УИХ-ын чуулганы /2026.10.15/-ны өдрийн хуралдаанаар Статистикийн тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцлээ.

УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд дараах байр суурийг илэрхийллээ.

1997 онд баталсан хууль маань 30 дахь жил рүүгээ орж байна. Энэ 29 жилийн хугацаанд 20 гаран удаагийн өөрчлөлтүүд орсон. Зүйрлэбэл, хуучин дээлээ олон нөхсөн. Тийм учраас бид үүндээр нийгмийн шинэ харилцаа, шинээр бий болсон үг хэллэг, нэр томьёо, зохицуулалт, хариуцлага, энэ бүх зүйлийг эрх зүйн зөв хэм хэмжээнд нь оруулахын тулд энэ хуулийг шинэчлэн найруулах зайлшгүй шаардлагатай болсон. 30 жил байтугай 3 жилийн өмнө байсан технологийн боломж жилээр биш сараар хурдацтай өсөж хөгжиж байна.

Сүүлийн үед AI буюу бүтээмэл оюун бол төрийн бодлого боловсруулах шийдвэр гаргах түвшний хурдыг хийгээд уялдааг 70 хүртэлх хувиар үр өгөөжтэй болгох. Ингэснээрээ иргэдийн төрөөс авах үйлчилгээг хялбарчлах боломжтой болсон. Гэтэл статистик нь зөвхөн тоон мэдээ цуглуулах, нэгтгэн дүгнэх гэсэн шаардлага хангахгүй хуулийн орчин байгаа учраас үүнийг хурдтайгаар өөрчлөх нь зайлшгүй. Тийм ч учраас төрийн байгууллагад байгаа өгөгдлийг статистикийн зорилгоор холбох албан ёсны статистикийг мэргэжлийн хараат бус гаргах, мэдээлэгчийн нууцлал ба чанарын хариуцлагыг хуульчлах гэдэг агуулгыг бол дэмжиж байгаа.

Бодитой асуудал байна, жишээлбэл утаан дээр ярья. Утааны сонсгол хийхэд Улаанбаатар хот нэг өөр бодлоготой, тоо баримттай. Байгаль орчны яам, Уур амьсгалын яам нэг өөр бодлого стандарттай дотоодын болон гадаадын стандарт нь хүртэл өөр. ЭМЯ-нд тоон мэдээлэл, журмууд нь өөр байдаг.

Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар дээр болон хэрэг эрхлэх дээр байгаа мэдээллүүд нь хоорондоо зөрдөг. Утааны улмаас өвчилсөн хүмүүсийн эмнэлгүүд дээр очсон мэдээлэл хийгээд амь насаа алдсан хүмүүсийн шүүх шинжилгээ дээр очсон тоо нь өөр байдаг. Нэг сэдэв дээр гэхэд 6-аас 7 янзын өөр тоо баримт дунд нэгдсэн дүгнэлт хийж тухайн зүйлийн шалтгаант холбоог хэрхэн шийдэх боломж нь байдаггүй. Тэгэхээр байгууллагын хууль ч гэдэг юм уу, мэдээлэл дүн бүртгэлийг авах түүнийг цахимжуулах гэдэг хүрээнд энэ асуудлыг бид яримааргүй байна. Бид ямар хүрээнд яримаар байгаа вэ гэхлээр их өгөгдлийг хиймэл оюун гэж яриад байгаа бүтээмэл оюуны платформ дээр зөв ашиглагдахуун болгох зайлшгүй шаардлага байна. Миний ойлгож байгаагаар УАБЗ-өөс үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг шинэчилсэн төслийг ЗГ-т хүргүүлсэн юм байна.

Үндэсний аюулгүй байдлын шинээр төсөл нь боловсруулагдаж буй үзэл баримтлалд үүнийг нийцүүлж байгаа юу? Статистикийн хуулийн шинэчилсэн найруулгыг. Статистикийн асуудал гэдэг бол зөвхөн тоо бүртгэл, мэдээллийн асуудал биш, шууд ба шууд бус утгаараа үндэсний аюулгүй байдалтай шууд холбоотой болсон. Мэдээллийн аюулгүй байдлаас эхлээд маш олон зүйлийг ярьж болно.

Статистикийн эрх зүйн зохицуулалт дотор энэ хууль батлагдсанаараа та нарын хүлээлтийн хэдэн хувийг нь хангаж байгаа вэ? Энэ хууль батлагдсаны ар дээр хэчнээн хуулиудад нэмж өөрчлөлтүүд орох уу? Хэчнээн дүрэм, журмууд, зохицуулалтууд гарах вэ? .

С.Эрдэнэболд: Статистикийн асуудал зөвхөн тоо бүртгэл, мэдээллийн асуудал биш, шууд ба шууд бус утгаараа үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой!