Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалынхаа хүрээнд /2026.09.29/ Токио хотноо Японы Олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллагын (ЖАЙКА)Ерөнхийлөгч А.Танакаг хүлээн авч уулзав.Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсын Засгийн газрын Хөгжлийн албан ёсны тусламж (ХАЁТ) Монгол Улс дахь ардчиллыг баталгаажуулж, нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд нэн чухал ач холбогдолтой байж ирснийг онцлов.Үүнд ЖАЙКА ул суурьтай судалгаанд суурилсан, үр өгөөжтэй олон төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэн үнэтэй хувь нэмэр оруулж буйд чин сэтгэлийн талархал илэрхийллээ. Дээрх хамтын ажиллагааны хүрээнд “Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын өргөтгөлийн төсөл”-ийг хэрэгжүүлэхээр болсон. Төслийн хэрэгжилтийн хугацаанд “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлыг дотоодын нислэгт ашиглах, агаарын тээврийн салбарын тогтвортой үйл ажиллагааг хангах асуудлаар хамтран ажиллахыг хүслээ.ЖАЙКА байгууллагын Ерөнхийлөгч А.Танака хоёр улсын найрамдалт харилцааны шинэ бэлгэ тэмдэг болсон “Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын өргөтгөлийн төсөл”-ийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн төлөө хичээн ажиллахаа хэлэв. Мөн Улаанбаатар хотод газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах агуулахын цогцолбор байгуулах төслийн Техник, эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулах ажлыг Япон Улсын Засгийн газраас дэвшүүлээд буй “POWERR Asia” санаачилгын хүрээнд эхлүүлэхэд ЖАЙКА-аас дэмжин ажиллахаа илэрхийллээ.Чухал ашигт малтмалын чиглэлээр Япон Улсын Метал, эрчим хүчний аюулгүй байдлын байгууллага (ЖОГМЭК)-тай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, Монгол Улсад Японы Гадаад худалдааг дэмжих байгууллагын (ЖЕТРО) Төлөөлөгчийн газар байгуулах саналыг ажил хэрэг болгох зэрэг хамтын ажиллагааны чиглэлээр үр дүнтэй уулзалт болов. Талууд Монгол Улсын дэд бүтцийн чадавхыг сайжруулах, хүний нөөцийг хөгжүүлэх, кибер аюулгүй байдлыг хангах зэрэг үр өгөөжтэй төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж ажиллах талаар мөн ярилцав. Түүнчлэн, эрүүл мэнд, байгаль орчин, нийгмийн хамгаалал зэрэг салбарт хамтын ажиллагаагаа улам бүр бэхжүүлэх нь ач холбогдолтой гэдэгт санал нэгдэв.Япон Улсын Засгийн газраас 1977-2025 онд Монгол Улсад зээл, буцалтгүй тусламж, техникийн хамтын ажиллагааны хүрээнд нийт 3.3 тэрбум ам.долларын дэмжлэг үзүүлжээ. ЖАЙКА Монгол Улсын хөгжлийг дэмжихэд чиглэсэн олон төсөл, хөтөлбөр амжилттай хэрэгжүүлж буй юм.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учралын Япон Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалын хүрээнд “Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын өргөтгөлийн төсөл”-ийн хөгжлийн санхүүжилтийн гэрээнд Монгол Улсын Сангийн сайд З.Мэндсайхан, Японы Олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллагын (ЖАЙКА) Ерөнхийлөгч Танака Акихико нар 2026 оны есдүгээр сарын 29-нд гарын үсэг зурлаа.Тус төслийг ЖАЙКА-ын “Эдийн засгийн түншлэлийн тусгай нөхцөл” (STEP)-ийн 158.3 тэрбум иенийн хөгжлийн санхүүжилтээр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Нөхцөл нь 40 жилийн хугацаатай, үүнээс үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх хугацаа 10 жил, жилийн 1.1 хувийн тогтмол хүүтэй байна. Энэ нь Япон Улсын Засгийн газраас Монгол Улсад олгож буй хөгжлийн санхүүжилт болж байна.“Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлын төслийг анх Япон Улсын Засгийн газрын нэн хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр хэрэгжүүлж, 2021 онд ашиглалтад оруулсан. Тус төсөл нь Монгол, Япон хоёр орны найрсаг харилцаа, стратегийн түншлэл, харилцан итгэлцэлд суурилсан хамтын ажиллагааны бэлгэ тэмдэг болсон томоохон бүтээн байгуулалт юм.Гэвч сүүлийн жилүүдэд нисэх буудлын зорчигч тээврийн урсгал анх тооцоолсон хүчин чадлаас давж, цаашид тогтмол өсөх хандлагатай байгаа тул хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, өргөтгөх шаардлага бий болсон. Төслийн хүрээнд зорчигч терминалын барилга, ачаа терминалын барилга болон холбогдох дэд бүтцийн байгууламж, дулааны станц, авто зогсоол, инженерийн байгууламжийг өргөтгөн шинэчлэнэ. Ингэснээр жилд хүлээн авах зорчигчийн хүчин чадал одоогийн 1.6 саяас 5.2 саяд хүрч, 3.2 дахин нэмэгдэх боломж бүрдэх юм. Өсөн нэмэгдэж буй зорчигч, ачаа тээврийн эрэлтийг хангахын зэрэгцээ олон улсын худалдаа, хөрөнгө оруулалт, аялал жуулчлалыг дэмжиж, Монгол Улсын эдийн засгийн идэвхжилд хувь нэмэр оруулах өндөр ач холбогдолтой юм.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал Япон Улсын Ерөнхий сайд Такаичи Санаэтай /2026.09.29/ Токио хотноо албан ёсны хэлэлцээ хийж, хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, цаашдын зорилт, үйл ажиллагааны талаар дэлгэрэнгүй санал солилцов.Ерөнхий сайд Н.Учрал манай улсын ардчиллын нийтлэг үнэт зүйлс бүхий чухал “гуравдагч хөрш” Япон Улстай найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлэхэд Монгол Улсын Засгийн газар ямагт өндөр ач холбогдол өгдөг болохыг илэрхийлэв. Мөн Монгол Улсад ардчиллыг бэхжүүлэх, нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангахад Япон Улсын үе үеийн Засгийн газар тууштай дэмжиж ирснийг талархан тэмдэглэсэн юм. Япон Улс нь олон улсын энх тайван, тогтвортой байдал, хамтын хөгжилд энх тайванч улсын хувиар оруулж ирсэн хувь нэмрийг Монгол Улс өндрөөр үнэлдгийг хэллээ.Талууд хоёр улсын харилцаа эдүгээ “хүн төвтэй” “Энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн төлөөх Тусгай стратегийн түншлэл”-ийн түвшинд гүнзгийрэн хөгжиж буйг сайшаан тэмдэглээд уг түншлэлийн “Хамтарсан мэдэгдэл”-д туссан зорилт, зарчмуудыг тууштай баримталж, “Үйл ажиллагааны 10 жилийн хөтөлбөр”-ийг цаашид бодит агуулгаар баяжуулан хэрэгжүүлэхийн төлөө байгаагаа нотлов. Түүнчлэн Монгол Улсын Засгийн газрын дэвшүүлж буй “Ногоон чөлөөлөлт”, Япон Улсын Засгийн газраас дэвшүүлж буй ”POWERR Asia” санаачилгын хүрээнд уур амьсгалын өөрчлөлт, карбон кредит, сэргээгдэх эрчим хүч болон газрын тосны агуулах сав барих зэрэг чиглэлд хамтран ажиллах хүсэлтэй байгаагаа талууд тэмдэглэлээ. Японы Засгийн газрын шинэчилсэн “Чөлөөт, нээлттэй, Энэтхэг, Номхон далай”-н санаачилгын хүрээнд хамтран ажиллах боломжийн тухай санал солилцов.Албан ёсны хэлэлцээ эхлэхийн өмнө хоёр улсын найрамдал, хамтын ажиллагааны бэлгэ тэмдэг болсон “Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын өргөтгөлийн төсөл”-ийг Япон Улсын Засгийн газрын хөгжлийн санхүүжилтээр хэрэгжүүлэхээр харилцан тохиролцож, Сангийн сайд З.Мэндсайхан, Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд М.Игавахара нар төслийн “Солилцох ноот бичиг” (E/N)-ийг солилцлоо. Хоёр улсын хоорондын бүхий л түвшний айлчлал, яриа хэлэлцээний агуулгыг баяжуулж, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны үр өгөөжийг бодитоор нэмэгдүүлж, хөрөнгө оруулалтыг дорвитой татах, иргэд хоорондын солилцоог идэвхжүүлэхийн төлөө Засгийн газар хооронд Давхар татварын хэлэлцээр болон Нийгмийн хамгааллын хэлэлцээр байгуулахын ач холбогдлыг харилцан нотлов. Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээрийн үр өгөөж, ялангуяа Монгол Улсаас Япон Улс руу чиглэсэн экспортын бараа, бүтээгдэхүүнийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгааг тэмдэглэв. Монгол Улсад Японы Гадаад худалдааг дэмжих байгууллага (ЖЕТРО)-ын Төлөөлөгчийн газрыг нээхэд бэлэн байгаагаа Японы тал илэрхийллээ.Манай улсын боловсролын салбарт сайн жишиг болон тогтож, үр дүнтэй хэрэгжиж буй Япон загварын “Инженер, технологийн дээд боловсрол (MJEED)” буюу “1000 инженер”-ийн төслийн дараагийн үе шатыг хэрэгжүүлэх чиглэлд хамтран ажиллах эрмэлзлээ нотлов. Монгол Улс, Япон Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ой 2027 онд тохионо. Энэхүү ойг өргөн хүрээнд ёслол төгөлдөр тэмдэглэж, хоёр улсын найрамдал, нөхөрлөлийг улам бататган ажиллахад санал нэгдлээ.Хоёр улсын Засгийн газрын тэргүүн нар дэлхий дахинаа геополитикийн нөхцөл байдал тогтворгүй, ээдрээтэй энэ цаг үед манай хоёр улс харилцан ойлголцож, нягт хамтран ажиллахын чухлыг онцолж, бүс нутаг, олон улсын харилцан сонирхсон асуудлуудаар санал солилцов. Мөн НҮБ болон олон талт, бусад чиглэлээр хамтын ажиллагаагаа үргэлжлүүлэхийн төлөө байгаагаа илэрхийллээ.Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор 2026 оны аравдугаар сард “Дэлхийн эмэгтэй парламентчдын чуулга уулзалт”-ыг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулахаар төлөвлөж байгааг Монголын тал уламжилж, Япон Улсаас өргөн бүрэлдэхүүнтэй оролцохыг хүсэв.Японы тал Монгол Улс НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлыг Улаанбаатар хотноо амжилттай зохион байгуулсанд баяр хүргэв.Яриа хэлэлцээ найрсаг дотно уур амьсгалд болж өндөрлөлөө.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах агуулгатай хуулийн төслийг яаралтай хэлэлцэн батлахаас өөр аргагүй нөхцөл үүсэж болзошгүйг УИХ-ын дарга С.Бямбацогт мэдэгдлээ. Түүний хэлснээр, гишүүд хуралдаандаа оролцохгүй бойкот нь үргэлжилбэл хариуцлага тооцох асуудал хөндөгдөнө. Ингэснээр ирцийн маргаан улс төрийн зөрчлөөс хальж, гишүүд хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлж байгаа эсэх, цаашлаад бүрэн эрхийг нь эгүүлэн татах үндэслэл үүсэх эсэх асуудал руу шилжиж байна.
Монгол Улс 2026 онд Төв Азийн бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөр буюу (КАРЕК/CAREC)-ийг даргалж байна. КАРЕК-ийн 25 жилийн ойн хүрээнд 2026 оны 9 дүгээр сарын 28-наас 10 дугаар сарын 2-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотноо Сайд нарын бага хурал, Хөгжлийн түншүүдийн яриа хэлэлцээр, Бизнес форум, Хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийн форум зэрэг өндөр түвшний арга хэмжээг зохион байгуулж байна. Энэ хүрээнд Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Сангийн дэд сайд Ляо Минийг хүлээн авч уулзлаа.Уулзалтаар, хоёр орны хил холболтын төслүүдийг урагшлуулах, худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, хөрөнгө оруулалт, боомт, дэд бүтцийн хамтын ажиллагаа зэрэг асуудлуудыг хөндөн ярилцлаа.Уулзалтын эхэнд Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр "Хоёр улсын худалдаа, эдийн засгийн харилцаа, хамтын ажиллагааны хүрсэн түвшнийг ахиулах, эрчийг хадгалж, бодит үр дүнгээр улам бататган хөгжүүлэх нь чухал" болохыг тодотгов.Мөн тэрбээр, "Хоёр улсын Төрийн тэргүүн нарын түвшинд худалдааны эргэлтийг 30 тэрбум ам.долларт хүргэх зорилтыг бодит үр дүнд хүргэхэд хилийн боомтын хүчин чадал, хил холболтын дэд бүтцийг сайжруулах, боомтын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх нь нэн чухал ач холбогдолтой. Гэвч сүүлийн жилүүдэд хоёр улсын хилийн боомтуудаар нэвтрэх ачаа тээврийн хэмжээ буурсаар байна. Иймд боомтуудын нэвтрүүлэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, ачаа тээврийн урсгалыг тогтвортой нэмэгдүүлэх чиглэлээр хоёр талын харилцаа, хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх шаардлагатай" гэдгийг онцлон тэмдэглэлээ.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалынхаа хүрээнд /2026.09.29/ Япон Улсын Парламентын Зөвлөхүүдийн танхимын дарга Сэкигүчи Масаказүд бараалхав.Ерөнхий сайд Н.Учрал Монгол Улсын чухал “гуравдагч хөрш”, “Энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн төлөөх Тусгай стратегийн түнш” Япон Улстай найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлэх нь манай улсын гадаад бодлогын тэргүүлэх чиглэл болохыг тэмдэглэв. Мөн ардчиллыг баталгаажуулах, нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд Япон Улсаас үзүүлж ирсэн тууштай дэмжлэгт талархал илэрхийллээ.Хоёр улсын парламент хоорондын харилцаа, парламент дахь найрамдлын бүлгүүдийн хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, харилцан туршлага солилцохын чухлыг онцлов.Монгол, Японы худалдаа, хөрөнгө оруулалтын харилцааг өргөжүүлэх, Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээрийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, Монгол Улсаас Япон Улсад экспортлох бараа, бүтээгдэхүүний хэмжээг өсгөх нь чухал ач холбогдолтойг тэмдэглэв. Түүнчлэн Япон Улсын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэхэд татварын таатай, тогтвортой орчин бүрдүүлэх, “Орлого ба хөрөнгийн татварыг давхардуулан ногдуулахгүй байх, татвар төлөхөөс зайлсхийх явдлаас урьдчилан сэргийлэх тухай хэлэлцээр” байгуулах зэрэг чиглэлээр хамтран ажиллахын төлөө буйгаа илэрхийллээ.Мөн “Чингис хаан” олон улсын нисэх онгоцны буудлын өргөтгөлийн төсөл”-ийг Япон Улсын иенийн нэн хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэсэнд талархал илэрхийлэв.Япон Улсын Парламентын Зөвлөхүүдийн танхимын дарга Сэкигүчи Масаказү “Чингис хаан олон улсын нисэх буудал нь хоёр улсын найрамдалт харилцааны шинэ бэлгэ тэмдэг гэдгийг тэмдэглэв.Уулзалтын үеэр боловсрол, соёл, хүний хөгжил, улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх чиглэлээрх хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх асуудлаар ярилцав. 2026 оны аравдугаар сард Улаанбаатар хотод “Дэлхийн эмэгтэй парламентчдын чуулга уулзалт”-д Япон Улсаас өргөн бүрэлдэхүүнтэй оролцохыг Ерөнхий сайд урилаа. Тус чуулга уулзалтад Япон Улсын зөвлөхүүдийн танхимаас оролцохоо илэрхийллээ.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалынхаа хүрээнд /2026.09.29/ Япон Улсын Парламентын Төлөөлөгчдийн танхимын дарга Э.Морид бараалхаж, хоёр орны харилцаа, парламент хоорондын хамтын ажиллагааны талаар санал солилцов.Ерөнхий сайд Н.Учрал Монгол Улсын чухал “гуравдагч хөрш”, дотно түнш Япон Улстай найрсаг харилцааг улам бүр бэхжүүлэхийн төлөө байдгаа илэрхийлэв. Мөн хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагаа “Энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн төлөөх Тусгай стратегийн түншлэл”-ийн өндөр түвшинд өргөжин хөгжиж буйд сэтгэл хангалуун буйгаа онцлов. Түүнчлэн Монгол Улсын ардчилал, нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд олон жилийн турш тууштай дэмжлэг үзүүлж ирсэн Япон Улсын Парламент, Засгийн газар, ард иргэдэд талархал илэрхийлж, парламент хоорондын харилцаа, найрамдлын бүлгүүдийн хамтын ажиллагааг цаашид идэвхжүүлэхийн чухлыг тэмдэглэв.Мөн худалдаа, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, Монгол, Японы Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээрийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, Монгол Улсын экспортыг өсгөх, Монгол дахь Японы хөрөнгө оруулалт, технологи, ноу-хауг нэмэгдүүлэхэд анхаарч ажиллахаа илэрхийлэв.Япон Улсын Парламентын Төлөөлөгчдийн танхимын дарга Э.Мори хоёр улсын найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагаа тогтвортой хөгжиж ирснийг тэмдэглэв. Мөн парламент хоорондын харилцаа, харилцан айлчлал, найрамдлын бүлгүүдийн хамтын ажиллагааг цаашид бэхжүүлэхэд анхаарч ажиллахаа илэрхийлсэн юм.
Монгол Улс 2026 онд Төв Азийн бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөр буюу (КАРЕК/CAREC)-ийг даргалж байна. КАРЕК-ийн 25 жилийн ойн хүрээнд 2026 оны 9 дүгээр сарын 28-наас 10 дугаар сарын 2-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотноо Сайд нарын бага хурал, Хөгжлийн түншүүдийн яриа хэлэлцээр, Бизнес форум, Хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийн форум зэрэг өндөр түвшний арга хэмжээг зохион байгуулж байна.Энэ хүрээнд Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр Бүгд Найрамдах Туркменистан Улсын Санхүү, Эдийн засгийн дэд сайд Бегмырат Аллакбаевыг хүлээн авч уулзлаа.Уулзалтын эхэнд, Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр "Хоёр орны хоорондын өндөр, дээд түвшний айлчлал, уулзалтын давтамж эрчимжиж байгаад баяртай байгаагаа илэрхийлж, хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын 2024-2025 онд харилцан хэрэгжүүлсэн төрийн айлчлалууд нь хоёр талын харилцаа, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэн хөгжүүлэхэд түлхэц өгөхүйц ач холбогдол өндөртэй айлчлалууд болж өнгөрсөн" гэдгийг онцлон тэмдэглэв.Мөн хоёр улсын худалдааны эргэлт өнөөгийн байдлаар харьцангуй бага байгаа ч өсөлтийн хандлагыг дэмжиж, монголын талаас хөдөө аж ахуйн бараа, бүтээгдэхүүн, тэр дундаа ноос ноолуур, арьс ширэн бүтээгдэхүүнийг Туркменистаны зах зээлд нийлүүлэх зэргээр худалдааг өргөжүүлэх санал солилцов.Монгол Улсын зүгээс худалдаа, хөрөнгө оруулалт, бизнесийн түншлэлийг нэмэгдүүлэх, тээвэр, логистик, холболтыг сайжруулах, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэр, шинжлэх ухаан, технологийн салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, хоёр орны хувийн хэвшил, бизнес эрхлэгчдийн харилцаа, түншлэлийг идэвхжүүлэх зорилт тавилаа.Бүгд Найрамдах Туркменистан Улсын Санхүү, Эдийн засгийн дэд сайд Бегмырат Аллакбаев "Хоёр улсын төрийн тэргүүний айлчлалын хүрээнд тохиролцсон асуудлыг шийдвэрлэх чиглэлээр хамтран ажиллахад бэлэн байгаагаа" илэрхийллээ.
Төв Азийн бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хөтөлбөр буюу (КАРЕК/CAREC)-ийн 25 жилийн ойн хүрээнд 2026 оны 9 дүгээр сарын 28-наас 10 дугаар сарын 2-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотноо Сайд нарын бага хурал, Хөгжлийн түншүүдийн яриа хэлэлцээр, Бизнес форум, Хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийн форум зэрэг өндөр түвшний арга хэмжээг зохион байгуулж байна. Энэхүү арга хэмжээ өнөөдөр /2026.09.30/ Бизнес форумаар үргэлжилж буй юм. Монгол Улсын Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр бизнес форумыг нээж хэлсэн үгэндээ, "КАРЕК-ийн хөтөлбөр байгуулагдсаны 25 жилийн ой тохиож буй энэ түүхэн үед Монгол Улс тус хөтөлбөрийг даргалж байгаа нь нэр төрийн хэрэг" гэдгийг онцоллоо. Мөн тэрбээр, "Монгол Улс КАРЕК-ийн хүрээнд тээвэр, худалдаа, логистик, эрчим хүч, уул уурхай, чухал ашигт малтмал, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал, үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхийг зорьж байна. Байгалийн баялгийг түүхий хэлбэрээр экспортлохоос гадна нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэл, боловсруулах үйлдвэрлэл болон бүс нутгийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд оролцох боломжийг нэмэгдүүлэхэд анхаарч байна. Мөн хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулах, бизнес эрхлэхэд ээлтэй орчин бүрдүүлэх, хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах, худалдаа, тээврийн холболтыг нэмэгдүүлэх нь Монгол Улсын тэргүүлэх чиглэл" гэлээ.Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс КАРЕК-ийн дараагийн 25 жилийг зөвхөн дэд бүтцийн холболтын бус, худалдаа, хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэл, технологи, бизнесийн бодит түншлэлийн үе шат болгохыг зорьж байна. Түүнчлэн өнгөрсөн 25 жилийн хугацаанд КАРЕК нь бүс нутгийн улс орнуудыг эдийн засгийн хамтын ажиллагаагаар холбож, тээвэр, худалдаа, эрчим хүч, дэд бүтцийн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлсэн. Харин хамтын ажиллагааны дараагийн шатанд худалдаа, хөрөнгө оруулалт, хувийн хэвшлийн оролцоо, үйлдвэрлэл болон бүс нутгийн нийлүүлэлтийн сүлжээг өргөжүүлэхэд илүү анхаарах шаардлагатай байна. Ялангуяа дэлхийн худалдаа, үйлдвэрлэл, нийлүүлэлтийн сүлжээ өөрчлөгдөж буй өнөө үед тээвэр, логистик, эрчим хүч, чухал ашигт малтмал, дижитал технологи, боловсруулах үйлдвэрлэл стратегийн ач холбогдолтой.
Төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын 30 гишүүн боловсруулсныг өнөөдөр (2026.09.29) С.Цэнгүүн, Ч.Анар, Г.Лувсанжамц, Б.Мөнхсоёл, Г.Хосбаяр нарын гишүүд Монгол Улсын Их Хурлын дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэд өргөн мэдүүллээ.Үндсэн хуулиар Улсын Их Хуралд олгогдсон төрийн санхүү, улсын төсвийг батлах бүрэн эрх, мөн төсвийн ил тод, хариуцлагатай, иргэдийн оролцоог хангах зарчмыг хэрэгжүүлэхээр хуулийн төслийг боловсруулжээ.Хуулийн төслийн хүрээнд дараах зургаан асуудлыг зохицуулах юм байна. Тухайлбал, төсвийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг үндсэн шалгуурт тулгуурласан урьдчилсан үнэлгээ, оноо, түүний дагуу тогтоосон эрэмбэд үндэслэн төсөвт тусгах; улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө нь улсын хөгжлийн жилийн төлөвлөгөөнд нийцсэн эсэх болон уялдаа холбоог хангасан эсэхийг төсвийн төсөлд нэгтгэн боловсруулах; төсвийн хөрөнгө оруулалтын үнэлгээ, эрэмбэ, санхүүжилт, төсөл, арга хэмжээний талаарх мэдээллийг нээлттэй цахим хэлбэрээр нийтлэх зэрэг юм байна.Түүнчлэн төсвийн урсгал зардлын бүтэц, зориулалт, нэгж өртөг, тоо хэмжээ, хүрэх үр дүнгийн талаарх мэдээллийг нарийвчлан төсвийн төсөлд тусгах, нийтэд ил тод болгох; төсвийн төслийг олон нийтэд ойлгомжтой хэлбэрээр танилцуулж, иргэдийн саналын талаар тайлагнах болон төсвийн тусгай шаардлагыг мөрдөөгүй албан тушаалтанд хариуцлага тооцох зэрэг асуудлыг тусгасан байна.Төсвийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг улсын төсвийн төсөлд тусгахдаа нэгдсэн шалгуур үзүүлэлт, жинлэсэн онооны аргачлалд тулгуурлан, улс төрийн нөлөөллөөс ангид, нотолгоонд суурилах нарийвчилсан зохицуулалт нь төслийн зарчмын шинжтэй, цөм агуулга болохыг С.Цэнгүүн гишүүн танилцуулсан.Энэ хүрээнд урьдчилан үнэлээгүй, эрэмбэлээгүй төсөл, арга хэмжээг улсын төсөвт тусгахыг хязгаарлах зарчим тусгагджээ. Мөн төсвийн урсгал зардлын мэдээллийг төсвийн захирагч бүрээр, зардлын нэр төрөл, зориулалт, нэгж өртөг, тоо хэмжээ, өмнөх оны гүйцэтгэлтэй харьцуулсан байдлаар дэлгэрэнгүй тайлагнах шаардлагыг нэмж тусгасан байна. Түүнчлэн “иргэдийн төсөв” хэлбэрийн хялбаршуулсан, харьцуулалт бүхий танилцуулгыг хуульчлан тогтоож, олон нийтийн хэлэлцүүлгийн үр дүнг тайлагнах хэлбэрийг бий болгох нь зүйтэй хэмээн төсөл санаачлагчид үзсэн байна.Эдгээр харилцааг Төсвийн тухай хуулиар зохицуулсан ч хэрэгжилт хангалтгүй, төсвийн төлөвлөлтийн сахилга сул, урсгал зардлыг дэлгэрэнгүй танилцуулдаггүй, үүний улмаас төрийн байгууллагуудын үр ашиггүй, урсгал зардал тогтмол өсөх хандлагатай байгааг төслийн танилцуулгад дурджээ. Иймд төсвийн төсөл боловсруулах ажиллагааг гадаад орны сайн туршлага, бусад судалгаа, шинжилгээ, дүгнэлтийн хүрээнд олон улсын жишиг аргачлалд нийцүүлэн боловсруулсан байна. Тодруулбал, оноонд суурилсан эрэмбэлэх тогтолцоо болон төсвийн ил тод байдлын үнэлгээнд санхүүгийн тайлан гаргах, төсвийн төлөвлөлт, эрсдэлийн удирдлага, нөөц баялгийн орлогын удирдлагыг нэвтрүүлэхээр хуулийн төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгасан байна.Мөн төсвийн төсөл, тодотгол, гүйцэтгэлийн тайлан бүрийг энгийн хэлбэрээр нийтлэх, олон нийтийн саналыг хэрхэн шийдвэрлэсэн тухай эргэн мэдээлэх тогтолцоог бүрдүүлэх зохицуулалтыг тусгажээ хэмээн Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээллээ.