УИХ-ын чуулганы /2025.12.12/-ны өдрийн хуралдаанаар Шинжлэх ухаан, технологийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудлаар УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа үг хэлж, асуулт тавилаа.Хуулийн төслүүд батлагдаад явахаар сөрөг нөлөөллүүдийг бий болгоод бйана. Ийм учраас ЗГ асуудлуудыг гартаа авч, хариуцлагатай баймаар байна аа гэж хэлсэнтэй санал нэг байна. Энэ хуулийн заалт 4 заалттай. Үүний 2 нь зөрчилтэй. Нэг нь тендерийн хуультай зөрчилдөж байна. Нөгөөх нь эрдэм шинжилгээний байгууллагад хамаарах субъектийг зөвхөн судалгааны их сургууль байна гэж зааж өгсөн нь ямар сөрөг нөлөөтэй вэ гэхээр одоо байгаа их сургуулийн болон тэдгээрийн дэргэдэх эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, үйлдвэр туршилтын лабораторид ажиллаж байгаа эрдэмтэн судлаачид цалингийн 30%-ийн нэмэгдлээ авч чадахгүйд хүргэх юм. Учир нь эрдэм шинжилгээний байгууллагад хамаарахгүй болчхож байгаа юм. Монгол Улсад судалгааны нэг ч их сургууль байгуулагдаагүй. Яагаад гэвэл УИХ судалгааны их сургуулийг байгуулна аа гэж балай хууль баталчихсанд байгаа юм. Эрдэм шинжилгээний байгууллагын статусыг заавал судалгааны их сургуульд хамаатуулчихаар бусад их сургууль, дээд сургууль, сургалтын байгууллагууд эрдэм шинжилгээний ажил хийхгүй юм шиг заалтыг оруулж болохгүй шүү дээ. Бүх их, дээд сургуулиуд, эрдэм шинжилгээний байгууллага лабораториудыг статусгүй болгочхож буй хэрэг.Энэ асуудлаа хууль санаачлагчид олж харсан уу? Хэрхэн яаж засах вэ? Боловсролын дээд хууль дээр орсон судалгааны их сургуулийн асуудлыг засахгүй юм уу? Энэ нь өнөөдөр маш олон их, сургуулиудад хүндрэл учруулж байгаа. Боловсролын системээ сайжруулахгүй бол дээд сургуулиудыг бүгдийг нь коллеж болгочихсон. П.Наранбаяр сайд ажлаа өгөхөөс өмнө нэг тушаал гаргаад маш олон дээд сургуулиудыг коллеж болгоод, танилын хүрээнийхээ ганц нэг сургуулийг их сургууль, дээд сургууль болгочихсон явдал бас бий. Тэгэхээр хүнийрхүү сэтгэлээр хандмааргүй байна аа. Энэ асуудлуудаа цэгцэл ээ. Эрдэм шинжилгээний ажил дан ганц нэг сургуулийн, эс бөгөөс нэг хүрээлэнгийн ШУА-ийн асуудал огт биш шүү дээ. Тэгээд Монгол улс юу л байна вэ? Оюунлаг толгой л байж байж бид нар хөгжинө шүү дээ гэж өвөө маань хэлж байсан юм. Монгол Улсыг ОТ гэхээсээ илүүтэй Монгол хүний оюунлаг толгой л одоо аварна. Тэгэхээр боловсрол шинжлэх ухааныг шүтье дээдэлье л гэж байгаа бол хуулийн зөрчлүүдийг арилгах шаардлагатай гэж үзэж байна.
УИХ-ын чуулганы /2025.12.12/-ны өдрийн хуралдаанаар Шинжлэх ухаан, технологийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцлээ.УИХ-ын гишүүн Ж.Галбадрах:Төрийн бодлогоор их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагаа дэмжиж ажиллахад энэ их тус нэмрээ өгнө. Энэ бол эхлэл гэж хүлээж авч байгаа. Их, дээд сургууль, коллеж, эрдэм шинжилгээний байгууллагууд, хүрээлэнгүүд хөгжих боломж нь нээгдэнэ. Хуульд орж буй хамгийн дэвшилттэй зүйл нь манай эрдэм шинжилгээний байгууллага, их дээд сургуулиуд тендерт оролцоход давуу байдал болж байгаа. Гүйцэтгэлийн баталгаа, тендерийн баталгаа зэргийг нь хөнгөлж өгч байна. Энэ бол сайшаалтай гэхдээ үүнийг дагаад сөрөг зүйл үүсэх вий. Хувийн компаниудын лобби орчихвий, тендерийн хуультайгаа зөрчилдөж байгаа юу? Төрийн өмчийн их, дээд сургуулиуд гэж заачихсан байгаа. Хувийн их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагад ажиллаж байгаа эрдэмтэн судлаачдын оролцоо, эрх ашиг хумигдах тал байх уу. Нөгөө талаас зөвхөн төсвөөр тендер зарлаж хийхдээ, хувийн хэвшлийнхний зарлаж буй тендерт их, дээд сургууль эрдэмтэн судлаачдаа оролцуулах боломж хэр нээлттэй байгаа вэ? Манай улс шат дараалалтай явахад судалгааны их сургуулиудынхаа хуулийг Боловсролын яамнаас хэзээ оруулж ирэх вэ. Манай улсад судалгаанд суурилж хийх ажил их байна.
УИХ-ын чуулганы /2025.12.12/-ны өдрийн хуралдаанаар Шинжлэх ухаан, технологийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцлээ.УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:Салбарын сайдуудаас л асуумаар байгаа юм. Баялаг бүтээгчдийн агуулгын цаана мэдлэг эзэмшиж, технологи оруулж ирж байгаа хүмүүс бий. Үүнээс биш өнөөдрийн 99 11-тэй дугаар бариад, нэг том машин унаад юмны үнэ нэмэгдүүлж зарж буй хүмүүсийг тодорхойлоод хэвшчихлээ. Уг нь мэдлэг нь тэвчээр, уйгагүй хөдөлмөр, анализ, дүгнэлт хийх чадвар, олон зүйлийн эх сурвалжийг ашиглаж шинэ санаачилга гаргах энэ хандлагыг урамшуулж байх ёстой. Манайд хараахан энэ зүйл алга. Дэлхийн улс орнууд мэдлэгт суурилсан эдийн засагруу явчихлаа. Үндсэндээ дэлхий дээр повер хаус буюу нөлөөлөгч улс орон болж чадаж байна. Манайд энэ тодорхойгүй байна. Би боловсролын багц хуулийг агуулгын хувьд дэмждэг. Гэхдээ зарим зүйлд сэтгэл дундуур байдаг. Их сургуулиудыг судалгааны бус гэж ангилдаг. Их сургууль гэдэг статусыг авахын тулд, судалгаа хийх л ёстой. Судалгаанд мөнгө зарцуулах ёстой. Харин үүнийгээ буцаагаад яаж олж авах нь тухайн сургуулийн менежментийн асуудал. Хэдэн диплом үйлдвэрлээд, манайх шиг их сургуулиудыг их сургууль, дээд сургууль, коллеж гэсэн 3 ангилалтай орон байхгүй. Жинхэнэ уураг тархи ажиллаж байх институцийг мөн чанараар нь ангилаад заримыг нь толгойг нь илээд байгаа учраас Монгол Улсад мэдлэгт хөрөнгө оруулдаг, мэдлэгийг дэмждэг тэр институц сууриараа хөгжихгүй нь.
УИХ-ын чуулганы /2025.12.12/-ны өдрийн хуралдаанаар Шинжлэх ухаан, технологийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудлаар УИХ-ын гишүүн Л.Соронзонболд асуулт асуулаа.Шинжлэх ухаан технологийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна аа. Ялангуяа их дээд сургуулиуд судалгааны чиглэлээр дагнасан байх чадамжийг бий болгоход энэ хуулийн нэмэлт өөрчлөлт нэлээдгүй чухал нөлөөтэй. Хуулийн төсөл батлагдсанаар их, дээд сургуулиуд хэдэн удаагийн тендерт оролцож, хэд орчим тэрбум төгрөгийн жилийн орлого олохоор тооцоолж байгаа вэ? Хуулийн төслийг боловсруулахдаа тодорхой хэмжээний судалгаанууд хийсэн байх. Яам, агентлаг, хүрээлэнгүүдэд энэ төрлийн судалгааны ажлууд их хийгдэж байх шиг байна. Судалгааны ажлын үр дүнг судалсан байдаг болов уу? Өөрөөр хэлбэл хуульд өөрчлөлт орсноороо Монгол улсад хийгдэж буй судалгаануудын чанарт ийм хэмжээний ахиц, дэвшил гарах юм байна аа гэсэн тооцоо судалгаа бий юу?Түүний асуултад УИХ-ын гишүүн Д.Рэгдэл хариуллаа.
