Орон байр бол хүний анхдагч бас чухал хэрэгцээ. Гэвч шаардлагад нийцсэн орон байртай байх эрх нь толгой хорогдох оромж, өмч төдийхөн ойлголтоор хязгаарлагдахгүй. Энэ нь аюулгүй, тайван, нэр төртэй амьдралын шаардлага хангасан түвшинд аж төрөх эрхийн тухай юм.

Төрөөс иргэддээ орон сууц барьж өг гэсэн утга хэрхэвч биш бөгөөд угтаа төр тус эрхийг хүндэтгэх, хамгаалах, хангах үүрэгтэй бөгөөд хууль, эрх зүйн орчинд нь баталгаажуулж, хамгаалж өгөх үүрэгтэй билээ.

Хөдөө орон нутгаас хот руу шилжих хөдөлгөөн огцом нэмэгдэж, гэр хороолол хяналтгүй тэлснээр дэд бүтэц хүрэлцэхээ больж, хуучин барилгууд элэгдэж эхэлснээр хот дахин төлөвлөлтийн асуудал хөндөгдөж эхэлсэн. Улмаар албан ёсны бодлогын түвшинд авч үзэх шаардлага бий болж 2015 онд Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай, 2025 онд Нийслэл Улаанбаатар хотын замын хөдөлгөөний түгжрэлийг бууруулах, гэр хорооллыг орон сууцжуулах тухай хуулиудыг тус тус баталсан.

Гэтэл 2015 онд батлагдсан хуулийг хэрэгжүүлэх механизм хүний эрхийг дөнгөн данган хангаж байтал, жил хүрэхгүй хугацааны өмнө “20 минутын хот”, Дэд төвүүд байгуулах бодлого, төлөвлөлтийн хүрээнд Замын хөдөлгөөний түгжрэлийг бууруулах, гэр хорооллыг орон сууцжуулах зохицуулалтыг хуульчилж 9 хоногийн дотор яаралтай горимоор баталсан нь уг асуудлыг өндөр цэгт нь хүргэсэн юм. Үүнд эс үйлдэхүйгээр хандаж болохгүй цаг үе.

Үүнийг улс төрийн ашиг сонирхол бүхий хууль гэж үзэж байгаа. Учир нь дахин төлөвлөлтийн гоё ганган зурагны ард иргэд олноороо хохирч байгаа учраас тэр.

“Сэлбэ-Дэд төв”-ийн төсөл үүний тод жишээ болж байна.

Иргэнтэй гэрээ хийлгүйгээр газрыг нь дур мэдэн чөлөөлж барилгын ажлыг эхлүүлсэн; И-Монгол системд өмчлөх эрхийг эзэмших болгон өөрчилсөн; иргэдэд урьдчилсан, чөлөөтэй мэдээлэлтэй байдлаар хэлэлцээрт орох хангалттай цаг хугацаа, мэдээллээр хангаагүй; иргэдэд хөрөнгийн үнэлгээг нь бүрэн танилцуулаагүй; эх болон хуулбар хувиар нь өгөөгүй, нөхөн олговрыг шударгаар үнэлээгүй; гэртээ саадгүй нэвтрэх боломжгүй болгох зэргээр наад захын хэрэгцээ, тог, цахилгаан, интернэтийг нь тасалж үндсэндээ нүүхээс өөр аргагүй байдалд оруулсан бодит жишээнүүд бий. Энэ бол албадан нүүлгэлт буюу хүний эрхийн ноцтой зөрчил.

2013 оноос хойш дахин төлөвлөлтийн 44 байршилд хэрэгжиж буй ихэнх төслүүдийн хэрэгжилт ХАНГАЛТГҮЙ буюу 3, 5, 10 хувьтай байгааг Улаанбаатар хотын Ерөнхий Архитектур Ч.Төгсдэлгэр үнэлжээ.

Мөн НҮБ-ын ЭЗНСЭ-ийн хорооноос нүүлгэн шилжүүлэлтийг хийхээс өмнө, хийх үед, хийсний дараа хүч албадлага хэрэглэхээс аль болох зайлсхийх, нөлөөлөлд өртсөн иргэдийг үр нөлөөтэй процедурын хамгаалалтаар хангах шаардлагатай гэсэн зөвлөмжийг өгсөн юм.

Худгийн эгчээсээ сонсдог, мессэжээр мэдэгдэл авдаг, эс бөгөөс огт зөвшилцөхгүйгээр, гэрээ байгуулалгүйгээр газрыг нь тэгшилж барилга барьдаг гашуун түүх давтагдах ёсгүй.

Тэгвэл бид хэрхэн вэ?

Бодлого боловсруулагч, төрийн албан хаагч, олон нийтийн хандлага нийтийн ашиг сонирхлыг хангахын тулд нэг хүний эсхүл цөөнхийн эрхийг хуулиар хязгаарлан албадлага хэрэглэх нь зүй ёсны мэтээр ойлгох, тайбарлахгүй байх, зөвшилцөлд хүрээгүй иргэдийг хөгжлийн тушаа гэж буруутгахгүй байхаас эхэлнэ.

Хуулийн хамгаалалтыг баталгаажуулах хүрээнд Монгол Улсын эрх бүхий байгууллагаас холбогдох хууль, дүрэм, журмыг хүний эрхийн олон улсын эрх зүй, хэм хэмжээ болоод дотоодын бусад хууль тогтоомжид нийцэж буй эсэхийг хянаж, олон улсын хүний эрхийн хуулиар хамгаалагдсан орон байраар хангагдах эрхийн хамгаалалтыг цогцоор нь тусган, шинэчлэх шаардлагатай байна.

Бодитоор зөвлөлдөх зарчмыг хэрэгжүүлэх иж бүрэн, үр нөлөөтэй үндэсний тогтолцоог бий болгох нь нэн чухал болохыг энд онцолъё!

Дахин төлөвлөлтийн үндсэн зарчим нь иргэдийн амьжиргааг дордуулахгүй байхад оршдог.

Иргэдийн амьжиргааг дордуулж байвал тэр ДАХИН ТӨЛӨВЛӨЛТ биш!