2024 онд УИХ-ын сонгууль явагдаж, Үндсэн хуульд өөрчлөлт ороод Монгол Улс анх удаа олон намын төлөөлөл бүхий парламентыг байгуулж 126 гишүүнтэй болсон. Энэ парламент УИХ-ын тогтоол гаргаад 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг батлахдаа Шүгэл үлээгчийн тухай хуулийн төслийг тусгаж өгсөн.

Мөн Засгийн газар өөрийн үндсэн чиглэлдээ Шүгэл үлээгчийн тухай хуулийг 2025 онд батлуулна хэмээн заасан байдаг.

Хууль зүйд Дэд сайд 6 хоногийн өмнө уг хуулийн төслийг Монгол Улсын Засгийн газар дэмжиж, УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр шийдвэрлэснээ олон нийтэд зарласан. Гэвч Засгийн газар огцорч, дараагийн кабинет бүрдүүлэх, шинээр сонгогдсон кабинет уг шийдвэрийг үргэлжлүүлэх үү гээд уг хуулийн хувь заяа дахин бүдгэрээд буй юм.

Уг хуулийг батлах нь ЯАГААД ЧУХАЛ ВЭ?

D-Parliament өргөдөл гомдлын системийг санаачлагч, "Иргэн ба Хүч" залуусын нэгдэл ТББ-ын тэргүүн Б.Өлзийбат:

"Монгол Улс авлигалаараа дэлхийд толгой цохиж байна. Энэ нь шударга байдал байхгүйг илгэнэ. Парламентын ардчилалтай улсад тэгш байдлыг бий болгоё гэвэл хамгийн түрүүнд Шүгэл үлээгчийн хуулийг баталдаг. Учир нь шударга бус зүйлтэй битгий эвлэрээрэй гээд.

Монгол Улсын иргэний журамт үүрэг бол

Хууль дээдлэх
Монгол хүн байгаагаараа бахархах юм.

Үүний төлөө шударга бус үйлтэй бүү эвлэр. Шударга бус зүйл байх юм бол юунаас ч айхгүйгээр дугар. Төр чамайг хамгаална гэсэн хууль юм..." хэмээн тодотгов.

Шүгэл үлээгчийн тухай хуулийн төсөл нь таван бүлэг 22 заалттай. Гол зохицуулалт нь шүгэл үлээсэн иргэнийг 1 саяас 5 тэрбум төгрөгийн мөнгөн урамшуулал олгохоор заасан. Гэхдээ, шүгэл үлээсэн тохиолдол бүрт мөнгөн урамшуулал заавал олгохгүй.

Харин тухайн асуудлыг шалгаж, холбогдох ажиллагаа явуулж, асуудал шүүхээр эцэслэсэн шийдвэрлэгдэж, батлагдсан тохиолдолд шүгэл үлээгчийн гаргасан хүсэлтийг прокурорын байгууллага, АТГ, ХЭҮК цагдаагийн байгууллага, гаалийн байгууллага, ШӨХТГ-ын төлөөлөл бүхий Мөнгөн урамшууллын зөвлөл хэлэлцэн шийдвэрлэх ажээ.

Хуулийн төслийн онцлох заалтууд:

Шүгэл үлээгч нь нийтийн ашиг сонирхлын төлөө шүгэл үлээнэ. Шүгэл үлээхдээ бичгээр болон амаар мэдээллээ гаргах боломжтой.
Шүгэл үлээгч өөрийн мэдээллийг нууцлах боломжтой.
Шүгэл үлээгчийн мэдээллийг прокурорын байгууллага, Авлигатай тэмцэх газар, Хүний эрхийн Үндэсний Комисс, цагдаагийн байгууллага, гаалийн байгууллага, Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газар хүргүүлнэ. Эдгээр эрх бүхий байгууллага нь зарим мэдээллийг шүгэл үлээгчээс нэмж тодруулж болно.
Илт худал мэдээллээр шүгэл үлээсэн, өмнө нь шалгаж үр дүнг нь мэдэгдсэн асуудлаар дахин шүгэл үлээсэн бол дээрх эрх бүхий байгууллагууд шүгэл үлээгчийн мэдээллийг хянан шалгахгүй.
Цахим орчинд, олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтэд ил болгосон үйл баримтаас өөр шинэ баримтгүйгээр шүгэл үлээсэн бол мөн хянан шалгахгүй.
Шүгэл үлээгч хууль зүйн болон сэтгэл зүйн үнэгүй зөвлөгөө авч болно.
Шүгэл үлээгч эрх бүхий байгууллагад мэдээлэл өгсөн асуудлаар олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн байгууллагад хандаж болно. Олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн байгууллага нь шүгэл үлээсэн асуудлыг мэдээлсэн эх сурвалжаа нууцлах эрхтэй.

Мөнгөн урамшууллыг дараах хэлбэрээр олгоно:

Тавин сая хүртэл төгрөгийн 15 хувийг;
Тавин саяас хоёр зуун тавин сая хүртэл төгрөгийн 10 сая төгрөг дээр 50 сая төгрөгөөс давсан дүнгийн 12 хувийг;
Хоёр зуун тавин саяас нэг тэрбум хүртэл төгрөгийн 36 сая төгрөг дээр 250 сая төгрөгөөс давсан дүнгийн 10 хувийг;
Нэг тэрбумаас хоёр тэрбум хүртэл төгрөгийн 113 сая төгрөг дээр 1 тэрбум төгрөгөөс давсан дүнгийн 6 хувийг;
Хоёр тэрбум, түүнээс дээш төгрөгийн 173 сая төгрөг дээр 2 тэрбум төгрөгөөс давсан дүнгийн 4 хувийг.
Мөнгөн урамшууллын хэмжээ нь 100 мянган төгрөгөөс 1 тэрбум 500 сая төгрөг хүртэл байна.

Энэ хуулийн төсөл хэлэлцэгдэхгүй, хэрэгжихгүй удаашрах, цалгардах шалтгааныг эрх баригчид, албан тушаалтнуудын эсрэг үйлчлэх зорилготой холбон тайлбарлах мэргэжилтнүүдийн байр суурь бий.

Иймд “Шүгэл үлээгчийн тухай” хуулийг батлаач ээ хэмээн залуучууд өнгөрөгч намрын чуулган эхлэхийн өмнө илэрхийлж байв. Өнөөдөр ч сошиал орчинд энэ сэдэв өрнөсөөр. Хамгийн сайн хяналт бол иргэдийн оролцоо юм гэдгийг Б.Өлзийбат эксперт онцолж байна.

Уг хуулийн төсөлтэй холбоотой ярилцлагыг үзэх

Б.Өлзийбат: Парламентын ардчилалтай улсад тэгш байдлыг бий болгоё гэвэл хамгийн түрүүнд Шүгэл үлээгчийн хуулийг баталдаг