтлалд байгаа эрүүл монгол хүнийг бид яаж бүтээх вэ гэдэг асуудал байгаа. Эрүүл Монгол хүн улсыг авч явахаас биш суурь өвчлөлтэй, багаасаа шим тэжээлийн дутагдалтай явж ирсэн хүмүүс эрч хүчтэй ажиллаж чадахгүй. Сургуулийн насны хүүхдүүдийн ер нь 90% нь Д витамины дутагдалтай байна гэсэн судалгаа гарсан. Энэ бол 10 хүүхэд тутмын 9 нь гэсэн үг. Шүд цоорох өвчний тархалтаар Монгол Улсын хүүхдүүд дэлхийн дунджаас 2 дахин их байна. Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглээ нь байх ёстой хэмжээнээсээ 3 дахин их байна дүн шинжилгээнүүд гараад байгаа. Энэ бол ерөөсөө л нийгмийн эрүүл мэнд болоод бодлогын алдагдал байгааг харуулж байна. Бага насны хүүхдүүдийн 42,2% нь чихэр, шоколад, шарсан төмс гэх мэт эрүүл бус хүнс байнга хэрэглэж байна. 36,7% нь чихэрлэг ундаа хэрэглэж байна гэсэн судалгаа байгаа. Соён гэгээрүүлэх ажил бодлого хаядсаны жишээ энэ тоогоор харагдаж байна. Ийм амьдралын хэв маягтай болсон Монгол Улсын ирээдүй болсон хүүхдүүдийг сургуулийн орчинд нь эрүүл, аюулгүй хоол хүнсээр хангах, шим тэжээлийн боловсролыг нь олгох, зохист дадалд нь сургах асуудалд маш сайн анхаарахгүй ёстой байна. Өчигдөрхөн Өргөдлийн байнгын хороон дээр ЕБС-ийн үдийн хоолны шим тэжээлийн асуудлыг бид хөндөж хуулийн хэрэгжилтийг хөндөж ярилцсан. ЭМЯ-ны өгсөн мэдээллээр хот суурин газрын хүүхдүүдэд таргалалт, жингийн нэмэгдэл маш их байна. Алслагдмал сум дүүргүүдэд шим тэжээлийн дутагдалд орсон, дундаж өндрөөсөө 2-3см бага байна гэсэн ийм судалгаануудыг гаргасан байна. Хөдөө орон нутагт дотуур байранд нэг хүүхдийн хоолны мөнгийг 6300 төгрөгөөр тогтоож байна. Махны үнэ өсчхөөд байхад орон нутагт амьдарч байгаа хүүхдүүдийн хувьд хооллож байгаа хоолноосоо өдрийн шим тэжээлээ хангалттай авч чадахгүй байна. Үүнийг Боловсролын яамны судалгаагаар даруй 9-10 мянга болгох шаардлагатай. Энд нийтдээ 32 тэрбум төгрөг л шаардлагатай. Бага ангийн хүүхдүүдээс илүү дунд ахлах ангийн хүүхдүүд шим тэжээлээ авч чадахгүй байна. Үүнд 200 орчим тэрбум төгрөг шаардлагатай!
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ний өдрийн хуралдаанаар Сургуулийн орчны эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа: Энэ хууль дээр өөр хүлээлттэй байсан. Хүүхэд хамгааллын тухай хууль шинэчлэгдэн батлагдаад хэрэгжиж эхлээд удаагүй байгаа. Энэ хууль дээр анх удаа үе тэнгийн дээрэлхэлтийг хуульчилсан. Үе тэнгийн дээрэлхэлт үүсэх юм бол яах вэ, хэн ямар хариуцлага хүлээх вэ гэдгийг нь хуульчилж өгсөн. Нэмээд үл хайхралтыг анх удаа хуульчилсан. Эцэг эх үүргээ ухамсарлаж үүргээ хүлээхгүй бол яах вэ, цахим орчинд хүүхдийн эрхийг хэрхэн хамгаалах талаар хуульчилсан. Харамсалтай нь энэ хуулиуд одоо хүртэл хэрэгжиж чадахгүй байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийг түрүүлж мэдвэл сайн байна. Би жишээ авч байна. Google дээр "би амиа хорломоор байна гэж" бичихэд гадаадын улс оронд дохио өгч цаашаагаа сэтгэцийн эрүүл мэндийн үйлчилгээний цахим систем рүү шууд чиглүүлдэг. Ийм зүйл манайд өнөөдрийг хүртэл байдаггүй. Хүүхэд хамгааллын шинэ хуулиар хороо, сум бүр хүүхэд хамгааллын нийгмийн ажилтантай болсон. Сургууль болгон сэтгэл зүйч, нийгмийн ажилтантай болсон. Манай нийгмийн ажилтнуудыг олон юманд ашиглаад ажлыг нь хийлгэхгүй байгаа. Гэхдээ эрх зүйн орчин харьцангуй гайгүй болсон. Сургуулийн орчны, аюулгүй байдлыг ганцхан захирал хариуцахаар тавьчихаж. Хэрвээ захиралд нь төсвийг нь өгөхгүй бол яах вэ? Хэрвээ төсөв байхгүй хүүхдийн эрх зөрчигдвөл энэ захиралдаа ямар хариуцлага тооцох юм.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.02/-ны өдрийн хуралдаанаар Сургуулийн орчны эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуулдлаар гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийлэв.УИХ-ын гишүүн Н.Алтаншагай:Сургуулийн орчинд сүрьеэ, томуу, томуу төст өвчин тархсанаар бусад хүүхдийн суралцах эрхэнд ноцтой зөрчил бий болгодог байдал жилээс жилд нэмэгдэж байна. Улмаар карантилна каринтилахгүй асуудал үүсдэг.Тэгэхээр эрүүл мэндийн чиглэлээр бид тэднийг хамгаалж чадаж байгаа юу? Хэрэгжилт ямар байгаа вэ? Хууль дээр яаж туссан бэ? 1. Хууль эрх зүйтэй нь уяад санхүүгийн ямар дэмжлэгийг боловсролын байгууллагад үзүүлэх вэ?2. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийг бүгд л ярьж байна. Ил далд хэлбэртэй болохоос биш одоо ч байсаар байгаа. Тэгэхээр Боловсролын яам, хүүхдийн эрхийн байгууллагууд энэ тал дээр яг ямар арга хэмжээ авах вэ? Энэ хууль дээр тийм зохицуулалтыг тусгасан уу? Журам уу, ёс зүйгээр зохицуулах уу? Сургуулийн орчны, боловсролын байгууллагын орчны камержуулалт хяналт нэгдсэн системтэй байх уу? Эсвэл тухайн сургууль хариуцаад явах уу гэдэг асуудал бий.Мөн сургуулиудын цайны газрын болоод хоол, хүнс тэжээлийн асуудлыг өмнө нь өмчийн газрууд нь хариуцаад, тендер зарлаж сонгон шалгаруулалтаар хийдэг байсан. Одоо сургууль нь хариуцаж байгаа. Сургуулийн захирал нь нярваа, тогоочтойгоо дагуулчихсан Дэнжийн мянга дээр мах аваад явж байхад эрүүл мэнд, аюулгүй байдал яригдах уу! Энэ зохицуулалтыг яаж тусгасан бэ?Түүний асуултад ажлын хэсгийн төлөөлөл хариуллаа.