УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа байр сууриа илэрхийллээ.Хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэх эсэх асуудал дээр гишүүд олон талын байр суурь илэрхийлж мэтгэлцэж байгаа нь энэ өөрөө парламентын зарчим. Олон талаас нь ярих нь ч зүйтэй. Мэдээж энд асуудал байна гэж харж байгаа. Зүйл заалтууд нэмэх, хасах, өөрчлөх зүйлүүд байж болно. Ажлын хэсгийн хүрээнд бид үүнийг шийдэх бүрэн эрх нь парламентад өөрт нь байж байгаа. Ер нь УИХ-ын гишүүдийн хариуцлага ажилдаа цагтаа ирдэг байх, чуулгандаа суудаг байх, ард түмнийг төлөөлөх үүргээ хэрэгжүүлдэг байх. Хэлж байгаа үг, үйлдэл нь ёс зүйтэй байх асуудал бол зайлшгүй тавигдах ёстой. Энэ зарчмыг дэмжиж байгаа. Өнөөдөр бид нар парламентын дархлааны асуудлыг ярьж байна. Парламентын дархлаа УИХ-ын гишүүд дархлаатай байх ёстой гэж ярихаас илүү, УИХ-ын гишүүд парламент өөрөө ард түмэндээ хүлээн зөвшөөрөгдөж, ард түмэндээ ёс зүйтэй, хариуцлагатай байгаа байдлаараа хүлээн зөвшөөрөгдөж байж, энэ дархлааг бид биш, ард түмэн энэ парламентын дархлааг бий болгоно. Тийм учраас ёс зүй, хариуцлагын асуудлыг гишүүд өөрсдөөсөө эхлээсэй гэж би бодож байгаа юм. Гишүүдийг эргэн татах асуудал дээр хууль эрх зүйн хувьд хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа зохицуулалтууд бий. Хуулиар яг энэ зохицуулалтын ямар асуудал нь орхигдсон байна гэж оруулж байгаа юм бэ? Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх асуудлыг ҮХЦ-д хандаад, Цэц эцсийн шийдвэр гаргачих гээд байна гэдэг ийм болгоомжлол байна. Үндсэн хуулийн зөрчил үүсгэх асуудал байгаа юм уу, үгүй юм уу.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн С.Зулпхар байр сууриа илэрхийллээ.Энэ хууль нь эрх бүхий субьектээс санаачилсан хууль. Үүний цаана нийгмийн хэрэгцээ шаардлага байна. Улс төрийн шаардлага ч бий гэдэг тайлбаруудыг хийж байна. Нийгмийн тодорхой харилцааг зохицуулж болохоо байчихвал бид хуулийг шинээр санаачилж оруулж ирж болдог.Хууль тогтоох эрх мэдэл дан ганц УИХ-д бий. Иймд хуулийг хэлэлцэх эсэхийг шийдвэрлэх нь парламентын эрх мэдэл, илүү боловсронгуй болгож боловсруулах эрх нь бидэнд бий. Нөгөөтэйгүүр Засгийн болон төрийн эрх мэдэл ард түмнээс эхтэй. Иймд ард түмэн энэ шаардлага, санаачилгаа тодорхой институцээр дамжуулан илэрхийлж буй бол тэр хүрээнд нь УИХ хэлэлцүүлээд явах боломж бий. Ажлын хэсгийн гишүүдээс тодорхой асуулт асууя.1. 2021 онд баталсан УИХ-ын гишүүний Ёс зүйн дүрэм бий.2. Төрийн албан хаагчийн ёс зүйн тухай хууль ч бий. Эдгээр хуулиудаар зохицуулж болохгүй байгааг уг хуулиар зохицуулна гэлээ. Ямар ахиц дэвшил гарахыг дахин тайлбарлаж хэлээч! Бид энэ ойлголтыг тал талаас нь зөв ойлгож байж цаашилна.УИХ-ын гишүүд 2 төрлийн халдашгүй эрхтэй.Абсолют халдашгүй эрх, хязгаарлагдмал халдашгүй эрх. Абсолют эрхээ энэ танхимд эдэлнэ. Хэлсэн үг, илэрхийлсэн байр сууриныхаа төлөө хуулийн болон бусад хариуцлага хүлээдэггүй. Ингэж гэмээ нь парламентын засаглал тогтдог. Тэгэхээр хэлэлцүүлж буй хууль гишүүний энэ эрхэнд халдах байдал үүсэх үү?
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан байр сууриа илэрхийллээ.Энэ хууль цаашид парламент орших уу эс орших уу гэдэг зангилаан дээр оршиж байна. Хүн болгон хийх ёстой ажлаа л хиймээр байна. Хийх ёстой ажлаа хариуцлагатайгаар хийх ёстой. Ерөнхийлөгч нь эв нэгдлийг хангадаг, ЗГ нь асуудлаа шийддэг, УИХ нь бол УИХ шиг байна байх ёстой. Ардчилсан тогтолцоогоо хамгаалах, парламентынхаа дархлааг хамгаалах, хууль тогтоох эрх мэдлийнхээ хүрээнд иргэдийнхээ аж амьдралд шаардлагатай хуулиудыг батлах тухай ярьж байна. Гэтэл өнөөдрийн нөхцөл байдал хөлөөрөө толгой хийгээд, толгойгоороо хөл хийж байна. УАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга УИХ-д орж ирчхээд хууль тайлбарлаад сууж байгаа юм. Энэ хуулиа батлуулж авчхаад УИХ-ын гишүүдэд ёс зүй заагаад сууж байх юм байна. УИХ-ын даргаар шинээр томилогдсон С.Бямбацогтод тусгайлан хандаж хэлье! Та УИХ-д 5 удаа сонгогдсон хамгийн туршлагатай парламентчдын нэг. Даргаар сонгогдоод хэлэлцүүлж байгаа анхны хуулийн төсөл энэ болж байна. Уг хуулийн дотор гэдэс рүү нь орвол асуудалтай зүйл маш их байна. Үндсэн хуулийн 26.1-д хууль санаачлах Үндсэн хуулийн 26.1-д хууль санаачлахэрхийн хүрээ хязгаарыг тодорхой тогтоогоод өгчихсөн. Монгол УИХ-ын тухай хуулийн 36.1-д Их хуралтай холбоотой асуудлыг УИХ-ын гишүүд санаачилна. Гэтэл УАБЗ-ийн ажлын албаны хүмүүс тэс хөндлөнгөөр хууль тайлбарлаад байна. УИХ-ын даргын хувьд үүнийг зүгээр хараад сууж болох уу? УИХ-ын даргын албан тушаалыг цөөхөн хүн хашсан бөгөөд тус бүр өөрсдийн легасиг бүтээж байгаа. Та өөрийн легасиг яаж бүтээх вэ гэдэг яг энэ эхний алхмаас чинь харагдах гээд байна. Эгүүлэн татах асуудлыг процессжуулах шаардлага байгаа гэж үзвэл тэр асуудлыг УИХ-ын гишүүд өөрсдөө санаачлаад оруулж ирж болно. Нээлттэй. Өнгөрсөн 36 жилийн хугацаанд маш их үнэ цэнээр хамгаалагдаж байгаа Монголын ардчиллыг, Монголын ардчиллын хувь заяа гагцхүү сонгогчдод л байх ёстой. Эгүүлэн татах эрх зөвхөн сонгогчдод, зөвхөн иргэдэд байх ёстой л гэдэг ийм байр суурьтай байна. Та энэ УИХ-ынхаа хувь заяаг цаашид ер нь яаж харж байгаа юм бэ?
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.Хуулийн төслийн зорилго нь дэмжихүйц гоё агуулгатай зарлачихаад, агуулга болон үр дүн нь эсрэг байж болзошгүй байгаа тул хэлэлцэхийг дэмжихгүй байгаа юм. УИХ-ын гишүүдийг хариуцлагажуулах, эгүүлэн татах нөхцөл хэрэгтэй, юу гэвэл хэрэгтэй. Үндсэн хуульд тэр нөхцөл нь байдаг ч хэрэглэсэн тохиолдол байхгүй. Үндсэн хууль зөрчсөн, шүүхээр гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдсон бол эгүүлэн татах үүрэгтэй. Үүнийг л хэрэгжүүлье л дээ. Хэрэгжүүлэх гэхээр процесс нь байхгүй гэдэг. Энэ тохиолдолд 10 хоногийн дотор хэлэлцэнэ, дуусна, шийдвэр гаргана, гээд процессыг нь бичиж оруулж ирээд хариуцлагажуулж болдоггүй юм уу. Уриалга нь олон нийт хүлээж авахуйц хариуцлагатай болгоё гэчхээд үр дүнд нь ард түмний төлөөлөл гэдэг УИХ-ыг чинь ард түмнээс нь холдуулаад, ард түмний элч УИХ-ын гишүүн бол намын багц, даргын командаар хөдөлдөг хуруу дардаг машин болгох байдал руу аваачаад байна. Үүнд олон нийт анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй. 2 гол агуулга бий. 1 жагсаалтаар сонгогдсон гишүүнийг ёс зүйн ноцтой алдаа гаргасан гэж үзвэл нам нь санал гаргаад, чуулганаар санал хураалгаад эгүүлэн татаж болно. Ёс зүйг нам яаж тогтоох вэ? Дүрэм бичнэ. Гэтэл дүрмийг өөрчилж болдог. Бас яаж ч тайлбарлаж болно. Нэг хүн хулгайч гишүүнийг хулгайч гэж хэлснийхээ төлөө ёс зүйгүй этгээд, монголын хөгжлийг гацааж байна гээд өргөдөл бичээд ороод ирнэ. Нэгэнт л олуулаа юм чинь энэ дээр нь үндэслээд зайлуулчихъя гээд шийдвэр гаргавал яах вэ? Зүгээр л жишээ шүү. Иймд парламентын засаглалын суурь ойлголтоо анхаарах хэрэгтэй гэж бодож байгаа. Тиймээс хариуцлагажуулах, эгүүлэн татах нөхцөл, процессыг нь тодорхой болгоод оруулж ирж болдоггүй юм уу? Түүний асуултад Ажлын хэсгийн төлөөлөл хариуллаа.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаатар асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.Энэ хуулийн төслийн заалт бүрийг ҮХ-ийн үзэл баримтлалын хүрээнд нарийвчлан авч үзэх шаардлагатайг бүгд мэднэ. Хуулийг хэн санаачилсан, ямар агуулгатайгаас үл хамаараад гишүүнийг эргүүлэн татах процессыг тодорхой болгох ёстой. Ёс зүйн асуудлыг ч ярих шаардлагатай байгаа. Би олонхын бүлгийн даргаар ажиллаж байхдаа гишүүдийн ёс зүй, сахилга хариуцлагыг сайжруулах идэвх оролцоог нэмэгдүүлэх үүднээс бүлгийн гишүүдийнхээ үнэлгээний журам гэж гаргаад асуудал болж байсныг та бүхэн санаж байгаа байх. Уг журмаар хуралдаа суухгүй, хууль санаачилдаггүй, тойрогтоо ажилладаггүй, гишүүний хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлдэггүй тохиолдолд тодорхой үнэлгээ хийж улс төрийн хариуцлага тооцдог улс төрийн намын бүлгүүд хариуцлагатай ажилладаг ийм механизмыг бий болгохыг зорьж байсан. Харамсалтай нь батлагдаагүй.Шүүхээр тогтоогдсон гишүүний асуудлыг Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Байнгын хороо болон чуулганы хуралдаанд танилцуулдаг процессийг боловсронгуй болгож байгаа юм байна. Үүнийг дэмжих хэрэгтэй. Харин Үндсэн хууль зөрчсөн, эргүүлэн татах үндэслэлтэй талаарх ҮХЦ-ийн дүгнэлтийг УИХ сонсох буюу танилцаад хэлэлцүүлэхгүйгээр, санал хураахгүйгээр тухайн гишүүнийг эргүүлэн татах асуудал явж магадгүй байна. Энэ бол ноцтой асуудал.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Л.Соронзонболд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ. Гишүүдийг ёс зүйтэй, хариуцлагатай байхыг иргэд сонгогчид шаардаж байгаа. Хариуцлага тооцож эхлэхийг шаардаж байгаа нь үнэн. Гэхдээ УИХ-ын тухай хуулийн 36.1 дээр УИХ-ын үйл ажиллагаа дэгтэй холбоотой хуулийн төслийг зөвхөн УИХ-ын гишүүн өргөн барина аа гээд заачихсан байдаг. Тэгэхээр тангаргатай холбоотой агуулгын хэсэгт оруулж байгаа өөрчлөлт буюу УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийг хугацаанаас нь өмнө татах энэ асуудал УИХ-ын гишүүн, УИХ-ын үйл ажиллагаа болон дэгтэй холбоотой асуудал мөн үү биш үү гэдэг дээр хариулт өгөөч!
