Багахангай-Хөшигийн хөндий-Эмээлт чиглэлийн 127.1 км төмөр зам Монгол инженерүүдийн ур ухаан, үндэсний компаниудын хүчээр 24 цагийн горимоор зогсолтгүй ажиллаж 2025 оны хавар эхлүүлээд үндсэндээ жил хагасын хугацаанд барьж ашиглалтад оруулж улсын комисст хүлээлгэн өгсөн түүхэн үйл явдал боллоо.

“Монголын төмөр зам” ТӨХК-ийн Гүйцэтгэх захирал О.Батчулуун хэлэхдээ, “Энэ төслийг эхлүүлэх санал санаачлагыг одоогийн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх Засгийн газрыг тэргүүлж байхдаа анхлан бодлогын шийдэл гаргаж байсан бөгөөд дараа дараагийн Засгийн газрууд улс орны стратегийн чухал ач холбогдолтой энэ ажлыг Монголын Төмөр Зам компанид хариуцуулсан тогтоол, шийдвэр гаргаж байсан нь бидний хувьд маш өндөр хариуцлага, итгэл найдвар байсан. Улаанбаатар хотын эдийн засаг, логистик болон аюулгүй байдалд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэх Үндэсний хэмжээний стратегийн чухал бүтээн байгуулалтыг бид амжилттай хийж гүйцэтгэж байнгын ашиглалтад хүлээн авч анхны галт тэрэг аялуулах нээлтийн үйл ажиллагааг зохион байгууллаа” хэмээн тодотгов.

Түүнчлэн энэхүү төмөр зам нь “Улаанбаатар төмөр зам” ХНН-ийн Багахангай өртөөнөөс салбарлан Төв аймгийн Сэргэлэн сум, “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлын урдуур чиглэн Төв аймгийн Алтанбулаг сумын нутгаар дамжин Эмээлт өртөөнд холбогдсон юм.

Улаанбаатар хотын дулааны цахилгаан станцуудын нүүрсийг энэ төмөр замаар ханган нийлүүлнэ.

Үндсэн 127.1 км төмөр замын 114 дэх километрт Шинэ өртөө нэртэй өртөөг байгуулж түүүнээс салбарлан одоогийн Толгойт өртөө хүртэл 18 км төмөр зам баригдаж Улаанбаатар хотын дулааны цахилгаан станцуудын нүүрсийг энэ төмөр замаар ханган нийлүүлнэ.

Улаанбаатар төмөр зам төв магистрал шугамаараа жилд 30 сая тонноос доошгүй ачааг нэвтрүүлж байгаа. Энэ хэмжээ өнгөрсөн онд 32 сая тонн болж нэмэгдсэн. Харин Багахангай-Хөшигийн хөндий- Эмээлт чиглэлийн төмөр зам ашиглалтад орсноор төв замаар нэвтрүүлж буйтай дүйцэхүйц хэмжээний ачааг тээвэрлэх юм. Замын зэрэглэлийг тээж нэвтрүүлж буй ачааны тоо хэмжээ, ачааллаас шалтгаалж тогтоодог.

Тэгэхээр шинэ төмөр зам дөрвөн өртөө, гурван зөрлөгтэй, 1520 мм цариг, нэг голын даац 25 тонн. Жилд 30 гаруй сая тонн ачааг нэвтрүүлнэ гэхээр ТЭЗҮ-д туссан техникийн үзүүлэлт, зэрэглэлээ бүрэн хангаж байгаа.

Төслийн хүрээнд Монголд анхдагч гэж хэлж болохоор онцлогтой байгууламж, бүтээн байгуулалтууд хийгдэж байна. Гүн ухмал, далангийн өндөр, хамгийн урт гүүр, суурьшлын бүсүүдийг дайруулах гээд эдийн засаг, цаг хугацаа хэмнэсэн, шинэ тутам сорилт туршлага болсон шийдлүүдийг бид амжилттай гүйцэтгэлээ. Говийн нөхцөлд Ханги Мандал, Зүүнбаян, Гашуунсухайт, Шивээхүрэн зэрэг дөрвөн ч том төмөр замыг бид барьсан бол энэ удаагийнх хангайн бүсэд анх удаа хэрэгжсэнээрээ онцлогтой. Энэ ч утгаараа олон жил хүлээгдсэн уг төсөл зөвхөн 127.1 км төмөр зам барих ажил биш, Улаанбаатарын ачаа тээвэр, логистикийн бүтцийг өөрчлөх томоохон шийдэл болсон гэж хэлж болно.

Эдийн засаг, нийгмийн хэрэгцээ шаардлага талаас нь харвал Улаанбаатарын төвлөрлийг сааруулах буюу нийслэл хотын хэт төвлөрлийг задлах, шинэ суурьшлын бүс болон дагуул хотуудыг хөгжүүлэхэд тээвэр, логистикийн найдвартай дэд бүтэц болно. Мөн тээврийн нэгдсэн зангилаа үүсгэхэд “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудал болон Хөшигийн хөндийн логистикийн төвийг үндсэн төмөр замын сүлжээтэй холбож, агаарын болон төмөр замын холимог тээврийн боломжийг нээх, аж үйлдвэрийн паркуудыг дэмжиж хөнгөн үйлдвэрлэлийн бүсүүдийг түүхий эд, бүтээгдэхүүн тээвэрлэх хямд, бүтээмжтэй шугамаар хангах хэрэгцээ шаардлагад гол түлхэц болж өгнө гэж харж байгаа. Том зургаар нь харвал Улаанбаатар олон улсын жишигт нийцсэн тээвэр, логистикийн зөв бүтэцтэй, аюулгүй эко хот болон хөгжих боломж нээгдэх ач холбогдолтой.

Хөшигийн хөндийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хамгийн гол "судас" буюу суурь дэд бүтэц болно.

Энэхүү төсөл нь Хөшигийн хөндийг тээвэр логистик, аж үйлдвэрийн бие даасан мега зангилаа болон хөгжих үндсэн нөхцөлийг бүрдүүлэх бөгөөд Хөшигийн хөндийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хамгийн гол "судас" буюу суурь дэд бүтэц мөн юм. Хөшигийн хөндий буюу шинэ нисэх онгоцны буудлын ойролцоо өргөн хэрэглээний, Шувуун фабрик орчимд аюултай ачааны гэсэн терминалтай өртөө байгуулагдана.

Логистикийн нэгдсэн сүлжээ болон тээврийн зардлыг бууруулах талаас нь харвал одоогийн байдлаар импортын болон транзит ачааны дийлэнх нь Улаанбаатар хотын төвөөр дамжин өнгөрдөг. Шинээр баригдах Хөшигийн хөндийн тээвэр логистикийн нэгдсэн төв төмөр замтай холбогдсоноор жилд 25 сая тонн хүртэлх ачааг боловсруулах хүчин чадалтай болж, тээврийн өртгийг бууруулна. Багахангай өртөөнөөс салаалан Хөшигийн хөндийгөөр дайрч Эмээлт өртөөнд эргэн холбогдох энэхүү тойрог зам нь Монгол-Орос-Хятадын эдийн засгийн коридор болон Транс-Монголын төмөр замын төв шугамтай шууд холбогдоно. Энэ нь Хөшигийн хөндийн эдийн засгийн чөлөөт бүсийг дэлхийн болон бүс нутгийн зах зээлд гарахад нь хамгийн дөхөм тээврийн гарц болно.

Төмөр замын сүлжээ Эмээлт чиглэлд холбогдсоноор тус бүсэд баригдаж буй үйлдвэрүүд болон "Эмээлт эко аж үйлдвэрийн парк"-ийн түүхий эд, бэлэн бүтээгдэхүүнийг дотоод болон гадаадын зах зээл рүү төмөр замаар шууд, хямд өртгөөр тээвэрлэх суурь бүрдэнэ гэж тооцоолж байгаа.

Нийслэлийн автозамын түгжрэлийг бууруулж, тэсэрч дэлбэрэх аюултай ачааг хотын төвөөр цаашид тээвэрлэхгүй

Нэгдүгээрт, Багахангай-Хөшигийн хөндий-Эмээлт чиглэлийн төмөр зам ашиглалтад орсноор Улаанбаатар хотын хамгийн тулгамдсан асуудал болох замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг сайжруулж, Нийслэлийн автозамын түгжрэлийг зохих хувиар бууруулна гэсэн тооцоолол хийсэн. Улаанбаатар төмөр замын төв магистрал шугам хотын яг тэг дундуур дамжин өнгөрдөг. Энэ маршрутаар манай дотоодын хэрэгцээнээс гадна хоёр улсын хоорондын транзит ачаа нэвтэрдэг. Мөн Улаанбаатар төмөр замын авто замтай огтлолцсон дөрвөн гол огтлолцол, 14 салаа салбар замын гарам, уулзварууд байдаг. Хотын төвөөр хоногтоо 24 хүртэлх цуваа гал тэрэг хөдөлгөөнд оролцдог. Ингэхдээ төмөр зам давуу эрхтэй оролцдог учраас замын хөдөлгөөнийг өдөрт 144 минут буюу 2 цаг 24 минут хаадаг. Зорчигчийн галт тэрэг хоёр минут, ачааных дөрвөн минут хөдөлгөөнийг “түгжинэ” гэж үзвэл жилд явдаг 10-11 мянган хос галт тэрэг хэр хэмжээний ачаалал үүсгэх нь тодорхой. Хоногт 144 минут замын хөдөлгөөн хаадаг хугацааг 130 минутаар багасгах боломж бүрдэж, автозамын түгжрэлийг бууруулахад үлэмж хувь нэмэр оруулна.

Хөшигийн хөндийд шинээр тээвэр логистикийн нэгдсэн төв баригдсанаар жилд Улаанбаатар хотод байрлах тээвэр логистикийн төвүүдээр дамжин ирдэг 3.5 сая тонн орчим импортын бараа, бүтээгдэхүүн нийслэл хотод буухгүй, шинэ төвд боловсруулалт хийгдэнэ. Ингэснээр хоногт дунджаар 316 – 1800 орчим том оврын автомашин нийслэлийн замын хөдөлгөөнд оролцохгүй болж авто замын хөдөлгөөний ачаалал буурах боломж бүрдэх ба хотын дундуур явж байгаа төмөр замтай огтлолцож байгаа нэг түвшний гармууд байхгүй болно.

Түүнчлэн орон нутгийн бараа материал татах авто тээврийн үйл ажиллагаа Улаанбаатар хотоор дайран өнгөрөхгүй бөгөөд төмөр зам ашиглалтад орсон эхний жилээс 3.5 сая тонн ачаа, цаашлаад жил тутам өсөн нэмэгдэж 20 сая тонн ачааг Хөшигийн хөндийд шинээр тээвэр логистикийн нэгдсэн төврүү төмөр замаар тээвэрлэх боломж бүрдэж, нийгэм эдийн засгийн хувьд онцгой ач холбогдол үзүүлэх төсөл юм.

Хоёрдугаарт, Хотын төвөөр дайран өнгөрч байгаа транзит ачааг ангилаад үзвэл жилдээ 34 нэр төрлийн 2.5 сая тонн аюултай ачаа тээвэрлэсэнг цаашид УБ хотоор тээвэрлэхгүй байх нөхцөл бүрдэнэ. Тодруулбал УБ хотоор жилдээ аюултай ачаа буюу дизель түлш 49 хувь буюу 1.2 сая тонн, шатахуун 35 хувь 869 тонн, аммоны нитрит таван хувь 124 тонн, газ гурван хувь 74 тонн, бусад аюултай бодис найман хувь 198 тонныг тээвэрлэж байна. Эдгээр аюултай ачааг тээвэрлэсэн 400-500 вагон сар бүр Улаанбаатар, Толгойт өртөөнд 5-10 хоног зогсдог. Үүнийг хотоос гаргаж Богдхан уулын урдуур тээвэрлэх нь хамгийн чухал бөгөөд иргэдийн аюулгүй орчинд амьдрах нөхцлийг бүрдүүлэхэд өндөр ач холбогдолтой.

Монгол инженерүүд анх удаагаа Туул гол дамнасан Монголын хамгийн урт төмөр гүүрийг барилаа

Багахангай-Хөшигийн хөндий-Эмээлт төмөр замыг Налайхаар дайран Улаанбаатар хотоор нэвтэрдэг хуучин төмөр замтай харьцуулахад илүү шулуун, богино чиглэлээр барьж байна. ТЭЗҮ-д тусгасны дагуу 1279.11 метр гүүрэн байгууламж, 127 ус өнгөрүүлэх хоолой барьсан. Тэр дундаас онцлох юм бол Монгол инженерүүд анх удаагаа Туул гол дамнасан Монголын хамгийн урт төмөр гүүрийг барив. Өмнө нь Гашуунсухайтын төмөр зам дээр 430 метр гүүр барьсан бол энэ удаад 38 дам нуруутай, 20 тулгуур баганатай, 476 метр урттай гүүрийг үндсэндээ 150 хоногт барьж дуусгаад байна.

Мөн монгол инженерүүдийн хувьд бүтээн байгуулалтын хамгийн сорилттой, хүндрэлтэй гэж хэлж болохоор хэсэг нь 33 метр хүртэлх гүн ухмал хийх шийдэл байлаа. Төслийн хүрээнд 33 метр гүнтэй, 4 сая куб.метр ухмал хийсэн. Дэлгэмэл өргөнөөрөө 54 метр харагдана.

Туннель, ухмал аль аль нь онцлогтой. Ухмалын шийдэл нь зардлын хувьд хэмнэлттэй. Тунелиэс 2-3 дахин эдийн засгийн хэмнэлттэйгээс гадна хугацаа хожих давуу талтай. Түүнчлэн төслийн зам өгсүүр маршрут бага, уруу зам ихтэй учраас үргэлжлэх хугацаа, түлш бага зарцуулна.

Мөн 22 метрийн өндөртэй 176 метр гүүрэн байгууламжийг анх удаа монгол компаниудын нэгдэл чанарын өндөр түвшинд хийж гүйцэтгэж чадвараа баталгаажуулаа. Төслөөс Монголд үлдэх туршлага, үнэ цэнийг үнэлшгүй юм.

О.Батчулуун: Багахангай-Хөшигийн хөндий-Эмээлт чиглэлийн төмөр замын төслөөс Монголд үлдэх туршлага, үнэ цэнийг үнэлшгүй