УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос өчигдөр захиргааны шинэтгэл сэдвээр бага хурал зохион байгуулсан юм. Үүнтэй холбогдуулж, тус байнгын хорооны дарга Ж.Сүхбаатараас дараах асуултад хариулт авлаа.

-Засаг захиргааны шинэтгэл гэж яг юуг хэлж байна, шинэтгэлийг хийснээр үр дүн нь иргэдэд яаж тусах юм. Та “Монгол Улсад сүүлийн 20 жилд захиргааны шинэтгэл хийгдээгүй” гэлээ, харин Э.Бат-Үүл нарын гишүүд “тодорхой хэмжээгээр оролдлогууд хийгдэж байсан” гэх?

-Захиргааны шинэтгэл гэж юуг хэлээд байна вэ гэхээр нийт улс орны хэмжээнд ажилладаг засаг захиргааны аппарат, баг хорооны засаг захиргаанаас авахуулаад, Засгийн газрын үйл ажилагааг сайжруулах, дээр нь энэ байгууллагуудаас гаргаж байгаа шийдвэрийн чанарыг сайжруулах замаар, иргэдэд үзүүлж байгаа нийтийн үйлчилгээг төгөлдөршүүлэхэд чиглэсэн бүтцийн өөрчлөлтийн үйл явцыг хэлж байгаа юм. Захиргааны шинэтгэл өөрөө маш удаан хугацаа шаарддаг. Дэлхийн хөгжингүй бүх орон амжилтад хүрсэн гол механизм нь захиргааны шинэтгэлийг хийж чадсантай холбоотой. Сая бага хурал дээр манай судлаачид хэлж байна, Монголын хувьд нэг онцлог бий гэж... Тэр нь Монгол Улс өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд улстөрийн шинэтгэлийг эрчимтэй хийх явцдаа эдийн засгийн шинэтгэлийг мөн хийсэн. Өөрөөр хэлбэл, улстөрийн бүтцээ, тогтолцоотойгоо өөрчлөөд, эдийн засгийн бүтэц тогтолцоогоо өөрчлөөд явж байгаа. Харин засаг захиргааны шинэтгэл нь 1990-ээд оны дундуур бодлого хөтөлбөр боловсруулж, 2000 оноос Төсвийн байгууллагын удирдлага санхүүжилтийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулаад л үндсэндээ зогссон.

Гэтэл засаг захиргааны нэгжийн хуваарийн асуудал нь тэрийг дагасан захиргааны байгууллагын үр ашигтай тогтолцоо, иргэд захиргааны байгууллагын шийдвэр гаргах үйл явцад оролцдог, тэр захиргааны байгууллагуудын ил тод байдал. Захиргааны шинэтгэлийг хийсэн улс орнуудыг харахаар бодлогоо сүүлийн 40-өөд жилийн хугацаанд шат дараатай хэрэгжүүлсэн байдаг.

-Тухайлбал, яаж?

-Зарим орны Засгийн газрын дэргэд комисс ажиллаж байна, яам ажиллаж байна. Жишээ нь, Япон, БНСУ, Англи, Франц, Итали Герман зэрэг орнууд захиргааны шинэтгэлтэй холбоотойгоор том хөтөлбөр гаргачихлаа. Манай хойд хөрш ОХУ том хөтөлбөр гаргахаар ажиллаж байна. Хятад улс захиргааны шинэчлэлээр өргөн хүрээтэй ажлыг хийсэн байх жишээтэй. Монгол Улс маань цаашид ч улстөр, эдийн засгийн шинэтгэл дуусаагүй байна. Гэхдээ захиргааны шинэтгэлийг хийхгүйгээр иргэнд ойрхон захиргаа, иргэнд ойрхон үйлчилгээ бий болохгүй. Том, том төсөл хөтөлбөр ярьж байгаа боловч, гол асуудал нь захиргаа. Захиргаа яг ямар ажил хийх ёстой юм, иргэдийн өмнө ямар үүрэг хүлээх юм, ямар үйлчилгээ үзүүлэх юм, түүнд тохирсон санхүүжилтийн механизм нь ямар байх юм. Ямар санхүүжилтийн механизм байх юм гэдэг нь төсвийн шинэчлэл. Ингээд үзэх юм бол захиргааны шинэчлэлийн нэг бүрэлдэхүүн хэсэг нь төсвийн шинэтгэл болж таарч байгаа. Наад зах нь иргэд орон нутгийн засаг захиргаанаас юу хүсдэг билээ. Цас орлоо гэхэд зам халтиргаа гулгаагүй байгаасай. Чанартай сургалттай сургуультай болох юмсан, сайхан замтай болох юмсан гээд. Энэ бүхэн нь үндсэндээ захиргааны үйлчилгээ. Захиргаа бол иргэнд үйлчлэх алба, захиргааны албан тушаалтан бол иргэний үйлчлэгч юм гэсэн энэ үзэл хандлагыг бий болгох явдал.

-Бага хурлаас гарах үр дүн юу билээ?

-Ирэх жил сонгууль болно. Энэ сонгуульд оролцох улстөрийн намууд захиргааны шинэтгэлтэй холбоотой мөрийн хөтөлбөрийг дэвшүүлээсэй гэж бодож байна. Гурван удаагийн УИХ-ын сонгууль болоход аль ч улстөрийн нам захиргааны шинэтгэлтэй холбоотой мөрийн хөтөлбөр дэвшүүлж байсан удаагүй. Бүх зүйл нь улстөр, эдийн засгийн шинэтгэлтэй холбогдож гарч байсан. Тийм учраас бид энэ бага хурлаас “Иргэнд ойрхон үйлчилгээтэй засаг захиргааг ард түмэн хүсэмжилж байна шүү” гэсэн мессежийг улстөрийн намуудад хүргэх нь хамгийн чухал зорилт болж байна. Нөгөө талдаа энэ асуудал дээр ул суурьтай судалгаа удирдамж боловсруулах явдал. Үүн дотроо хүний амьдралд хамгийн ойрхон үзүүлэх ёстой үйлчигээнүүдийг шийддэг захиргааны байгууллагын дотоод бүтцийг яаж сайжруулах юм. Ажлын арга барилыг яаж сайжруулах юм, шинэ үзэл санаа бүхий шинэ хүмүүсээр энэ байгууллагуудаа яаж зэвсэглэх юм гэдэг энэ бодлого захиргааны шинэтгэлд суулгах ёстой. Энэ чиглэлээр маш олон асуудал орхигдсон байдаг учраас, шийдвэр гаргагчдын анхаарлыг үүн рүү хандуулж, бодлогын баримт бичиг боловсруулах чиглэлээр зөвлөмж гаргуулъя гэж бодож байгаа, Засгийн газарт хандаж. Аливаа улс сонгуулийн өмнөх цикл дээрээ дараачийн жилүүдэд хийх суурь бодлогын асуудлуудаа судалж үздэг. Сүүлийн жилүүдэд захиргааны байгууллагуудын явуулж байгаа үйл ажиллагаа бүтэц, чиг үүргийн талаас дүн шинжилгээ хийх шаардлагатай байгаа. Дүн шинжилгээний үндсэн дээр саяны зөвлөмжүүд гарах ёстой.

Ж.Сүхбаатар: Захиргааны шинэтгэл урт хугацаа шаарддаг