УИХ-ын чуулганы /2025.12.19/-ний өдрийн хуралдаанаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудлаар УИХ-ын гишүүн Л.Соронзонболд асуулт тавилаа.М.Чинбат прокурорыг дэмжиж байна. Нэг асуулт байгаа юм. Сүүлийн үед цахим гэмт хэрэг эрчимтэй нэмэгдэж байна. Үүнд өсвөр насны хүүхэд залуучууд олноороо өртөж байна. Цаад талд нь байгаа технологи, процесс нь их нарийн байх шиг. Энэ гэмт хэргийг 12 сар хорьж байцааж шалгадаг юм байна. Прокурор, хуулийн байгууллагын ажиллагсдад цахим гэмт хэргийн цаад технологи, процесс нь яаж явагддаг, гол зохион байгуулагчийг яаж илрүүлэх юм, туслах байдлаар оролцож байгаа хүмүүс ямар байдаг гээд мэдлэг ур чадварыг нь нэмэгдүүлэх талаар ямар ажил хийж байна вэ? Яагаад ингэж асууж байна вэ гэхээр сүүлийн үед хүүхэд залуучууд цахим гэмт хэрэгт холбогдоод хорьж байцаагдаж байна. Ийм асуудлаар гомдол тавьж байгаа иргэд нэлээн байгаа юм.
УИХ-ын чуулганы /2025.12.19/-ний өдрийн хуралдаанаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудлаар ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр байр сууриа илэрхийллээ.Монгол Улсын Ерөнхий Прокурор томилогдох үед прокурорын хяналт, прокурорын хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох чиглэлээр хамтарч ажиллах саналыг хэлсэн. Үүнийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга УЕП хүлээж авсанд баярлалаа. Энэ чиглэлээр ХЗДХ-ийн сайдын хувьд хамгийн их асуудал байж болзошгүй байгаа энэ мөрдөн шалгах ажиллагаа, гүйцэтгэх ажил, түүнд тавих прокурорын хяналт, прокурорын дотоод томилгоо, хэрэг хяналттай холбоотой үүсгэдэг, хаадаг асуудлыг их боловсронгуй болгох нь ХЗДХ-ийн сайдын нэн тэргүүний бодлогод байгаа тул шүүхийн хуулийг шинэчилсэн. Одоо прокурорын асуудал үлдчихээд байгаа. Зарим сайн зүйлсээ хэлмээр байх юм. Маш ихээр цагдан хориод байгаа мэт мэдээлэл байгаа юм. Энэ багасаад байгаа шүү дээ. Жишээлбэл, 2023 оны 11 сард миний бие Хууль зүйн сайдаар томилогдоод, УИХ дээр цагдан хорих, ялангуяа хөнгөн гэмт хэрэг дээр цагдан хорихыг болиулсан. Хорих ял эдэлж байгаа хэргүүд дээр цагдан хорих үндэслэлийг тодорхой болгочихсон. 2023 оны 11 сард бидний хамтдаа баталсан хуулийн үр дүнд сүүлийн жил гарны хугацаанд цагдан хорио 3 дахин буурсан статистик бий. Энэ чинь сайн үзүүлэлт. Бидэнд ололт байгаа. Улс төрчидтэй ойр хүмүүс цагдан хорихоос зайлсхийж байгаа асуудлууд байна. Жишээлбэл Д.Амарбаясгалан даргын хэрэгт холбогдоод байгаа н.Эрдэнэжаргал гэж этгээдийг шүүгч 2 удаа шөнө оройн цагаар суллалаа. Шүүхийнхэн мөрдөн шалгах ажиллагаанд саад учруулаад байгаа байхгүй юу. Гол хэргийн холбоотнууд, Д.Амарбаясгалан дарга хилээр гараад явчихсан уу? Жаахан шийдэмгий баймаар байна. Хууль зүйн сайд хэрэг маргаан шийдвэрлэдэг учраас нөлөөлчхөж болохгүй, Оролцдоггүй болохоор. Бүрэн эрхийнх нь асуудлыг оруулж ирвэл яасан юм. Юунаас нь айгаад байгаа юм. Түдгэлзүүлээд шалгая л даа.
УИХ-ын чуулганы /2025.12.19/-ний өдрийн хуралдаанаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудлаар УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл байр сууриа илэрхийллээ.Хэлэлцэх асуудлын өмнө танилцуулсан Эрүүгийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль Эрүүгийн процессын хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн асуудал дээр Норовын Алтанхуяг гишүүнээр ахлуулсан ажлын хэсэг ажилласан. Үүнийг эхний хэлэлцүүлгээр нь батлах санал гаргасан. Энэ хуулийн өөрчлөлтийг нэлээн хариуцлагатай байж батлахгүй бол ямар байдал үүсэх вэ гэхээр өнөөдөр шүүх дээр хянагдаж байгаа хэргүүд, тэр дундаа онц ноцтой гэмт хэргүүдэд холбогдсон хүмүүс, авлига, албан тушаал, хүн амины хэрэгт холбогдсон хүмүүсийг цагдан хорихтой холбоотой асуудлыг энэ оноос өмнө батлахгүй бол энэ бүх хүмүүс суллагдах, шүүх хэрэглэх хуульгүй болох аюул нүүрлээд байна. Санал хураалтад гишүүд хариуцлагатай оролцож, хуулийн төслийг батлахад оролцохыг хүсье. н.Чинбат прокурорын хувьд өмгөөллийн чиглэлээр, шүүн таслах ажиллагаагаар явж байсан хуульчид сайн мэднэ дээ. Манай прокурорын байгууллагад олон жил ажиллаж байгаа, эрдэм шинжилгээ, судалгааны чиглэлээр УИХ, бусад газруудаас байгуулагдсан хуулийн ажлын хэсгүүдэд хоолойгоо гаргаж явдаг, хариуцлагатай хүн. Тийм учраас прокурорын орлогчоор үргэлжлүүлэн ажиллахад эргэлзэх зүйлгүй. Гэхдээ 1 асуулт байна. "Төр, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалах" гэж прокурорын байгууллагад нэг чухал чиг үүрэг бий. Төрд хохирол учруулсан этгээдүүдийг төрийн нэрийн өмнөөс нэхэмжилдэг, хохиролгүй болгодог энэ чиг үүрэг прокурорын байгууллагад бий. Миний ойлгож байгаагаар н.Чимэд прокурорын өөрийн хариуцдаг ажлын хүрээнд энэ үүрэгт ажил байгаа гэж ойлгож байгаа. Одоогийн явц, цаашдаа энэ чиглэлээр ямар ажил хийж, хэрэгжүүлэх төлөвлөгөөтэй бөгөөд ахиц дэвшил гаргах вэ?
УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн хуралдаанаар Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ. Хуулийн төсөлтэй холбогдуулан Н.Энхболд гишүүн дараах байр суурийг илэрхийллээ. "Хуулийн төслийг дэмжиж байна. Олон жил яригдсан, заавал шийдэх асуудлууд тусгагдсан. Зориг гаргаж оруулж ирсэнд талархаж байна. Хуулийн байгууллагуудын хариултууд хоорондоо зөрүүтэй зүйлс байна. Гэрчийн мэдүүлэг, нотлох баримт гэх мэт. Тэрийгээ жигдлэх нэн шаардлагатай байна. Сайн ч бай муу ч бай хууль л бол мөрдөгдөж байх ёстой. Ялангуяа шүүх хүртэл явж байгаа үйл явцад мөрдөгдөж байгаа хуулийн хэрэгжилтэд шат шатандаа хяналттай байж, хуулийг тэгш мөрдөх хэрэгтэй. Дэлхий дахинд том жишээ болсон АНУ-ын алдартай хөл бөмбөгчин хүн алсан нь нотлогддог. Ганцхан нотлох баримтыг хууль зөрчиж олж авсан гэх үндэслэлээр хэрэг шийдэлгүй хаагдсан байдаг. Ийм зүйлс дээр сайн анхаарах ёстой. Яг хуулийн дагуу бүрдүүлсэн нотлох баримтыг хуулийн дагуу бүрдүүлж ажиллах ёстой. Хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжиж байна. Хэлэлцүүлгийн явцад засвар хийгдэх боломжтой."
УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн хуралдаанаар Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ. Хуулийн төсөлтэй холбогдуулан Ц.Мөнхцэцэг гишүүн дараах байр суурийг илэрхийллээ. "Хуульд оруулж байгаа нэмэлт, өөрчлөлтүүд нь хүний эрхийн үүднээс дэмжих ёстой концепц юм. Тиймээс дэмжиж байна. Хүний халдашгүй чөлөөтэй байх эрх нь Үндсэн хууль болон олон улсын хүний эрхийн пактуудаар баталгааждаг. Сэжигтнийг баривчлах үйл явц нь халдашгүй чөлөөтэй байх эрхэд халдаж байгаа зөрчил. Улс орнууд үүний эрх зүйн үндэслэлийг нарийн гаргаж өгдөг. Одоо үйлчилж байгаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 31.4, 31.5 дугаар зүйлд сэжигтнийг ямар тохиолдолд шүүхийн зөвшөөрөлтэй баривчлах, ямар тохиолдолд зөвшөөрөлгүй баривчлах тухай үндэслэлийг заасан байгаа. Манай судлаачдын үзэж байгаагаар хуулийн дээрх заалтууд субьектив байдлаар ашиглагдах, тухай шийдвэр гаргаж байгаа шүүх эрх мэдэлтний хандлага, хувийн үнэлэмжээс хамаардаг учраас энэ заалтыг илүү тодорхой болгож, баривчлах үйл ажиллагаанд хүний эрхийг хангах зөвлөмжийг удаа дараа өгч ирсэн. Монгол Улсад ажиллаж байгаа Олон улсын хүний эрхийн байгууллага болон мэргэжилтнүүд хуулийн дээрх заалтад хүний эрхийн асуудал байгааг хөндөж ирсэн. Тиймээс эрүүгийн процессын хуульдаа ийм заалтуудаа сайжруулан оруулах нь зүйтэй. ХЗДХ-ийн сайдын хэлсэн үгэнд сэжигтнийг баривчлах үйл ажиллагааны 90 орчим хувьд шүүхийн шийдвэргүй баривчилж, хүний эрхийг зөрчих, удаан хорьж цагдах процесс давтагдаж ирсэн. Шүүх хурал нь удаа дараа хойшилж сэжигтэн эрхээ хасуулсан байдлаар удаан цаг алддаг. Тиймээс хүний эрх хаана ч хамгаалагдах ёстой. Хэдий сэжигтэн, яллагдагч байсан ч үндсэн хуулиар олгогдсон хүний эрхийг хамгаалах ёстой. Тиймээс энэ хуулийн төслийг үзэл баримтлалынх нь хувьд дэмжээд хүний эрхийг мөрдөн байцаах, хянан шалгах шатандаа хамгаалах гэсэн сайдын байр суурь их чухал байна. Сайд хүний эрхийн мэдрэмжтэй хуулиуд батална гэдгээ хэллээ. Ардчилсан улсын хувьд бүх хууль тогтоомж, үйл ажиллагаанд хүний эрхийг хангах, хамгаалах чиглэлд хууль тогтоомжийг шинэчлэх шаардлагатай. МАН 2021 онд Монгол улсад үйлчилж буй бүх хуулиудад хүний эрхийн анализ хийж тодорхой хуулиудыг шинэчлэх зөвлөмж өгсөн. Энэ чиглэлд ажлын хэсэг гарсан нь сайшаалтай байна."
УИХ-ын чуулганы /2023,10,26/-ны өдрийн хуралдаанаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцлээ. Уг асуудлын хүрээнд гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ. УИХ-ын гишүүн О.Цогтгэрэл: Баривчлах, сэжиглэх асуудлыг ярихад 99 хувийг шүүхийн шийдвэргүй баривчилсан, хойшлуулшгүй ажил гээд. Энэ баривчилсан хүмүүсийн 50-60 хувь нь тодорхой хугацааны дараа хорих шаардлагагүй болоод процесс үргэлжилдэг. Зөвхөн эндээс харахад Хүний эрх гэдэг сэжиглэхээс эхлээд Шүүхийн алх цохих хүртэл энэ урт замын зөвхөн эхний богино зам дээр хүний эрхийг зөрчиж болох маш том ангал байдгийг нотлох баримт, тоо харуулж байна. бид томоор нь харвал анхаарах асар олон зүйлс байна. Зөвхөн эхний хэсэгт хүний эрх зөрчих ангал, цоорхой байхад үргэлжилсэн бүх хугацаанд шүүхийн процесс хүртэл юу болдог эсэхийг мэдэхгүй. Ц.Туваан гишүүний хамт Зүүн хараа дахь нээлттэй хорих ангид хоригдож буй Д.Мөнх-Эрдэнэ гэдэг залуутай уулзлаа. Бид өөр хоригдлуудтай бас уулзсан.Бидний ойлголтын зөрүүтэй олон асуудал байна. Олон нийт болон энэ салбарыг мэдэхгүй хүмүүс хуулиа чангаруул, магадлангаар гарч байна, үүнийг болих ёстой. Өршөөл, энэрэл үзүүлж болохгүй. Улам чангал гэсэн хандлагатай байдаг.Гэхдээ энд буй арван иргэн нэг хоног ч гэсэн хасуулахын тулд календарь дээрээ тэмдэглээд сахилгын шийтгэл авахгүй байх тал дээр хууль дүрмээ барих гээд хичээж байна. Ангийн удирдлагууд ч гэсэн энд байгаа хүмүүжигчид магадланд орж, хуулиа биелүүлэхээр хичээдэг гэж хэлсэн. иймд магадлан, өршөөл, цагаатгал үзүүлж, иргэндээ боломж олгодог байх ёстой. Бусад эрүүгийн хууль дээр иймэрхүү заалт хэрхэн орж байна. Хүмүүжиж байгаа иргэдтэй ярихаар ялын бодлого зөв, уян хатан байх хэрэгтэй гэдгийг харсан. Магадлангаар ороход төрийн албан хаагч орохгүй гэж байна. Үүнд төрийн өндөр албан тушаалтан ор болно, харин сургуулийн захирал, нягтлан үүнд хамрагдаж хохирох юм биш биз. Түүний асуултад ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр хариуллаа.
