УИХ-ын чуулганы /2026.05.21/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх, асуудлыг хэлэлцлээ.

Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Б.Хэрлэн үг хэллээ.

УИХ-ын тухай хууль, УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль, УИХ-ын хяналт шалгалтын тухай хууль энэ 3 хуульд нэмэлт өөрчлөлтийг нэг дор оруулж ирж байгаа нь тун зөв. Нягт уялдаатай энэ 3 хуулийг хамтад нь авч үзэж гэмээ нь Их хурлын үйл аж ажиллагаанд дорвитой өөрчлөлтийг хийж чадна. Хуулийн өөрчлөлт хийх үндсэн шалтгаан нь Их хурлын үйл ажиллагааг илүү үр бүтээлтэй болгох, бүтээмжийг дээшлүүлэх явдал гэж харж байгаа. Их хурлын үр бүтээл бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд нэн тэргүүнд гишүүдийн ажиллах боломжийг нэмэгдүүлэх явдал бол хамгийн чухал. Хууль санаачлагчдын хуулийнхаа төслийн үзэл санааг хадгалах, хамгаалах, тайлбарлах, гишүүд үзэл бодлоо уралдуулах, бүтэн нэг цагийн туршид мэтгэлцэх зэрэг дэвшилтэт санаанууд орж ирсэн нь энэ хуулийн төслийн нэг сайн тал.

Түүнчлэн энэ хуулийн төсөлд Их Хурлын бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд хуралдааны бэлтгэлийн тухай тодорхой хэмжээгээр оруулах зайлшгүй шаардлагатай байна. Хуралдааны бэлтгэл гэдэгт хуралдааны зарыг хүргэх, танхим техник хэрэгслийн бэлэн байдлыг хангах хэмжээнд бид нар ойлгохгүй болов уу. Хуралдааны бэлтгэл гэдэг бол хурлаар хэлэлцэх асуудалд холбогдох зарим материалыг хуралдаан дээр тарааж байдгийг зогсоож харин шийдвэр гаргахаар орж ирж байгаа УИХ-ын гишүүд хэлэлцэх асуудлын талаар урьдчилан материалыг авч судалж, санаа бодлоо цэгцэлж, шийдвэрийг өөрөө өөртөө гаргаад орж ирэх нөхцөлийг бүрдүүлэх явдлыг хуралдааны бэлтгэлийг хангах гэж ойлгох болов уу. Энэ талын асуудал дээр Дэгийн тухай хуульд тодорхой зааж өгөх хэрэгтэй байна. Их хурлын үр бүтээл бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд сахилга батыг сайжруулъя гэсэн санаа нэлээн түлхүү орж ирсэн байна.

Тэгэхээр УИХ-ын ёс зүйн дүрмээр өмнө нь жилийн нийт хуралдаанд 50-аас дээш цагаар хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй бол хурлаар оруулж хариуцлага хүлээлгэдэг байсан. Ээлжит чуулганы буюу 75 хоногийн хугацааны энэ хуралдаанд 5-аас дээш удаа хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй бол 1 сарын хугацааны чуулганы чуулганы байнгын хорооны, дэд хорооны, ажлын хэсгийн хуралдааны нийт санал хураалтын 50-аас дээш хувьд оролцоогүй бол Ёс зүйн дэд хороо хариуцлага хүлээлгэж, тогтоол гаргахаар зааж оруулж ирсэн байгаа.

Өөрөөр хэлбэл хүлээлгэх хариуцлага нь илүү чангарч орж ирсэн. Ер нь бид нар төсөв батлах үед хэлэн зуугаар нь санал хураадаг. Хэдийгээр хууль нь байгаа ч гэсэн магадгүй олон хүн хариуцлага тооцох болоод ирэхээр хуулиа бүрэн хүчин чадлаар нь хэрэглэхгүй болчих вий. Хариуцлага хүлээлгэхдээ зөөлнийг нь хатуутай нь уялдуулах, тэнцвэртэй байдлыг хадгалах талаас нь бодолцох хэрэгтэй байна.

Б.Хэрлэн: УИХ-ын тухай хууль, дэгийн тухай хууль, хяналт шалгалтын тухай хууль гэсэн 3 хуульд нэмэлт өөрчлөлтийг нэг дор оруулж ирсэн нь зөв