УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал байр сууриа илэрхийллээ.Төслийн 11.1-ийг дэмжихгүй. 11.5-ыг дэмжиж байгаа.Агуулга нь төвч байр сууриас хурлыг удирдаж зохион байгуулах, ингэхээр зэрэг мэдээж намын харьяалал бага байх тусмаа л илүү төвч байж чадна гэсэн агуулга. Намын дарга байх нь зохимжгүй юм гэж бид баахан шуугьсан. Одоо намын гишүүнчлэлээ түдгэлзэх нь зөв юм биш үү гэж. Бодит байдал дээр түдгэлзсэн ч намаасаа нэр дэвшээд л дарга болж байгаа юм чинь их, бага хэмжээгээр талдаа л байж таарна. Хүн юм чинь бүрэн бол арилахгүй. Арай дээр болж магадгүй. Эхний заалт нь яагаад дэмжихгүй байна вэ гэвэл УИХ-ын даргад олонхоос нэр дэвшүүлнэ. Энэ заалт Үндсэн хуульд байхгүй. Монгол Улсын Үндсэн хуульд УИХ-ын дарга, дэд даргыг УИХ-ын гишүүд дотроос сонгоно. УИХ-ын дэд даргыг нам эвслийн бүлгүүдээс нэр дэвшүүлж сонгоно гэж байгаа юм. Агуулга нь юу гэж уншигдаж байна гэхээр дэд дарга гэдэг бол тэр намын тэр бүлгийн эрх ашгийг илэрхийлж байгаа намын мэтгэлцээний клубийн төлөөлөгч мөн. Их хурлын дарга бол заавал нам эвслийн байх албагүй. Тийм болохоор анхны чуулган дээр хамгийн ахмад настайг даргалуулдаг, Ерөнхийлөгчийг эзгүйд УИХ-ын дарга үүрэгт ажлыг нь хариуцдаг ийм зохицуулалт Үндсэн хуульд байгаа. Энэ нь үндэсний эв нэгдэл буюу аль нэг нам, аль нэг хэсэг, аль нэг бүлгийн сонирхлыг илэрхийлэхээс илүүтэйгээр төвч байр сууриас байна гэдэг агуулга нь энд харагдаж байгаа юм. Тийм болохоор заавал олонх биш, заавал цөөнх биш гишүүдийн дотроос нэр дэвшүүлнэ гэдэг үндсэн хуулийн агуулгад хуулийн нэмэлт өөрчлөлттэй нийцүүлэх шаардлагатай болов уу. 2028 онд АН олонх болчхоор манайд энэ нь хэрэгтэй байж магадгүй гэж бодоогүй байх. Одоогийн нөхцөлд энэ нь хүчинтэй байгаа заалт. Энийг дахиад үргэлжлүүлээд оруулж байгаа. Тэгэхээр олонхын дотроос нэр дэвшүүлнэ гэдгийг нь хасаж болох уу. Энэ Үндсэн хуультай таны бодлоор харшлах зүйл байхгүй гэж бодож байна уу?
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа байр сууриа илэрхийллээ.Үндсэн хуулийн 24 дүгээр зүйл. УИХ-ын тухай хууль УИХ-ын дэгийн тухай хуулиар яг хэн нэр дэвшүүлж явах вэ? Олонх дэвшүүлэх үү үгүй юү гэхэд Үндсэн хуулиар олонх дэвшүүлнэ гэсэн заалт байхгүй гэлээ. Би андуураагүй бол үндсэн хуулийн бус аргаар өнөөдрийг хүртэл УИХ-ын даргаа сонгоод байсан хэрэг үү? Ойлголтуудаа цэгцтэй ярихгүй бол УИХ-ын тухай, УИХ-ын дэгийн тухай хууль Үндсэн хуульдаа нийцээгүй гэсэн дүгнэлтүүд гарчих гээд байна шүү! УИХ-д 64 гишүүний буюу олонхын суудал авсан нам байхгүй бол хамгийн олон суудал авсан эвсэл байж болно гэж бодож байна. Зөвхөн 64 суудал авсан улс төрийн нам эвсэл л нэр дэвшүүлэх эрхтэй, аваагүй бол өөр хэн нэгэн дэвшүүлэхгүй буюу зөвхөн заалнаасаа байх юм гэсэн заалтуудыг УИХ-ын тухай хууль болон УИХ-ын дэгийн тухай хууль дээр авав уу? Манай улс парламентын засаглалтай юм уу гэхээр бас ч тийм биш. Хагас ерөнхийлөгчийн засаглалтай хагас парламентын засаглалтай гэж олон улсын болоод дотоодын судлаачид ярьдаг. Энэ нь Ерөнхийлөгчийг ард түмнээс сонгодог, мөрийн хөтөлбөртэй байдагтай холбоотой. Төрийн байгууллын хүндрэлийг давахын тулд парламентын засаглалаа л төгөлдөржүүлэх ёстой юм аа гэдгээ хамгийн түрүүнд ярих ёстой. Гэтэл УИХ руугаа чулуу шидээд байгаад сэтгэл гонсгор байна аа гэдгийг хэлмээр байна. Даргаа олонх буюу 64 хүнээр сонгоно оо гэдгээр нь босгыг нь илүү чангалаад чөлөөлөхийг нь хуралд оролцсон олонх гэж босгыг нь бууруулаад Ерөнхий сайдаасаа өөр болгочихсон байгаа юм. Ерөнхий сайдыг хуралд оролцсоны олонхоор нь сонгоод нийт гишүүдийнхээ олонхоор нь чөлөөлдөг шүү дээ. Атал парламентын засаглалаа бэхжүүлье гэж байгаа мөртөө УИХ-ын даргынхаа дархлааг нь улам сулруулсан ийм хууль оруулж ирдэг нь ямар учиртай вэ? Үүнийг мэдэж оруулав уу, мэдсэнгүй юу?Түүний асуултад хууль санаачлагч, УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин хариуллаа.
УИХ-ын чуулганы /2026.04.09/-ний өдрийн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын Дэгийн тухай хууль дахин Үндсэн хуулиа зөрчсөн болж таарлаа. ЕТГ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь "Үгүй" гэж хэлж байгаа ч хууль санаачлагчийн хязгаар дээр, УИХ-ын тухай хуулийн 36.1.1 дээр УИХ-ын үйл ажиллагаа, хуралдааны дэгтэй холбоотой хууль тогтоомжийн төслийн зөвхөн УИХ-ын гишүүн санаачилна гэж байгаа.Мөн Үндсэн хуулин дээр УИХ-ын гишүүн гэж байгаагаас биш тойргоос сонгогдсон, жагсаалтаар сонгогдсон гэсэн ангилал байхгүй. Энэ хүмүүс бол ард түмний элч бөгөөд нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлын төлөө ажиллана гэсэн болохоос биш намынхаа төлөө ажиллахгүй. Энэ зөвхөн манай оронд ч биш дэлхийн хэмжээнд үүсдэг асуудал юм билээ. Энэ хуулиар ардын нам ч юмуу, аль нэг намын төлөөлөл байна гэж шахаж буй хэрэг. Жагсаалтаар сонгогдсон гишүүд илүү ёс зүйтэй, тойргийнх арай бага байх ёстой гэсэн хуулийн зохицуулалтыг хийж орж ирлээ. Намынхаа жагсаалт дээр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл ХАҮТ-ын ерөнхийлөгч, IT, цахимын төлөөлөл гэж оруулж ирсэн. Үүний дараа энэ хүмүүс намын дарга удирдлагуудтай, ЗГ-тайгаа санаа нийлэхгүй бол эргүүлэн татах үүд хаалгыг нь нээж байна. Өөрөөр хэлбэл сонгогчдыг хууран мэхэлж болно оо гэж хэлж байгаагаас өөрцгүй. Дарга нартайгаа үг зөрсөн асуудлууд зөндөө. Үүнээс болоод эргүүлэн татагдах уу? Ай Ди Эйд ардчиллын олон улсын том судалгааны байгууллага Перу, Венесуэл гэх мэтчилэн Латин Америкийн засаглалын хувьд маш тогтворгүй, дарангуйлал руу шилжсэн улс орнууд ийм хуультай байна аа. 2,2 сая сонгогчдын эрхийг дарга нарын томилсон 9 ҮХЦ-ийн гишүүд шийдэхгүй ээ. 2 хоногийн өмнө ЗГ-ын хэрэг эрхлэхийн дарга Б.Энхбаяр сайд хэлж байна лээ. Эрдэнэтийн 49% дээр цэц нь нэг дүгнэлт гаргасан дээд шүүх нь өөр дүгнэлт гаргаснаас болж бид нар хэрэгжүүлж чадахгүй байна аа гэж.
